"Quan niệm duy vật về lịch sử xuất phát từ luận điểm cho rằng sản xuất và tiếp sau sản xuất là trao đổi sản phẩm của sản xuất là cơ sở của mọi chế độ xã hội, rằng trong mỗi xã hội xuất hiện trong lịch sử, sự phân phối sản phẩm, và cùng với sự phân phối ấy là sự phân chia xã hội thành giai cấp hoặc đẳng cấp, đều được quyết định bởi tình hình: người ta sản xuất ra cái gì và sản xuất bằng cách nào và những sản phẩm của sản xuất đó được trao đổi như thế nào". (C. Mác và Ph Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 20, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội 1994, trang 371).
Như vậy theo quan niệm của chủ nghĩa duy vật về lịch sử, để hiểu được nền kinh tế thị trường hiện đại khác biệt gì với những thời đại đã qua, chúng ta cần xem xét con người hiện nay đã tạo ra được các tạo phẩm gì khác biệt với những thời đại đã qua.
Mác đã chỉ dẫn rằng: "Các nhà triết học đã chỉ giải thích thế giới bằng nhiều cách khác nhau, song vấn đề là cải tạo thế giới" (C. Mác và Ph Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 3, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội 1995, trang 12), nên cần phải xem thời đại ngày nay, con người đã cải tạo thế giới như thế nào.
Suốt một thời gian lâu dài của lịch sử cho tới gần đây, nền kinh tế đặt nặng vào việc con người tạo nên các tạo phẩm vật thể: con người tạo nên các vật thể thế giới chưa từng có. Các loại hàng hoá khi đó mang tính vật thể, kết tinh dưới dạng vật thể, từ các vật bất động đến những thứ có khả năng tác động lên những cái khác, có thể vận hành được như máy móc, các phương tiện vận chuyển,... Trong bộ Tư bản, Mác đã viết về quá trình sản xuất một tạo phẩm phi vật thể là giá trị thặng dư thông qua việc chế tạo các tạo phẩm vật thể như thế nào, từ giá trị thặng dư tuyệt đối đến giá trị thặng dư tương đối, và nhiều hình thái của chúng. Trong thời đại của mình, Lênin đã chỉ ra ảnh hưởng của thứ phi vật thể có tên là độc quyền đối với nền kinh tế. Và thời đại ngày nay, thị trường được nhận thức là một thành quả của nền văn minh nhân loại tạo ra môi trường đem lại các sức mạnh xã hội có khả năng tạo lập, tập trung, phân phối các nguồn lực để tăng tốc phát triển kinh tế và xã hội.
Cùng với sự ra đời của máy tính và sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học công nghệ, đặc biệt là ngành công nghệ thông tin, con người đứng trước một thành quả làm thay đổi toàn bộ nhận thức của mình về thế giới, về điều kiện sống: về mặt kỹ thuật, con người đã tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mà thế giới chưa từng có. Những tạo phẩm phi vật thể này đóng vai trò chi phối ngày càng mạnh mẽ các tạo phẩm vật thể, nhờ đó con người đã tạo ra được những vật thể hoàn toàn mới, tạo ra được những kết hợp vượt qua các giới hạn không gian và thời gian, các kết hợp có sự gián cách trong không gian và thời gian, và làm được rất nhiều việc thâm nhập vào các thế giới vi mô và vĩ mô mà trước đấy người ta không làm được.
Với những khả năng chi phối các tạo phẩm vật thể và phi vật thể như vậy, các tạo phẩm phi vật thể đem lại quan niệm mới về sức mạnh. Một sức mạnh không chỉ là khả năng tác động ngay mà có khi được đưa vào tiềm ẩn trong cái gì đó đến một lúc nào đó, một hoàn cảnh nào đó, mới bộc lộ sức mạnh tác động của mình, lấn át các sức mạnh khác, đưa tới hàng loạt hoạt động hoàn toàn mới. Chẳng hạn, từ trái đất, con người điều khiển được rô bốt hoạt động trên sao Hoả, và người ta có thể ra lệnh cho rô bốt đó một lệnh ngày hôm nay, nạp vào bộ nhớ của nó để thực hiện sau đấy một thời gian nào đó, hay dưới một điều kiện nào đó. Từ đó các tạo phẩm phi vật thể do con người tạo ra, cả trong khoa học công nghệ lẫn các hoạt động văn hoá nghệ thuật và đời sống ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động kinh tế xã hội với ý nghĩa và tầm tác động của chúng không ngừng mở rộng.
Việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể và trao đổi được chúng là đặc điểm quan trọng nhất thể hiện bản chất của nền kinh tế hiện đại. Chúng ta hãy xem qua lịch sử của việc tạo nên các tạo phẩm vật thể và phi vật thể của con người.
1A. SẢN XUẤT CÁC TẠO PHẨM VẬT THỂ VÀ PHI VẬT THỂ
1.1a.1. Vai trò ngày càng tăng của các tạo phẩm phi vật thể trong thời đại ngày nay
Trong thời đại ngày nay các tạo phẩm phi vật thể xuất hiện khắp nơi, chi phối mọi mặt hoạt động của đời sống kinh tế xã hội, đóng vai trò chủ yếu làm thay đổi nền kinh tế thế giới và hoạt động sống của con người. Một vụ đầu cơ tài chính tiền tệ có thể đẩy cả một khu vực kinh tế gồm nhiều quốc gia vào khủng khoảng, làm cho nhiều ngành chế tạo ra các tạo phẩm vật thể lao đao. Một chính sách sai lầm của chính phủ hay của định chế tài chính quốc tế có thể xoá sạch thành quả phát triển hàng thập kỷ của một quốc gia. Các phần mềm máy tính có thể tạo ra được các nối kết vượt khỏi thời gian và không gian, tạo nên các mối quan hệ hoàn toàn mới giữa các vật thể với nhau và giữa người với người. Người ta có thể tạo nên được những kết hợp hoàn toàn mới, xuất hiện những dịch vụ mà hàng chục triệu, thậm chí hàng trăm triệu người khai thác, sử dụng đồng thời. Các tạo phẩm phi vật thể tạo ra hàng loạt công việc làm ăn mới. Nếu như những năm 1940 của thế kỷ hai mươi, nước Mỹ có khoảng 80 loại công việc, thì hiện nay số lượng loại công việc tăng lên đến gần 1000, và còn tiếp tục gia tăng. Điều độc đáo là có những công việc chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn. Người ta có thể dùng những công việc mang tính chất khác nhau để giải quyết cùng một vấn đề. Có những công việc trước đây đòi hỏi nhiều thời gian, công sức, kỹ sảo, tập trung trí lực cao độ thì nay được thay thế bằng một công việc khác đơn giản hơn nhiều, không mất mấy thời gian đào tạo, hầu như ai làm cũng được với những thao tác hoàn toàn khác, mà đem lại chất lượng vượt trội chẳng hạn như việc làm chế bản trên máy tính và máy in laser thay cho việc sắp chữ in ty pô phục vụ cho in ấn.
Có rất nhiều thứ phi vật thể trở nên có giá trị thương mại, thậm chí cao hơn vật thể chứa đựng chúng. Những phần mềm máy tính trong một máy tính có giá hơn là chính bản thân phần cứng chiếc máy tính đó. Các nhãn hiệu hàng hoá nổi tiếng của một hãng có giá thực sự và có thể được rao bán, thuê mượn, thậm chí có giá hơn tất cả nhà xưởng, trang thiết bị vật chất của hãng. Các cá nhân nổi tiếng kiếm được nhiều tiền nhờ tên tuổi và hình ảnh của mình hơn cả những đồng tiền của nơi tạo nên danh tiếng của họ như các cầu thủ bóng đá, các ngôi sao thể thao, điện ảnh,...
Bằng việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể có khả năng làm được rất nhiều việc, trong đó có việc tạo ra các vật thể thông minh và có những giá trị thương mại to lớn, các tạo phẩm phi vật thể là tiền đề để sản xuất ra các tạo phẩm vật thể hoàn toàn mới, chưa từng được biết, hoặc đem lại các phẩm chất mới cho các tạo phẩm vật thể cũ. Công việc sáng tạo trở nên quan trọng hơn rất nhiều những công việc mà chỉ đòi hỏi sự thành thạo. Các tạo phẩm phi vật thể thâm nhập ngày càng sâu rộng vào nhiều tầng mức khác nhau trong các lĩnh vực vi mô và vĩ mô của tự nhiên và đời sống xã hội. Không có các tạo phẩm phi vật thể thì xã hội hiện đại không thể hoạt động được. Không có các máy tính với những phần mềm thích hợp, giao thông sẽ tắc nghẽn, máy bay không thể cất cánh, không thể cung cấp điện năng,. ..
Nhờ các phần cứng và phần mềm mã hoá, giải mã, người ta tìm được các cách bán các tạo phẩm phi vật thể và thu được tiền từ chúng, từ đó nhiều loại thị trường mới ra đời và phát triển như thương mại điện tử.
Các tạo phẩm vật thể có những giới hạn phụ thuộc vào nguồn tài nguyên vật chất, nhưng các tạo phẩm phi vật thể không có những giới hạn đó, và người ta có thể chỉ ra chúng có nhiều đặc tính hoàn toàn mới mà các tạo phẩm vật thể không có như các đặc tính không tranh giành, không loại trừ, nhân bản được và đồng thời nhiều người khai thác, sử dụng.
