Giá trần, hạn ngạch…phá thị trường

Mặc dù luôn tuyên bố phải điều hành giá cả theo nguyên lý thị trường, nhưng lúng túng trước diễn biến về giá cả của một số mặt hàng như xăng dầu, sữa, đường ăn…, các cơ quan quản lý về thị trường, giá cả của các bộ Tài chính, Công thương gần đây lại tìm đến giải pháp giá trần hoặc hạn ngạch để làm công cụ gọi là bình ổn thị trường.

Ví dụ như mặt hàng sữa bột nhập ngoại, vụ Chính sách thuế, bộ Tài chính tuần trước đã đề xuất ban hành thông tư áp dụng giá trần với sữa bột bán trên thị trường, nếu doanh nghiệp nào bán vượt quá giá trần đó sẽ bị phạt nặng. Theo vụ Chính sách thuế, giá sữa bột tại thị trường Việt Nam đang ở mức quá cao so với các nước và vẫn liên tục tăng trong khi giá sữa nguyên liệu thế giới có lúc giảm mạnh. Hiện nay, sữa là một trong 14 mặt hàng thuộc diện bình ổn giá. Nếu doanh nghiệp nào tăng giá 20% trong vòng 15 ngày thì cơ quan quản lý sẽ có biện pháp can thiệp. Nhưng các doanh nghiệp nhập khẩu, phân phối sữa rất hiểu điều này nên họ chỉ tăng giá đều đều, không quá mức để bị phạt. Cơ quan chức năng cũng không xử lý các đơn vị bán sữa quá đắt theo quy định về hạn chế cạnh tranh tại luật Cạnh tranh. Đơn giản vì… khó. Cho nên giải pháp có vẻ đơn giản nhất là quy định giá trần. Điểm tựa pháp lý ở đây là nghị định 75/2009/NĐ-CP cho phép áp dụng giá bán tối đa, tối thiểu với các hàng hoá, dịch vụ thiết yếu khi có “biến động bất thường”.

Tương tự, giá xăng dầu cũng đang ở mức khá cao cho dù giá xăng, dầu trên thị trường thế giới đã giảm gần một tháng nay. Tại hội thảo Thị trường xăng dầu, những vấn đề về quản lý nhà nước do viện Kinh tế Việt Nam tổ chức đầu tuần trước, TS Vũ Đình Ánh, phó viện trưởng viện Nghiên cứu khoa học thị trường giá cả cũng nêu đề xuất: “Chính phủ cần công bố giá trần bán lẻ xăng dầu”. Giá trần bán lẻ xăng dầu, theo ông Ánh, sẽ tính theo công thức: giá bán lẻ = giá nhập CIF x tỷ giá + các khoản phải nộp + phí lưu thông. “Khi giá bán lẻ xăng dầu theo công thức trên biến động 5 – 15% thì Chính phủ công bố giá trần bán lẻ mới”, ông này nói.

Đây không phải là lần đầu tiên người ta đưa ra giải pháp giá trần cho một mặt hàng. Đã có nhiều sản phẩm hàng hoá, dịch vụ từng áp dụng giá trần như thép, ximăng, phân đạm, lúa… Thực tế cho thấy hiệu quả các giải pháp mang nặng tính hành chính, áp đặt này là không cao. Nó làm méo mó, biến dạng quan hệ thị trường, không phản ánh đúng về chi phí, lợi thế kinh doanh của doanh nghiệp này so với doanh nghiệp kia. Còn nhớ, cuối năm 200a7 và đầu năm 2008, do được yêu cầu không tăng giá thép để ổn định thị trường, tổng công ty Thép Việt Nam đã bị thua lỗ lớn vì phải bán dưới giá thành trong khi các doanh nghiệp khác có lợi nhuận lớn nhờ bán được giá cao trong thời điểm thị trường như lên cơn sốt vì thép.

Việc buộc một doanh nghiệp phải giữ giá trần, như Đạm Phú Mỹ từng bị buộc, trong khi các doanh nghiệp khác tăng giá chỉ làm doanh nghiệp đó bị thiệt hại. Còn đối tượng lẽ ra được hưởng chính sách giá trần là nông dân trên thực tế lại không được hưởng do sự gia tăng các hoạt động đầu cơ, móc ngoặc để kiếm chênh lệch giá.

Trong thời điểm hiện nay, khi thị trường vẫn đang tương đối bình yên, việc quay trở lại áp dụng cơ chế giá trần càng không thực tế. Việc áp đặt giá trần luôn có xu hướng làm rối loạn quan hệ cung – cầu, làm hạn chế sản lượng. Kinh nghiệm ở một số nước đã từng áp dụng giá trần với xăng dầu, như Mỹ thời kỳ 1973 – 1981 cho thấy, việc ấn định mức giá cố định đã gây ra tình huống là người mua luôn muốn mua nhiều hơn lượng xăng dầu mà các công ty muốn bán ở mức giá trần đó và càng ngày lượng xăng dầu càng cạn kiệt do các công ty không muốn bán ở mức giá bị chốt, và họ cũng hạn chế nhập khẩu. Nhiều người đã không thể mua được xăng và trở về không. Người tiêu dùng thà trả giá cao còn hơn là không mua được hàng.

Hơn nữa, việc triển khai áp dụng giá trần cũng rất phức tạp. Ví dụ như mặt hàng sữa bột, hiện nay có hàng trăm loại khác nhau. Không hiểu bộ Tài chính sẽ phải lập ra bao nhiêu mức giá trần trong khi mỗi doanh nghiệp lại có một cơ cấu giá thành sản phẩm rất khác nhau?

Còn việc áp dụng hạn ngạch trên thực tế vẫn đang làm thị trường bất ổn hơn là giúp đạt mục tiêu bình ổn. Ví dụ rõ ràng nhất là giá đường ăn đã liên tục tăng trong mấy tháng gần đây (tháng 9 tăng cao hơn tháng 8 khoảng 1.000đ/kg) có nguyên nhân do lượng đường sản xuất trong nước niên vụ 2008 – 2009 bị giảm sút mạnh so với niên vụ trước (trên 2,45 triệu tấn, tương đương 20% nhu cầu), trong khi việc nhập khẩu đường phục vụ tiêu thụ trong nước lại bị hạn chế vì hạn ngạch. Các cơ quan quản lý vẫn đổ thừa giá đường tăng là do giá đường ăn thế giới tăng, do tâm lý… Nhưng điều đó không thuyết phục vì nếu họ sớm biết sản lượng đường trong nước năm nay kém, sớm bãi bỏ hạn ngạch để các công ty nhập nhiều đường về khi giá đường ăn bên ngoài còn thấp thì thị trường đường đã không bất ổn như hiện nay.

Giá đường ăn, giá sữa bột, giá xăng dầu… vẫn đang ở mức cao, bất hợp lý và cần phải đưa về mức giá phù hợp hơn. Có thể còn rất nhiều gian dối trong việc tăng giá của một số doanh nghiệp. Ví dụ như mặt hàng sữa, mức giá sữa bột nhập ngoại tại Việt Nam hiện nay có thể là kết quả của một thoả thuận tăng giá xuyên quốc gia. Nhưng chính vì thế, nó đòi hỏi các cơ quan quản lý của Việt Nam phải nỗ lực hơn trong việc điều tra, kiểm tra làm rõ những bất hợp lý hoặc những tiêu cực ấy và có biện pháp phù hợp để thị trường trở nên minh bạch, thay vì lặp lại những rào cản, mệnh lệnh, áp đặt về giá cả chỉ có tác dụng làm méo mó thị trường.

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang

Ý kiến của bạn:

  Về đầu trang