1.1a.2. Tiến trình tạo ra các tạo phẩm thế giới chưa từng có
Để có thể thấy được tiến trình phát triển của lịch sử, cần thấy được những bước tiến mà con người đã thực hiện trong việc tạo ra các tạo phẩm vật thể và phi vật thể thế giới chưa từng có một cách sơ lược. Từ buổi đầu, con người tạo ra các tạo phẩm vật thể để có thể làm được những việc mà chính thực thể sinh học của mình không trực tiếp làm được như những mảnh đá sắc để có thể cắt thịt thú vật săn bắn được. Con người biết dùng lửa, thấy được lửa có tính phi vật thể mà có khả năng làm biến đổi mọi thứ, làm biến tính những thứ khác, kết hợp được nhiều thứ với nhau và tạo nên được những thứ có những đặc tính mới. Con người tạo ra các tạo phẩm vật thể nối dài thể lực con người, tạo ra được những phương tiện trung gian để truyền sức mạnh thể lực của mình. Công việc đòi hỏi con người phải tạo ra các tạo phẩm vật thể thiên nhiên không hề có, kết hợp nhiều tạo phẩm vật thể với nhau để tạo nên được các vật thể mới, có thể vận hành được, làm được nhiều việc chưa hề có từ cung và tên phục vụ cho công việc săn bắn, cày cuốc phục vụ trồng trọt, đến xe cộ phục vụ sự di chuyển. Bằng việc tạo ra những sản phẩm mà có thể chứa được nước, như các đồ gốm, con người không nhất thiết phải sống gần nơi có nước, có thể tích trữ thức ăn nước uống, bằng việc làm nhà để ở, con người bắt đầu tách khỏi cuộc sống hoang dã. Con người thuần hoá và nuôi dưỡng động vật, lấy chúng làm sức kéo và nguồn thực phẩm, đưa các loại cây trồng có thể ăn được trồng ở những nơi không quen thuộc với chúng. Con người đắp đường để đi lại, đắp đê để ngăn nước lũ, làm thuyền bè để đi lại trên sông, trên biển. Kinh nghiệm được tích luỹ, kiến thức được tiến triển, con người đã tạo nên được các điều kiện sống riêng của mình.
Việc tạo nên được các vật thể mới bằng việc ghép nối nhiều loại vật thể lại khác nhau là một bước tiến triển quan trọng trong sự tiến hoá của văn minh nhân loại. Để tạo nên được các vật thể bằng kim loại liền khối lớn, con người không thể đứng gần những khối kim loại nóng đỏ lớn mà phải tạo nên được cái gì đó mà có thể tạo nên sức mạnh và truyền tải chúng để giúp con người thực hiện các thao tác từ xa. Từ những gì tạo được trực tiếp bằng các vật phẩm sẵn có của thiên nhiên, hoặc tận dụng khả năng của thiên nhiên, con người tìm ra cách thức gián tiếp tạo ra sức mạnh mới mà có thể tập trung lại được. Việc phát minh ra máy hơi nước đã tạo nên nguồn sức mạnh mới để có thể tạo nên tác động với những vật nặng ở xa, như vậy, con người có thể xử lý những khối kim loại nóng chảy lớn để tạo nên được các chi tiết máy lớn, đặc biệt là các nồi hơi loại lớn, là nguồn cung cấp động lực quan trọng của đại công nghiệp và từ đó con người chế tạo được các chi tiết lớn của đủ loại máy móc. Con người kết hợp các chi tiết máy lại với nhau để tạo nên được các cỗ máy khổng lồ và vận hành chúng được để làm một cái gì đó, và số lượng các công việc mà máy móc có thể làm được tăng lên nhanh chóng. Để làm được những vật thể mà thiên nhiên chưa từng có mà có thể vận hành được, con người không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm, con người phải phát triển khoa học để tạo tiền đề làm cho tạo phẩm đó trở nên có thể có được, và ngay từ buổi đầu của cách mạng công nghiệp, khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, không có khoa học không thể tạo ra được các vật phẩm to lớn mà thiên nhiên không hề có.
Nhờ phát minh ra điện, một dạng năng lượng mới, một thứ phi vật thể mới, với khả năng truyền dẫn và gây ra được tác động ở những nơi rất xa, con người mở ra khả năng mới, kết hợp được những con người ở những nơi rất khác nhau với nhau để cùng làm được việc nào đó, làm vận hành các cỗ máy khổng lồ ở những nơi xa xôi, con người đã tạo nên được một tạo phẩm phi vật thể có thể làm được những tác động mà thiên nhiên chưa từng có. Và không chỉ có thế, con người đã tạo ra một sức mạnh mới là thông tin có thể tác động với chính xã hội loài người. Đặt nặng vào việc tạo nên các vật thể mà thiên nhiên không hề có, con người hình thành một tiêu chuẩn đánh giá một cái gì đó có sức mạnh thực sự khi nó tạo nên được một cái gì đó để có thể tác động đến vật thể, và điều này đóng vai trò chi phối xã hội con người. Bằng việc tạo ra các tạo phẩm vật thể thế giới chưa từng có, con người đồng thời cải biến đầu óc của mình, tạo ra những suy nghĩ chưa từng có, nhưng một thời gian dài tiêu chuẩn của những thành quả chỉ có giá trị khi chúng được kết tinh lại dưới dạng một vật thể nào đó. Những tư tưởng chỉ có giá trị khi chúng có dạng sách, báo mà việc ra sách rất khó khăn, phải mất rất nhiều công sức.
Phát minh ra vô tuyến điện, con người khắc phục được những giới hạn về khoảng cách không gian. Con người đã làm hiện hình những thứ vô hình, truyền tải được các hình ảnh, âm thanh qua không gian và thời gian. Việc phát minh ra điện tử số đã khiến cho con người có được một công cụ lao động mới, một phương tiện giao tiếp mới, một phương tiện nối dài hoạt động của các giác quan, hoạt động của trí tuệ, tạo ra được các tác động vượt ra khỏi không gian và thời gian, con người đã làm được việc làm cho các vật thể có thể giao tiếp với nhau, điều khiển nhau hoạt động. Nhưng một khi con người tìm cách để các vật thể do con người tạo nên có thể thông tin được với nhau thì con người mới đứng trước một thời đại mới, thời đại mà các tạo phẩm phi vật thể có ý nghĩa thống trị, chi phối các vật thể như hiện nay, và từ đó, con người đánh giá lại, nhận thức lại những thành quả của các tạo phẩm phi vật thể mà con người làm cho chính con người có ý nghĩa và tầm quan trọng hơn hẳn các thế hệ trước đã từng trải qua.
Cho tới nay, không có các phần mềm máy tính, con người không thể thâm nhập và hiểu biết về các quá trình đang diễn ra trong các thế giới vi mô, vĩ mô và không thể có các biện pháp hữu hiệu để tác động đến các tầng mức đó.
Thực tiễn đã làm sáng tỏ rằng xã hội hiện nay là xã hội tạo ra các tạo phẩm phi vật thể; các tạo phẩm phi vật thể xã hội và khoa học công nghệ đó có thể tác động đến các vật thể, hay tác động đến chính bản thân con người. Các tạo phẩm phi vật thể mang sức mạnh xã hội không ngừng mở rộng, từ các vấn đề tiền tệ, và các lĩnh vực của kiến trúc thượng tầng đã không ngừng biến đổi và tham gia trực tiếp vào quá trình tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mới.
Bộ mặt của khoa học đã thay đổi khi nó mở rộng sang việc xem xét các tạo phẩm phi vật thể được hình thành như thế nào, các tầng mức phi vật thể khác nhau có những đặc tính hoàn toàn khác nhau ra sao, những cách thức nào cài một dạng phi vật thể vào một vật thể hay một dạng phi vật thể khác diễn ra như thế nào, khi nào các dạng phi vật thể phát huy tác dụng, tính toàn cục và tính cục bộ của chúng tương tác với nhau ra sao,...đến việc có thể tiếp nhận các tạo phẩm phi vật thể như thế nào. Những cách thức này đòi hỏi cách tiếp cận hoàn toàn mới.
1.1a.3. Một vài nhánh công việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể
Từ lâu con người đã tạo ra được nhiều thứ vật thể để xử lý các thứ phi vật thể như các thiết bị máy móc để xử lý năng lượng, biến năng lượng loại này thành năng lượng loại khác. Con người đã tạo nên các tạo phẩm phi vật thể để xử lý các thứ phi vật thể, như việc tạo ra các chương trình máy tính để xử lý thông tin. Quan trọng nhất là tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mà có thể kết hợp các tạo phẩm phi vật thể khác nhau để hình thành nên một tạo phẩm phi vật thể mới, trong đó có việc tạo nên các kết hợp mới giữa người và người, trong đó có những kết hợp rất độc đáo kết hợp quyền lực xã hội với một vật thể nào đó như tiền tệ hay các tạo phẩm mang tính quyền lực khác như các biển báo giao thông. Các kết hợp mới được tạo ra này đã làm tăng trưởng công ăn việc làm trong xã hội.
Các tạo phẩm phi vật thể làm được rất nhiều việc, mà chủng loại của chúng không ngừng tăng lên. Sự phát triển của khoa học công nghệ dẫn đến việc tạo nên những tạo phẩm phi vật thể có thể đến với con người bằng hình thái phi vật thể. Chỉ cần một cái nhấn chuột là có thể tải được các chương trình vi tính đến với người sử dụng. Những gì mà trước đấy đã trôi qua một đi không trở lại như những âm thanh, hình ảnh, mà thời trước chỉ trải qua và diễn ra với một không gian thời gian nhỏ hẹp bây giờ đã có thể được lưu giữ lâu dài qua thời gian dưới dạng vô hình, được dẫn truyền rộng rãi qua không gian, đã được lưu giữ lại và trở thành những thứ bán được. Sự phát triển internet không dây mà qua đó các hình ảnh, âm thanh và rất nhiều thông tin khác được lưu trữ và dẫn truyền thể hiện tính phi vật thể trần trụi, là một hiện thực diễn ra phổ biến hiện nay.
Bản thân việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể có rất nhiều ngành công nghiệp, và mỗi ngành có những nhánh rất phức tạp về sau, bao gồm rất nhiều công ăn việc làm tham gia vào đó, chẳng hạn công nghiệp bóng đá. Công nghiệp bóng đá, nền công nghiệp đứng thứ mười ở Italia có những công việc cho người bán vé, người sản xuất các đồ lưu niệm, áo đấu, truyền hình, bóng đấu, .. Con người tạo nên các tạo phẩm phi vật thể nhằm thoả mãn trạng thái tinh thần nào đó của con người, gắn kết con người lại với nhau, chia sẻ những trạng thái tinh thần của mỗi người và các tạo phẩm đó lại hoàn toàn mua bán được. Nhờ truyền hình nên hình ảnh của các nhân vật nổi tiếng được khai thác, các sự kiện thể thao, thậm chí các sự kiện gây tai hoạ cho đồng loại cũng đã đem lại tiền bạc.
Cùng với việc tạo nên những tạo phẩm phi vật thể trong kỹ thuật, con người có cách nhìn nhận lại chính bản thân mình với tư cách là nguồn tạo nên những tạo phẩm phi vật thể và là đối tượng hưởng thụ các tạo phẩm phi vật thể, làm cho rất nhiều tạo phẩm phi vật thể của con người trở thành đối tượng để mua bán được. Các sức mạnh xã hội đã bộc lộ ra những ý nghĩa kinh tế của chúng. Quyền lực, chức vụ đã được tiền tệ hoá ở các mức độ khác nhau và nay được trở nên phổ biến ở những nơi cần thiết.
Cũng cần phải nói thêm rằng việc các tạo phẩm phi vật thể đóng vai trò chi phối với các tạo phẩm vật thể dẫn đến những quan niệm mới về chính bản thân con người khi người ta có những dạng phi vật thể ở nhiều tầng mức khác nhau vận hành đồng thời, có mối quan hệ tương tác với nhau, có khả năng tiếp nhận những dạng phi vật thể khác, những tác động mang tính xử lý khác, thậm chí không chịu sự kiểm soát của ý thức, và một khi nào đó, chúng phát huy tác dụng trong tương lai. Con người tiếp nhận hay tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở những tầng mức khác nhau, chẳng hạn tầng mức thụ cảm của các giác quan khác tầng mức hoạt động tư duy, và giữa các tầng mức có cách thức giao tiếp đặc thù với nhau, đặc biệt là các cách thức tạo nên những tạo phẩm tinh thần đặc biệt đóng vai trò như là những gói thể hiện các cách thức tác động mà sẽ được vận hành khi bị kích hoạt. Quá trình hình thành các giao tiếp giữa các tầng mức này phần lớn diễn ra vào những năm tháng người ta còn nhỏ hay còn rất ít tuổi, trẻ em phải trải qua quá trình lâu dài mới phối hợp được hoạt động của các giác quan với nhau. Một khi đã được hình thành thì sự giao tiếp diễn ra rất nhanh chóng hầu như là tự động khiến người ta khó phân biệt được các giai đoạn khác nhau của tiến trình nhận thức. Cơ quan thụ cảm của mắt nhận biết được các diễn biến liên tục của dòng sông, nhưng khi nghĩ về dòng sông thì đã chuyển sang một tầng mức khác của hoạt động cơ thể. Khi người ta tham dự vào việc tạo nên các tạo phẩm vật thể và phi vật thể mà thiên nhiên không có trong giai đoạn lớn tuổi hơn, quá trình hình thành các giao tiếp này đòi hỏi một chuỗi thời gian lâu dài. Chẳng hạn như khi học một kiến thức mới, người ta phải mất nhiều tuần, thậm chí nhiều năm mới lĩnh hội được các tri thức bậc cao, thậm chí không bao giờ lĩnh hội được, nhưng khi lĩnh hội xong thì người ta nhanh chóng dễ dàng tạo sự giao tiếp giữa các kiến thức đã đạt được và với những người khác. Từ góc độ này chúng ta sẽ có một cảnh nhìn mới về hoạt động của tinh thần trong quá trình nhận thức khi người ta thấy rằng sinh thể có nhiều tầng mức của các tạo phẩm phi vật thể mà mỗi tầng mức có một thứ như là "trí thông minh" khác nhau. Trí thông minh của trí tuệ khác với trí thông minh ở tầng mức các bộ phận cơ thể khác, chẳng hạn khả năng miễn dịch khác nhau thể hiện mức độ khác nhau của cơ thể trong việc đề kháng chống bệnh tật. Với giả thuyết con người có một hệ thần kinh trung ương thứ hai ở vùng bụng, người ta đã có một số công trình mang tính đột phá trong y học để hiểu biết được chiều sâu của cơ thể con người, về những tạo phẩm phi vật thể được con người tạo ra và có những tác động hữu hiệu với con người mà theo quan niệm truyền thống không lý giải được.
Trong thời đại ngày nay, con người đứng trước một thực tế rằng có những sự tác động rất bất ngờ của các tạo phẩm phi vật thể được hình thành từ rất nhiều nguồn khác nhau đã được cài vào đối tượng mà họ đang quan tâm, mà chúng sẽ bộc lộ tác động trong thời gian hay hoàn cảnh nào đó. Và vì thế chúng có những hành vi lạ lùng trong tương lai.
Bản thân con người là chủ thể tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở nhiều tầng mức khác nhau, như tầng mức phân tử, tầng mức tế bào, tầng mức cơ quan, tầng mức liên cơ quan và tầng mức cơ thể, tầng mức tổ chức, tầng mức xã hội. Việc tìm kiếm và tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở mỗi tầng mức này có những đặc thù riêng. Có tầng mức sẽ được khám phá trong phòng thí nghiệm, có những tầng mức đòi hỏi người ta phải lăn lộn trên thực địa, có tầng mức là công trình chung của toàn xã hội.
Việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể và thương mại hoá chúng khiến cho ngày càng nhiều lĩnh vực của kiến trúc thượng tầng trở thành thành phần của cơ sở hạ tầng. Vai trò của kinh tế vĩ mô được khẳng định và trở thành một công cụ điều hành nền kinh tế trên mọi quốc gia. Các chính sách của chính phủ có thể thúc đẩy sự phát triển kinh tế hay đẩy xã hội vào khủng hoảng. Văn hoá nghệ thuật trở thành một ngành kinh doanh có vai trò ngày càng lớn. Giáo dục, y tế là những ngành nghề có tốc độ thương mại hoá cao. Vai trò đích thực của chính phủ Mỹ trong nền kinh tế thị trường đang được nhận diện lại. Các cơ quan ngoại giao coi việc xúc tiến thương mại và đầu tư của các doanh nghiệp trong nước ra nước ngoài trở thành một nhiệm vụ hàng đầu. Không một lĩnh vực nào trước đây thuộc về kiến trúc thượng tầng mà không bộc lộ những giá trị thương mại. Nếu xã hội không thừa nhận công khai giá trị thương mại của những lĩnh vực nào của kiến trúc thượng tầng thì chúng sẽ tự mở đường cho mình bằng việc phát triển kinh tế ngầm. Tham nhũng diễn ra phổ biến trong các cơ quan công quyền là việc chứng tỏ giá trị thương mại của các quyết định của chính quyền đã không được công khai thừa nhận thể hiện ở chỗ mức lương không tương xứng với trách nhiệm to lớn của các công chức.
Chúng ta hãy điểm qua việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể liên quan tới khoa học và công nghệ. Tiếp đó chúng ta điểm qua một vài lĩnh vực liên quan tới văn hoá, xã hội.
1.1a.4. Một vài nhánh của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể khoa học công nghệ
Điểm khác nhau lớn nhất giữa ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể và các ngành công nghiệp khác là ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể đã tạo ra được những thứ vô hình có khả năng tác động đến các thứ vật thể hữu hình, tạo nên được các gắn kết vượt qua các giới hạn không gian và thời gian của các thứ hữu hình với nhau, thậm chí của cả các thứ vô hình với nhau, thâm nhập vào được những thứ vô hình ở các tầng mức mới.
Sự phát triển của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể đã tiến hoá từ chỗ là một công cụ lao động để tạo nên các cách thức gắn kết những thứ hữu hình vô tri vô giác, đến chỗ một phương tiện lưu trữ, chấn hưng viễn thông và hiện nay tạo ra được các gắn kết như vậy giữa rất nhiều thứ như gắn kết các sinh thể với nhau, và sự tổ hợp của những kết hợp đó với quy mô ngày càng phức tạp, ở đây sự thâm nhập của tin học vào sinh học đang phát triển nhanh chóng là một minh chứng cho chiều hướng mới.
Ngành công nghiệp này đã tạo nên được hàng loạt công ăn việc làm và các dịch vụ mới cho xã hội, làm thay đổi tính chất của các thị trường khi tạo nên được các dịch vụ có thể phục vụ đồng thời hàng trăm triệu người, và luôn luôn mở ra những triển vọng mới về những kết hợp mà con người hiện nay chưa được biết.
Ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể có rất nhiều nhánh khác nhau, và thông thường sản phẩm của nhiều nhánh này xuất hiện cùng với nhau, kết nối với nhau, để thể hiện lên một cái gì đó.
a. Nhánh làm công cụ để hoàn thành công việc đặc thù
Nhánh này phát triển ngay từ khi máy tính mới ra đời để rút ra các cách thức kết hợp những vật vô tri vô giác với nhau nhằm đạt được một mục đích nào đó, trong số đó có các bài toán tính toán thiết kế, như các phần mềm xây dựng, giao thông đô thị, các bài toán về quản lý khi muốn rút ra một kết luận nào đó, xử lý không ảnh vệ tinh và hàng không trong địa chất và khai thác tài nguyên,...trong nhánh này có các tạo phẩm sinh ra những nguồn phi vật thể.
b. Nhánh làm cho các vật phẩm trở nên thông minh
Có thể nói đây là nhánh làm cơ sở cho việc vạch ra các nguyên tắc kết hợp mới, mang tính đặc thù của thời đại công nghệ thông tin với phần cứng và phần mềm. Các phần mềm ở đây lẩn trong tính năng của các sản phẩm, như các phần mềm chuyên dụng trong thiết bị báo cháy tự động, điện thoại di động, lò vi sóng, hộp số ô tô, máy bán hàng tự động, máy rút tiền tự động, máy giặt, ti vi, và vô số loại máy móc thông minh khác,...
Trong nhánh này, những hãng sản xuất ra các vật phẩm sẽ tự mình, hay liên doanh liên kết, tự đặt hàng theo các tiêu chuẩn nhất định, mua đứt bán đoạn những phần mềm nào đó dùng trong các sản phẩm của họ. Nhánh này phát triển hay không tuỳ thuộc vào sự phát triển của các ngành công nghiệp hạ tầng kỹ thuật công nghệ thông tin và các ngành công nghiệp bổ trợ của một nước cùng với khả năng thương mại hoá chúng.
Nhánh này là nền móng để phát triển các kết hợp mà các nhánh khác của công nghệ phần mềm sẽ tạo nên. Chẳng hạn chúng ta đã biết mỗi hệ điều hành máy tính mới cần phải có phần cứng tương thích. Phần cứng này được các chuyên gia của công ty phần mềm phối hợp với các công ty phần cứng thiết lập nên những cách thức kết hợp nền tảng mới về nguyên tắc, mà bao trùm được các cách kết hợp cũ, với những bộ lệnh đặc thù của các con chip, để tạo nên một nền mà hệ điều hành có thể vận hành được. Hệ điều hành này có thể tương thích được với những ứng dụng được viết với các hệ điều hành cũ. Những phần cứng có khả năng kết hợp yếu hơn không vận hành được phần mềm đó. Ngoài những gì được công bố còn có những khả năng đặc biệt khác. Các hãng phần mềm hàng đầu và các hãng phần cứng hàng đầu có cách thức kết hợp chặt chẽ với nhau tạo ra các sản phẩm, tất nhiên phải tuân theo chuẩn công nghiệp nào đó nhưng không có gì ngăn cản họ làm được những điều tốt hơn chuẩn đó đã có thể đặt ra.
Sự phát triển của các thế hệ máy tính mới như máy tính lượng tử, máy tính sinh học mở ra những cách kết hợp mới về nguyên tắc để con người có thể đi sâu vào những tầng mức mới của cấu tạo sinh thể và vật chất từ đó tạo nên được những hệ thống có tính thông minh hoàn toàn mới như sự phát triển tính thông minh trong các tầng mức khác của sinh vật sống.
c. Nhánh tạo nên các nối kết các vật phẩm với nhau thành một hệ vật phẩm
Nhánh này làm cho các vật phẩm có thể gần hay xa nhau về mặt không gian, hoặc là bị giới hạn trong cùng vật thể, hoặc là không bị giới hạn có thể kết hợp được với nhau theo một hay nhiều mối quan hệ nào đó. Đó là các hệ điều hành mạng, các phần mềm điều khiển máy bay, phần mềm liên lạc giữa các máy bay với các đài điều khiển không lưu, với trung tâm chỉ huy, các chương trình quản lý hệ thống điện, các phần mềm hệ thống thời gian thực,...
d. Nhánh tạo nên sự nối kết giữa người và các vật phẩm
Nhánh này gồm có các phần mềm giao tiếp người máy, hiển thị dữ liệu, các chương trình vào ra dữ liệu, các chương trình đưa ra cho con người những phương án lựa chọn hành động, nhận dạng người có thẩm quyền sử dụng như chỉ có những phi công đã đăng ký mới được điều khiển máy bay dân dụng để chống không tặc, hệ thống bảo vệ ngăn cản các hành động vận hành không được phép trong các nhà máy hạt nhân, hệ thống phóng các tên lửa đạn đạo mang đầu đạn hạt nhân...
e. Nhánh tạo nên sự nối kết giữa người với người
Nhánh này gồm có các phần mềm truyền thông, các trình duyệt, các chương trình điều khiển mô đem, các chương trình vận hành trên internet...Nhánh này gồm nhiều phân nhánh, có thể phục vụ rất nhiều người khác nhau.
Nhóm này có những phân nhánh, hoặc là làm cho người dùng trở nên chủ động, hoặc là làm cho người dùng bị chi phối, không còn chủ động được nữa. Hàng chục triệu, hàng trăm triệu người có thể nối kết với nhau, cùng chia sẻ các tài nguyên trên mạng, hoặc thậm chí cùng phối hợp với nhau để thực hiện một hành động nhất định như tham gia bầu cử trên mạng.
f. Nhánh tạo nên sự nối kết giữa các tổ chức
Có rất nhiều tổ chức thường xuyên phải trao đổi thông tin và xử lý thông tin với nhau với những hệ thống hoạt động 24/24 giờ mỗi ngày, từ các hệ thống dự báo khí tượng toàn cầu, hệ thống cảnh báo tên lửa tiến công của các lực lượng phòng không, đến những giao dịch kinh tế của các tập đoàn đa quốc gia cần trao đổi và xử lý thông tin trước những sự kiện mới nảy sinh, như các giao dịch liên ngân hàng, các giao dịch liên thị trường chứng khoán, các giao dịch chống các tội phạm liên quốc gia...
g. Nhánh tạo nên sự kết hợp giữa các dạng phi vật thể với nhau
Trong nhánh này có các dạng về việc kết nối nhiều phần mềm mang những tính năng hoàn toàn khác nhau, lại với nhau, thậm chí có các dạng kết nối những tư tưởng hoạt động của con người, về thực chất đây là các kết nối chương trình máy tính, hoặc kết nối các vật thể thông minh thành một cộng đồng, thành một cái gì đó có khả năng điều chỉnh các dạng phi vật thể nhất định.
Một trong những dạng này là các vi rút máy tính, các phần mềm điều hành mạng, các chương trình gián điệp xâm nhập trái phép,...
h. Nhánh tạo nên sự gắn kết mới với các sinh thể với nhau
Việc phát triển các phần mềm trong các loại máy móc thông minh nhằm tạo ra được các tác động diễn ra trong quá trình nào đó nhằm tác động liên tục đến các sinh thể nhằm làm cho các sinh thể tạo ra được tạo phẩm phi vật thể nhất định, hay tạo ra được chất liệu chứa dạng phi vật thể nào đó. Từ đó, người ta nối kết với những sinh thể với các vật phẩm và các sinh thể với nhau. Chẳng hạn người ta cấy các thiết bị thông minh vào một con chuột và điều khiển chuột làm những hành động mà người ta mong muốn. Đây là một chiều hướng tương lai mà mở ra những điều viễn tưởng cũng không thể hình dung hết được khả năng của chúng. Trong tiến trình phát triển, người ta sẽ tạo ra được các kết hợp mà hiện nay chưa hình dung được. Bài toán về phần mềm hiện nay được đặt ra không chỉ phải giải quyết được các vấn đề đang phát sinh mà còn có nhãn quan giải quyết được những gì sẽ phát sinh trong vài năm tới. Việc không có thực tiễn về các vấn đề hiện đại nảy sinh sẽ dẫn đến không có khả năng làm được các phần mềm đáp ứng được các yêu cầu phát triển hiện đại.
i. Nhánh tổ hợp của một vài nhánh khác
Các nhánh này ngày càng phát triển với sự kết hợp của các nhánh với nhau, và thông thường bất kỳ giải pháp ứng dụng thực tiễn nào cũng thường kết hợp nhiều nhánh lại với nhau.
Những vấn đề trong việc tạo nên các kết hợp mới ngày càng đi vào chiều sâu với quy mô ngày một to lớn đòi hỏi các cách tiếp cận mới về nguyên tắc. Là cơ sở cho việc tạo nên các kết hợp mới mà những thứ vô hình đóng vai trò chi phối, ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể hiện đại là một ngành kinh doanh có lợi nhuận lớn nhưng có độ rủi ro rất cao. Trước đây hai mươi năm, 40% dự án phần mềm thất bại thì ngày nay tỷ lệ thất bại lên tới 90%. Thị trường của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể hiện đại không chỉ là nơi người ta bán sản phẩm mà còn là nơi người ta thi thố về các giải pháp phần mềm mới với những ý tưởng mới lạ để tạo nên các kết hợp phải tính được những tiến triển trong tương lai. Ngoài việc tạo nên các kết hợp mới còn có chiều hướng ngược lại. Việc tạo nên các phân giải những kết hợp đã được tạo nên cũng là một nhánh quan trọng của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể.
Công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, hàng không vũ trụ là những lĩnh vực đang tạo ra rất nhiều các tạo phẩm phi vật thể. Việc tiêm vắc xin vào con người nhằm chống lại một bệnh tật nào đó là một điển hình của việc tạo nên những tạo phẩm phi vật thể trong công nghệ sinh học. Các vật liệu mới có khả năng phát triển các đặc tính mà người ta yêu cầu khi môi trường biến đổi. Hàng không vũ trụ tạo nên được các cách thức tập trung các nguồn năng lượng vũ trụ, các cách thức nối kết mới giữa các vật thể thông minh và với con người, phục vụ cho những mục đích mới của con người. Người ta không chỉ chế tạo ra các máy bay bay tốc độ nhanh, mà còn những vật thể bay nhỏ bé bay với tốc độ chậm, thậm chí rất chậm, nhằm phục vụ rất nhiều mục đích mới của con người, từ truyền thông cho tới các hoạt động giám sát từ trên cao diễn biến khí tượng, theo dõi tình hình cháy rừng, phòng chống bão lụt và các hoạt động do thám quân sự.
1.1a.5. Tạo ra các tạo phẩm phi vật thể trong đời sống xã hội
Đối với một xã hội, khi người dân không phải quá lo lắng về cơm ăn áo mặc và các phương tiện vật chất thông thường thì tâm lý của người ta đã thay đổi, người ta có nhu cầu về rất nhiều thứ về phi vật thể, đặc biệt là chất lượng cuộc sống an ninh hơn, an toàn hơn, và trong môi trường mà những tạo phẩm phi vật thể sẵn có, đa dạng bộc lộ nhiều ý nghĩa, người ta có những suy nghĩ và ứng xử khác đi. Mười năm trước, ở nước ta, người ta không thể hình dung được những món ăn của người nghèo lại là món ăn đặc sản dành cho những người giầu hiện nay. Những nơi hẻo lánh, hang cùng ngõ hẻm, nghèo đói cùng cực lại là nơi hấp dẫn các du khách giàu có ở các nước phát triển. Người ta tạo ra nhiều thứ phi vật thể để cài vào đầu óc người khác khiến họ chi tiêu cho một cái gì đó, không hẳn là vì nhu cầu thiết yếu của họ. Trong khi hàng loạt công việc mới ra đời, thì nhiều thứ thuộc về truyền thống được tôn vinh trở lại. Có những thứ được vùi sâu mà có thời người ta bỏ mặc cố tình quên đi nay lại được phục hồi và tôn vinh như nhã nhạc, ca trù, lễ hội và những gì thuộc về truyền thống mang lại những giá trị hoàn toàn mới. Truyền thống dân tộc bộc lộ những gì vô hình tạo nên sự gắn kết giữa người với người mà nay cần được khai thác khám phá ra ở những tầng vỉa mới, và quan trọng hơn, chúng có những giá trị thương mại.
a. Nhánh tạo ra cách thức suy nghĩ mới và hành động mới
Tạo ra tri thức mới là công việc chủ yếu của nền kinh tế tri thức, và lĩnh vực nghiên cứu và phát triển thu hút rất nhiều nỗ lực và tài nguyên của xã hội. Trong số này nổi bật lên là giáo dục với việc đem lại một tạo phẩm phi vật thể là tri thức cho người ta, một thị trường khổng lồ ước tính có trị giá 2000 tỷ đô la. Việc đạt được tri thức đòi hỏi rất nhiều thời gian và phải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Đây là lĩnh vực đang có những chuyển biến mạnh mẽ từ khu vực công cộng chuyển sang khu vực tư nhân với danh nghĩa xã hội hoá đủ loại khác nhau. Khu vực tư nhân mới thu được 25% khoản chi tiêu cho giáo dục và đang gia tăng ảnh hưởng bằng việc quản lý, xác định mục tiêu giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục. Thị trường giáo dục khổng lồ này trở nên rất hấp dẫn với các nhà đầu tư.
Các lĩnh vực Du lịch, Thể thao, Y tế, Giải trí,... đang trở nên xã hội hoá với tốc độ ngày càng gia tăng theo nhu cầu của con người muốn thỏa mãn về sự an toàn, an ninh và giải trí, khám phá, tò mò của con người. Ngay cả lĩnh vực môi trường cũng đem lại nguồn lợi thương mại to lớn khi người ta muốn một cuộc sống xanh hơn, sạch hơn.
b. Nhánh tạo nên sức mạnh xã hội
Trong thời đại ngày nay, các quyết định của chính quyền có vai trò lớn hơn, mạnh hơn người ta tưởng rất nhiều, vì đó là những tạo phẩm phi vật thể mà có sức mạnh tạo nên các kết hợp xã hội mới hay phân rã các kết hợp xã hội cũ trên cả bình diện vĩ mô và vi mô. Người ta tìm mọi cách tạo ra được ảnh hưởng lên người có chức có quyền, và nghề vận động hành lang là nghề được thừa nhận ở Mỹ, có đăng ký hành nghề.
Giá trị tổng giám đốc của các công ty lớn đã được xã hội nhìn nhận lại khi giá trị cổ phiếu công ty tăng vọt hay giảm đi ngay khi người đó nắm vai trò lãnh đạo. Bản thân các chủ tịch kiêm tổng giám đốc các công ty lớn là nguồn tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mà đã tạo nên được các kết hợp mới chưa từng có về mặt kinh tế và xã hội xuyên quốc gia. Họ đã tạo nên được lợi ích mới mà huy động nhiều cá nhân thuộc những quốc gia khác nhau phục vụ cho lợi ích đó.
Việc tạo ra nhiều loại sức mạnh xã hội mới đòi hỏi nhiều nguồn lực đáp ứng cho chúng. Vai trò đích thực của nhà nước trong nền kinh tế thị trường đang được nhận thức lại, và điều này đặc biệt rõ ở nước Mỹ, nước có nền kinh tế thị trường phát triển bậc nhất hiện nay. Có thể nói các nước phát triển hơn có phong phú sức mạnh xã hội hơn là các nước kém phát triển. Bất kỳ cái gì thuộc về hoạt động tinh thần của con người đều được khai thác để kiếm lợi nhuận. Có rất nhiều giá trị mà có sức mạnh xã hội như là dân chủ, an sinh xã hội, sự công bằng, văn minh, trở thành nguồn thu hút nhiều nguồn lực của xã hội. Chẳng hạn an sinh xã hội là một sức mạnh xã hội mà chỉ có những nước rất phát triển mới bảo đảm được cho công dân của mình. An toàn thực phẩm là một công việc đòi hỏi sự thanh tra, giám sát, kiểm nghiệm, rất khắt khe, đòi hỏi rất nhiều tốn kém. Và chi phí cho những điều đó có khi còn lớn hơn chi phí để sản xuất ra các sản phẩm nông nghiệp và thực phẩm. Nông nghiệp nước Mỹ đóng góp vào GDP là 1,4%, nhưng người tiêu dùng Mỹ phải bỏ ra 11% thu nhập cho ăn uống, tất nhiên là kể các khâu dịch vụ như vận tải, lưu kho, lưu bãi.
Quá trình tạo dựng lên một thị trường mới trong tương lai không chỉ là đưa hàng hoá vào là được mà là có một quá trình đào tạo người tiêu dùng. Các tổ chức phi chính phủ đã lĩnh ấn tiên phong để làm công việc xoá đói giảm nghèo ở các nước nghèo để chuẩn bị một thị trường mới, xã hội có giàu lên thì các công ty khác mới bán được nhiều hàng. Khi buôn bán với nước giàu, dù nước giàu có nhập siêu từ nước khác thì cả hai đều giàu lên. Nước giàu có những kỹ thuật, thủ đoạn tài chính tiền tệ để các khoản nợ đó không ảnh hưởng gì đến sự phát triển của họ, thậm chí họ có thể xoá bỏ các khoản nợ đó. Nhưng họ có thể thực hiện sự cân bằng đó bằng cách khác, bằng con đường thương mại các tạo phẩm phi vật thể mà một nước mới giàu lên sẽ rất cần, trong đó có các bí quyết công nghệ cao.
Xã hội ngày nay đã làm cho đồng tiền ở nước giàu có một sức mạnh ghê gớm, người ta cạnh tranh nhau để bán được hàng vào nước Mỹ, bán được hàng là được coi là một thắng lợi. Nếu Mỹ không cho bán hàng vào Mỹ thì sẽ bị người ta kiện ra WTO.
Người ta có một thực tại ảo mà sẽ đem lại cho con người rất nhiều ứng dụng, với một cuộc sống phong phú hơn về đời sống tinh thần, với nhiều mối quan hệ xã hội cần phải giải quyết, với nhiều nguy cơ mới phải đương đầu và những thứ đó đòi hỏi phải tạo nên nhiều tạo phẩm phi vật thể để giải quyết. Bằng cách tạo ra nhiều tạo phẩm phi vật thể, con người sản xuất ra được nhiều vấn đề liên quan tới việc tạo ra các tạo phẩm vật thể hoàn toàn mới, và giải quyết được nhiều việc của mình, mà không một tạo phẩm vật thể nào có thể giải quyết được, đó là các vấn đề mang tính nhân bản, ý thức về môi trường sống, ý thức trách nhiệm đối với các thế hệ tương lai. Con người có những vấn đề mà chỉ có tạo phẩm do chính mình giải quyết được, như tình hữu nghị giữa các dân tộc, mối quan hệ thân thiết và nồng ấm giữa người với người, trách nhiệm và tình thân giữa người với người. Con người có rất nhiều việc phải làm mà đạt được sự đồng thuận trong khi vẫn duy trì được sự khác biệt về truyền thống là những tạo phẩm phi vật thể đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với đời sống xã hội, và trong điều kiện kinh tế thị trường, đó là những thứ có giá trị thương mại. Vấn đề là ở đây, những bộ óc nhìn xã trông rộng của nhân loại đã được trao các trách nhiệm và tiền của, các phương tiện vật chất để làm được những thứ đó, nhằm tránh được những thiệt hại lớn lao hơn trong xã hội đối với những tai hoạ đã được lường trước này. Những ý nghĩa kinh tế của các hoàn cảnh này hoàn toàn có thể được xã hội uỷ quyền để tạo nên. Vấn đề ở đây là các công dân hay các nhà nước trả tiền cho các hoạt động tạo ra các tạo phẩm phi vật thể đó bằng cách tài trợ, chứ không phải mua bán, khi họ thấy rằng chúng có một ý nghĩa nào đó. Để biết được một kiến thức mới cũng như đi du lịch tới một nơi xa, người ta phải trả tiền cho người hướng dẫn viên du lịch, hướng dẫn viên tri thức. Chính ở trong phạm vi này có những tính chất mới giữa việc mua và bán.
c. Nhánh tạo ra dạng phi vật thể cho các tạo phẩm vật thể
Công nghiệp quảng cáo làm việc này với những kỹ thuật ngày một tân kỳ và các ý tưởng ngày càng độc đáo. Quảng cáo đem lại cho đầu óc người ta một cái gì đó để người ta phải gắn bó với một tên tuổi, tiêu dùng một mặt hàng. Có những thứ cả trăm năm nay không thay đổi như nước giải khát CocaCola, nhưng các nhà quảng cáo đã gán cho nó bao nhiêu phẩm chất tốt đẹp và tìm mọi cách đưa những thứ đó vào đầu óc con người. Có những hãng như hãng đồ chơi Logo, với những hình khối nhựa lắp ráp, và những máy móc tý hon phụ trợ như các toa xe và đầu xe lửa, đã có doanh số xuất khẩu nhiều hơn doanh số xuất khẩu của một quốc gia như Việt Nam.
Các lĩnh vực như thời trang, mốt, tạo dáng công nghiệp, âm thanh cho sản phẩm, đã đem lại cho các vật thể những tạo phẩm phi vật thể hoàn toàn mới.
Các tạo phẩm phải có một tạo phẩm phi vật thể nào đó bên trong nó, có thể có những gì đó thân thiện với con người, gần gũi, gắn bó với con người, đem lại một dạng phi vật thể thì mới có thể có được lợi thế cạnh tranh lâu dài. Chẳng hạn, với khẩu hiệu: "Nokia là sự kết hợp giữa công nghệ và tính nhân bản", Nokia đã làm cho các vật phẩm vật thể của mình đạt được dạng phi vật thể tốt nhất khiến các đối thủ của nó phải bối rối.
Người ta hiểu rằng việc tạo nên những tạo phẩm phi vật thể mà gắn kết giữa con người với con người trở nên quan trọng hơn.
1.1a.6. Trình độ khác nhau của các giai đoạn tạo nên các tạo phẩm phi vật thể
Các tạo phẩm phi vật thể có trình độ khác nhau thể hiện ở những tầng mức vi mô và vĩ mô nào đã đạt được, và trong mỗi tầng mức đó, người ta có thể nắm bắt được những mức vận hành như thế nào với các tầng mức vi mô và vĩ mô, và tạo ra được sự giao tiếp của tầng mức này với các tầng mức khác. Việc tạo ra được sự đột phá trong các tạo phẩm phi vật thể mới ở một tầng mức nào đó và tạo nên được liên hệ với tầng mức khác sẽ đưa những tạo phẩm phi vật thể và vật thể lên một trình độ mới đòi hỏi xã hội phải đạt được tình trạng thích ứng mới. Sự thích ứng này mở ra những triển vọng mới mà những người khai mở không lường được hết, và đó là cơ hội cho những người đi sau có thể đạt được các thành quả phát triển mới, thậm chí thu được những lợi ích hơn cả người khai mở.
Việc thâm nhập vào tầng mức mới rất khó khăn nhưng một khi đã thâm nhập được vào thì việc tận dụng thành quả để phát triển sang các lĩnh vực khác trở nên dễ dàng hơn nhiều, và có thể huy động được nhiều người cùng tham gia. Như vậy có khả năng phát triển rút ngắn hơn cho người đi sau nếu người đi sau đưa được mình vào tình trạng nhạy bén tiếp thu và tìm ra các cách triển khai những cái mới ra nhiều lĩnh vực khác nhau.
2A. TÍNH CHẤT ĐÃ THAY ĐỔI CỦA THỊ TRƯỜNG
Thị trường là một yếu tố sống còn của bất kỳ ngành công nghiệp nào hiện nay mà các yếu tố sức mạnh của nó luôn luôn được nhận thức mới và nhận thức lại. Với mỗi ngành công nghiệp đều cần có cái nhìn toàn cảnh về thị trường và từ đó hiểu được có những ngóc ngách gì có thể thâm nhập vào và những triển vọng trong tương lai, đặc biệt là lĩnh vực đang có biến đổi rất nhanh như ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể. Có những thị trường tạo phẩm phi vật thể mà có tác động khổng lồ như thị trường tài chính, thị trường tiền tệ mà đã được nói đến rất nhiều, và cũng không cần phải nói đến các tác động của chúng, mỗi loại thị trường khác có những đặc điểm riêng biệt.
Có thể nêu lên những đặc điểm phân biệt giữa thị trường tạo phẩm phi vật thể và tạo phẩm vật thể: bán được nhiều lần đồng thời, vấn đề là biết cách bán, khai thác được nhiều lần một phần hình ảnh, liên quan tới bảo vệ bản quyền; tính không hạn chế của chi tiêu về các tạo phẩm phi vật thể.
Vì người ta đã tìm ra cách thức để các thị trường tạo phẩm phi vật thể vận hành một cách có hiệu quả nên chúng đã được phát triển và tác động tới việc tạo ra các tạo phẩm mới của xã hội. Thị trường các tạo phẩm phi vật thể đã làm bộc lộ rằng thị trường là một môi trường mà các tạo phẩm phi vật thể thể hiện tầm mức tác động của chúng, thể hiện các kiểu sức mạnh trực tiếp và gián tiếp của chúng, dẫn tới những hành động mới trong các hoạt động kinh tế xã hội và thu hút các nguồn lực để phát triển mở rộng hơn nữa tầm vóc ảnh hưởng của chúng. Thị trường là nơi hiện hình thực chất sức mạnh của các tạo phẩm phi vật thể mới, vạch ra được những ưu việt và hạn chế của chúng, qua đó thấy được triển vọng của các tạo phẩm phi vật thể tương lai là ở chỗ nào. Thị trường không những là nơi buôn bán các sản phẩm mà còn là nơi cung cấp các ý tưởng và giải pháp công nghệ mới cho việc phát triển các tạo phẩm mới, cả vật thể lẫn phi vật thể. Có những thị trường mới mà chỉ khi được phát triển, người ta mới thấy toàn bộ tác động của chúng đối với nền kinh tế, chẳng hạn thị trường thông tin. Khi không phát triển thị trường này, người ta sẽ không thấy được tính đa dạng và phức tạp của các hàng hoá được bán trên thị trường đó là như thế nào.
Khi người ta đã rất giàu, khi đó người ta sẽ tiêu dùng và tạo ra các tạo phẩm phi vật thể mới, người ta tạo ra các sức mạnh xã hội mới và thâm nhập được vào nhiều tầng mức mới của những thứ phi vật thể, của vật thể. Vì thế, nước Mỹ không phải lo lắng gì nhiều về việc chuyển các cơ sở sản xuất ra bên ngoài, không phải lo lắng về sự nổi lên của Trung Quốc, nơi còn đặt nặng lên việc tạo nên các tạo phẩm vật thể. Đó là một nước mà các tạo phẩm phi vật thể còn ít phát triển khi hệ thống ngân hàng còn non yếu, thị trường thông tin bị phân cắt và nguồn cung còn thiếu rất nhiều.
Phát triển thị trường tạo phẩm phi vật thể là một cách thức có hiệu quả để tạo đà tăng trưởng kinh tế và công ăn việc làm cho tương lai, và chính ở đây, mỗi dân tộc sẽ có nhiều lĩnh vực ít gặp sự cạnh tranh nhất. Các dịch vụ lễ hội, các nhu cầu tâm linh hướng về cội nguồn, đang trên đà phát triển mạnh mẽ và tạo nên sự khác biệt với phần còn lại của thế giới, là những thứ có giá trị thương mại thực sự, thu hút được khách du lịch.
Việc thâm nhập của các tạo phẩm phi vật thể đã làm thay đổi cách thức mua và bán truyền thống, không chỉ điện tử hoá của việc mua bán truyền thống, mà còn có cách thức mua bán hoàn toàn mới, khi một tổ chức, cá nhân, đứng ra tài trợ cho việc tạo nên một tạo phẩm phi vật thể mới.
Việc đạt được các tạo phẩm phi vật thể có ý nghĩa kinh tế xã hội tổng hợp mà sớm hay muộn, sự phát triển kinh tế phải tính tới nếu không muốn bị diệt vong, bởi vì con người cần được sống trong một môi trường trong sạch hơn, an ninh hơn, và được bảo vệ tốt hơn về mặt xã hội. Con người có những hình thức để bảo đảm cuộc sống đó bằng các tạo phẩm phi vật thể mang tính kinh tế xã hội hơn nữa. Trong những hoàn cảnh này, xã hội buộc cơ quan đại diện của xã hội là nhà nước phải thi hành các biện pháp để tạo nên được các tạo phẩm phi vật thể đó. Những lĩnh vực này đang dần dần cuốn hút nhân lực, tài lực của xã hội, và chính chúng lại tạo điều kiện để phát triển các công nghệ và tạo phẩm vật thể mới, tạo đà phát triển mới.
Các tiêu chí để đánh giá các tạo phẩm vật thể không thể áp dụng được vào việc đánh giá các tạo phẩm phi vật thể, trong đó có các tri thức liên quan tới bản chất của tiền tệ. Giá trị thương mại của toàn bộ tài sản vật chất của một công ty nhiều khi không bằng giá trị của sự nổi tiếng của nhãn hiệu. Cần phải có những nhận thức mới về bản chất của tiền tệ với tư cách là một sức mạnh xã hội, ở đây khả năng của tiền tệ có thể thu hút được các sức mạnh của xã hội cần được lưu tâm. Tiền là một sức mạnh xã hội mà làm cho người ta có khả năng thanh toán, mua bán các tạo phẩm, cả vật thể lẫn phi vật thể và tiền có nhiều chức năng khác để thúc đẩy quá trình xã hội hiện đại tạo ra rất nhiều sức mạnh xã hội mới. Với quan niệm tiền là một sức mạnh xã hội thì có những phương cách mới sử dụng nó để tác động đến xã hội nhằm đạt được mục đích đa dạng. Tiền tệ luôn có những sức mạnh mới mà những nhà nước nhận thức được luôn tìm cách khai thác nhưng không nói ra vì lợi ích quốc gia của chính họ, còn giới học thuật đang tranh cãi chưa dẫn đến nhất trí. Thủ tướng Malaysia đã làm ngược lại những lời khuyến cáo của IMF trong việc đương đầu với khủng hoảng tài chính tiền tệ Châu Á 1997, và ông đã thành công. Thế giới ngày một bất định vì người ta đang có những cuộc thí nghiệm lớn về việc người ta thấy được một quyền lực mới tác động đến thế giới như thế nào. Đó là người ta thấy sức mạnh của đồng đô la của siêu cường Mỹ. Không một quan điểm kinh tế mang nặng tạo phẩm vật thể thuần túy nào có thể cắt nghĩa nổi trong một thời gian ngắn đồng đô la mất giá đến như vậy, đồng euro lên giá nhanh đến thế, và tại sao nước Mỹ lại bình thản như vậy trước tình hình đó.
Tạo nên một thị trường mới về một cái gì đó là một việc khó khăn và tốn kém. Những người đi tiên phong phải chịu rất nhiều rủi ro. Chúng ta hãy xem xét điều khoản của Hiệp định thương mại song phương Mỹ Việt, có lộ trình để các doanh nghiệp Mỹ hoạt động kinh doanh ở Việt Nam. Như vậy các doanh nghiệp Việt Nam đi tiên phong trong việc khai mở và khai thác thị trường, khi các doanh nghiệp Mỹ được phép vào thì thị trường đã được hình thành với khả năng thanh toán đã cao hẳn lên, với tiềm lực công nghệ và tài chính hùng mạnh hơn, các doanh nghiệp Mỹ sẽ có cách chiếm lấy thị phần lớn hơn của thị trường đã được khai mở nhọc nhằn đó.
3A. CHIỀU HƯỚNG TƯƠNG LAI
3.3a.1. Sự tăng tốc trong việc tạo ra các tạo phẩm vật thể và phi vật thể mới
Việc các tạo phẩm phi vật thể gây nên được các tác động lớn đến như vậy, làm cho người ta có cách nhìn khác về những tạo phẩm do con người tạo ra nhằm tác động trực tiếp lên con người. Các tạo phẩm này cũng có giá trị thương mại của nó. Người ta có nhu cầu tiêu dùng các tạo phẩm phi vật thể một cách chủ động như các trò chơi vi tính, các chương trình máy tính hay thụ động như các chương trình vô tuyến truyền hình. Nhu cầu này được đáp ứng thì người cung cấp có tiền, thu được lợi nhuận. Người ta có nhu cầu về các tạo phẩm vật thể và các tạo phẩm phi vật thể. Các tạo phẩm phi vật thể chiếm nhiều thời gian và tiền bạc của họ hơn là các tạo phẩm vật thể. Người ta ngồi xem vô tuyến hàng giờ, sử dụng máy vi tính hàng giờ. Các tạo phẩm phi vật thể tác động lên con người có nhiều tầng mức khác nhau, mà sự thụ cảm lại tuỳ thuộc vào từng thời gian. Vào mỗi độ tuổi khác nhau, người ta có những thụ cảm khác nhau về một cuốn sách, một hoạ phẩm, một bộ phim. Nhưng người ta còn làm được nhiều hơn thế khi người ta có tình cảm với đồ vật mà mình mua. Tạo phẩm phi vật thể có thể đưa người ta sống trong một thế giới tưởng tượng, một thế giới siêu thực, hay một thế giới hoang sơ. Người ta phát minh ra thế giới mới, một thế giới ảo mà trong đó con người có thể tham dự tích cực hay thụ động tuỳ theo những phiên bản cụ thể và những thứ đó chiếm nhiều thời gian và tiền bạc, buộc người ta phải tiêu dùng; ý tưởng, ý niệm của con người cũng đã trở thành hàng hoá. Không phải ngẫu nhiên có những hãng bỏ tiền ra thuê các văn nghệ sĩ, các nhà khoa học để sáng tạo ra những ý tưởng, ý niệm, mà chúng sẽ được biến thành sự thật dưới dạng nào đó. Do các tạo phẩm phi vật thể này đóng góp phần quan trọng ngày càng lớn trong thu nhập quốc dân, các nước phát triển hơn đã chuẩn bị cho tương lai của họ khác với các nước đang phát triển. Sở dĩ nền kinh tế hiện nay được gọi là nền kinh tế tri thức là vì kinh nghiệm không giúp được gì hiện nay. Kinh nghiệm dù rất quý giá, nhưng không giúp được cho việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mới mà chưa được biết đến. Đó là cách thức đưa mọi thứ vượt qua những giới hạn của chúng nếu không muốn tiến hành những phá huỷ chúng về mặt này hay mặt khác.
Vấn đề được đặt ra hiện nay là tạo ra được các tạo phẩm phi vật thể đem lại nhu cầu mới cho xã hội, người ta đã đạt đến trình độ tạo ra nhu cầu chứ không chỉ là đáp ứng những nhu cầu sẵn có. Khác với các tạo phẩm vật thể có những hình thái cố định, các tạo phẩm phi vật thể có khả năng biến đổi theo những cách thức mà người ta tác động, chẳng hạn các trò chơi điện tử, mà doanh số hiện nay trên thế giới đã lớn hơn doanh số của điện ảnh. Người ta đem lại những hình thái phi vật thể mới cho những nhu cầu cũ. Chẳng hạn ngay cái ăn cũng phải thay đổi, rau thì phải sạch, đáp ứng những tiêu chuẩn mới về vệ sinh môi trường, và như vậy những công ty bảo đảm xét nghiệm những sản phẩm đó để bảo đảm tính chất "sạch" của chúng trở nên quan trọng. Việc sản xuất ra các sản phẩm đáp ứng các nhu cầu đó không quan trọng bằng các công việc bảo đảm cho tính phi vật thể của các sản phẩm đó. Các công việc này đòi hỏi chi phí rất cao mà người tiêu dùng chấp nhận trả. Người ta chi rất nhiều tiền cho các công việc quảng cáo nhằm tạo ra một tạo phẩm phi vật thể cho sản phẩm của họ và kết quả thật kỳ lạ: tên tuổi, uy tín của công ty có giá trị hơn toàn bộ tài sản vật chất tính thành tiền của công ty.
Khi người ta liên tục phát triển về mặt kinh tế, người ta phải đối đầu với những bệnh tật mà nguy cơ bệnh tật ngày càng lớn. Người ta phải có cách hành xử mới với những nguy cơ đối với quá trình toàn cầu hoá, chẳng hạn dịch cúm gà đang diễn ra đòi hỏi các nước phải có chính sách đền bù thoả đáng cho những người chăn nuôi có gà, gia cầm bị thiêu huỷ thì mới tránh được những nguy cơ to lớn có thể gây ra những hiểm hoạ cho chính sinh mạng con người. Một lần xử lý bệnh tật là một lần đi đứt tất cả gia tài đã được tích góp hiện nay, và những nước phát triển nhất đang làm những việc để thu lợi về sau khi có một loạt máy móc y tế hiện đại được cung cấp mà không có đối thủ cạnh tranh. Đó là các công việc mà những khái niệm thông thường như năng suất, chất lượng, hiệu quả phải có những đánh giá khác, thậm chí không có tác dụng nữa. Nước Mỹ hiện nay là một phòng thí nghiệm khổng lồ về việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mà một nước rất giàu đang tiến hành. Trong công cuộc thí nghiệm đó, mọi người đều có phần, với tư cách là diễn viên cả một cuộc thí nghiệm, mà từ đó có những tạo phẩm có thể đem lại những khoản lợi nhuận to lớn về sau. Con người không chỉ cần các tạo phẩm vật thể mà mình tạo ra, các tạo phẩm phi vật thể mà mình tạo ra mà con người cần chính những tạo phẩm phi vật thể mà mình tạo ra cho chính mình. Nhiều người có nhu cầu về chính những gì mà sự sống của người khác đang tạo ra, như các bộ phận cơ thể của người đó nhằm khắc phục những khuyết tật của chính cơ thể mình. Người ta có nhu cầu về những thứ mà mình không có được như quả tim khoẻ mạnh của người khác thay thế quả tim đang ốm đau chắc chắn dẫn tới cái chết nay mai.
Xã hội phát triển thì con người tăng lên những khả năng tạo ra các tạo phẩm phi vật thể mới, từ đó tạo nên những nhu cầu mới trong người tiêu dùng đủ loại, từ cá nhân tới các tổ chức, tạo nên những nhu cầu mới trong con người. Nhu cầu có sức khoẻ và sinh lực của tuổi thanh niên khi người ta đã có nhiều tuổi tác là nhu cầu ngày càng tăng mà xã hội chưa đáp ứng được. Nhu cầu chữa trị bệnh tật, nhu cầu chăm sóc y tế, nhu cầu giải quyết khủng hoảng tâm lý, nhu cầu tăng nhanh những phúc lợi xã hội, nhu cầu bảo vệ môi trường.. và các nhu cầu mới hút tiền từ các khu vực khác về với chúng, và chúng luôn luôn tái tạo nhu cầu đó, phát triển thêm những nhu cầu mới. Nhu cầu còn tiếp diễn thì còn có người chi tiền, còn tái tạo được tiền. Vấn đề là hiện nay người ta phải tìm cách tạo ra những nhu cầu mới, chứ không chỉ còn đáp ứng những nhu cầu đã có nữa, mà ngay cả việc đáp ứng những nhu cầu đã có cũng phải lồng thêm vào những nội dung mới. Người ta tạo nên các gắn kết một vật phẩm với các tên tuổi nổi tiếng trong thể thao điện ảnh.
Khi một xã hội trở nên giàu có khủng khiếp, thì bản thân nó đã tạo nên những giấc mơ hấp dẫn cho những xã hội nghèo hơn. Người ta có cách bán được giấc mơ đó cho những người khác. Người ta tìm ra được những nhu cầu mới để làm cho những người khác thực hiện được giấc mơ đẹp đó. Người ta có thể kiếm lợi từ việc làm bình thường của những người nổi tiếng. Người ta biết khai thác mọi chiều sâu tâm lý, sinh lý của con người để kiếm lợi, tìm mọi cách tác động đến chúng. Người ta kiếm lợi không những từ cá nhân riêng lẻ, đến kiếm lợi từ các tổ chức, thậm chí kiếm lợi từ các quốc gia. Cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ Châu Á 1997 là một minh chứng cho điều đó.
Thực tiễn làm cho người ta có niềm tin rằng cùng một vấn đề có những cách giải quyết khác hẳn nhau về nguyên tắc, và những vấn đề mới nảy sinh sẽ cần có những cách giải quyết hoàn toàn mới.
3.3a.2. Bản chất của nền kinh tế hiện đại
Bản chất của nền kinh tế thị trường hiện đại là tạo ra các tạo phẩm vật thể và phi vật thể mà thế giới chưa từng có và thương mại chúng. Các tạo phẩm phi vật thể có tính độc lập hay tiềm ẩn trong các tạo phẩm vật thể hoặc là người ta phải tìm mọi cách gán cho một tạo phẩm vật thể một dạng phi vật thể nhất định.
Việc tạo ra ngày càng nhiều chủng loại các tạo phẩm phi vật thể đã đem lại cho con người những cách thức mới nhằm thay đổi thế giới, con người khám phá ra nhiều tầng mức của chính bản thân mình, của xã hội loài người, mối quan hệ giữa người với người giữa các quốc gia, dân tộc và môi trường sống của mình. Một thời gian dài sắp tới, thị trường vẫn phát huy tác dụng của nó với tư cách là một thành quả văn minh nhân loại, một sức mạnh xã hội, một môi trường để thúc đẩy sự xuất hiện các tạo phẩm phi vật thể mới với tốc độ ngày càng nhanh hơn. Một khi có tạo phẩm phi vật thể nào đó đem lại nhu cầu mới cho xã hội thì tạo phẩm đó nhanh chóng được khai thác, nhân rộng bằng các hành vi chủ động của những người có nhu cầu nhằm đáp ứng nhu cầu của mình.
Việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể có những con đường rất khác nhau. Các tạo phẩm phi vật thể có những bước đường nhất định để hoàn thành các bước phát triển của riêng chúng, từ việc tạo ra những tạo phẩm vật thể có những đặc tính chưa hề biết đến những việc tạo nên các yếu tố khác mà có thể dẫn đến các tác động nhất định mà có thể biết đến. Chiều hướng phát triển các tạo phẩm phi vật thể đã đi sâu vào các tầng mức khác của thế giới tự nhiên và xã hội, buộc con người phải thích ứng và quen thuộc với những điều xa lạ mà hiện giờ chưa hình dung được và buộc con người phải nhìn nhận lại và có những lý giải mới những gì bình thường đang diễn ra.
Việc tìm ra các hình thái phi vật thể diễn ra trong toàn xã hội dẫn tới công ăn việc làm mới, trong mọi ngóc ngách của đời sống xã hội. Các tạo phẩm phi vật thể đòi hỏi người ta phải có những cách thức nhìn nhận mới đối với nhiều vấn đề đã cũ, chẳng hạn sau rất nhiều năm hy sinh môi trường cho phát triển, người ta thấy được giá trị mới của môi trường trong sạch.
Khi xã hội xuất hiện những sức mạnh mới, những luật chơi mới xuất hiện trong đó và có những điều kiện mới tác động buộc người ta phải thích ứng. Việc đầu tư vào những lĩnh vực không có triển vọng tương lai gây nên những hậu quả tai hại đối với xã hội, nhất là khi đi vào những lĩnh vực công nghệ cao.
3.3a.3. Thích ứng với tiến trình phát triển mới
Quá trình toàn cầu hoá đem lại sự hình thành ngày càng nhiều sức mạnh xã hội mang tính quốc tế, từ khu vực tới toàn cầu. Với các nước đang phát triển, các sức mạnh này tác động không thấy ngay, thường là ở một lúc nào đó mới phát huy tác dụng.
Việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể trở thành một điều phổ biến trong xã hội dẫn đến sự phân hoá mới của xã hội, làm cho số lượng công việc mới xuất hiện tăng lên không ngừng và đánh giá lại những công việc còn tồn tại. Các công việc mang tính quyền lực xã hội có những bộc lộ mới về mặt nguyên tắc. Đặc biệt, những quyết định của các cơ quan công quyền đã có những ý nghĩa kinh tế to lớn, tham gia trực tiếp vào sự hình thành của các tạo phẩm phi vật thể trong xã hội, nên chúng có tác động rất nhanh chóng và rộng khắp đối với xã hội. Chúng tạo nên cơ sở kinh tế của hiện tượng tham nhũng đang phổ biến hết sức rộng khắp trên thế giới mà không dễ dàng bị loại trừ, dù Liên hiệp quốc đã có công ước để phòng chống. Việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở các tầng mức vi mô và vĩ mô cần phải có những nguồn lực to lớn đem lại những lợi ích to lớn cho nhân loại, nhưng cũng đem lại nhiều nguy cơ cho chính sự sinh tồn của nhân loại. Những quyết định chính trị quyết định những sức mạnh nào được phát triển hay bị hạn chế, và chúng được tiến hành như thế nào. Việc thành lập các khối kinh tế khu vực, quốc tế và toàn cầu, đã làm thay đổi thay đổi tập quán bó hẹp trước đây, thực hiện công khai hoá những thông tin nhạy cảm trước những tai hoạ như khủng bố, dịch bệnh và thực hiện hợp tác chặt chẽ nhằm ngăn ngừa nhiều nguy cơ.
Xã hội cần có những biện pháp mạnh để thúc đẩy lợi ích và kiềm chế nguy cơ và nhà nước đã nắm lấy những sức mạnh đó. Nhà nước cho phép tiến hành đến đâu sự thâm nhập vào các tầng mức vĩ mô và vi mô, chẳng hạn cho đến nay không nhà nước nào công khai cho phép thực hiện nhân bản con người.
Trong thời đại ngày nay, trong tiến trình toàn cầu hoá, nhiều nước sẵn lòng giảm đi nhiều chủ quyền quốc gia, nhưng bù lại, sức mạnh quốc gia và sự giàu có quốc gia đã tăng lên. Trong khi các nhà nước liên minh với nhau theo nhiều kiểu khác nhau, và chưa bao giờ các khối liên minh đó có được một hình thái như một nhà nước quốc gia dân tộc thì người ta thấy sự gia tăng ảnh hưởng của các tổ chức phi chính phủ từ sự phản biện các chính sách của nhà nước tới việc giải quyết những vấn đề nảy sinh giữa các quốc gia.
Trở thành văn phòng thế giới, công xưởng thế giới, phòng thí nghiệm của thế giới đều không phản ánh được tính chất mới của nền kinh tế hiện đại với việc luôn tạo ra được những tạo phẩm phi vật thể mới làm nền tảng và các tạo phẩm phi vật thể này không ngừng mở ra các cách thức mới mẻ nhìn nhận thế giới và xã hội, không ngừng tạo ra những sức mạnh xã hội mới và những tạo phẩm mà hiện giờ con người không thể hình dung được. Vấn đề là phải đưa toàn thể xã hội vào trào lưu hội nhập, cùng tạo nên các sức mạnh xã hội mới, các dịch vụ xã hội mới, từ đó tạo nên được môi trường thuận lợi hơn với sự phát triển của mình.
Việc tạo nên những gì liên quan tới các sức mạnh xã hội mới tác động đến con người đang được nhận thức lại và có những tác động không lường trước được. Tiền là một ví dụ điển hình về một quyền lực xã hội vượt ra khỏi ranh giới quốc gia trong quá trình toàn cầu hoá. Các nước rất giàu có luôn luôn tìm ra các cách thức tận dụng ưu thế đồng tiền của mình để làm cho các nước khác trở thành những người phục vụ cho các quyền lợi của họ một cách tự nguyện. Trung Quốc trở thành công xưởng của thế giới đồng nghĩa rằng các nước phát triển đã xuất khẩu thành công sang Trung Quốc những công việc nặng nhọc mà công dân của họ không muốn làm, và đồng thời xuất khẩu luôn ô nhiễm và những hậu quả xã hội của những lĩnh vực công nghiệp có công nghệ không cao. Khó có khả năng các nước tư bản phát triển xuất khẩu sang Trung Quốc các lĩnh vực công nghiệp có trình độ thực sự cao với các sản phẩm có giá trị lớn. Khó có khả năng Trung Quốc trở thành nhà máy dược phẩm của thế giới, nhà máy chế tạo ra các bộ phận cơ thể nhân tạo của thế giới, là nơi cung cấp các dịch vụ xã hội mới của một xã hội có nền sản xuất các tạo phẩm phi vật thể mới đạt trình độ cao.
Việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể cần có một môi trường để có thể phát sinh ra những nhu cầu mới đồng thời đưa lại các giải pháp công nghệ mới. Điều này đòi hỏi phải biến toàn bộ xã hội trở thành những người sáng tạo ra nhu cầu mới, những người sáng tạo ra cách thức đáp ứng nhu cầu mới, đồng thời đòi hỏi xã hội có những bước phát triển mới. Đó là nơi chế tạo ra những luật chơi mới trên thế giới, là nơi mà tạo ra các tạo phẩm phi vật thể làm thay đổi cách sống, cách làm việc và lối suy nghĩ của nhân loại. Mười năm trước đây, máy vi tính còn là một thứ xa lạ thì ngày nay hàng trăm triệu người không làm việc được nếu thiếu máy tính, không thấy cuộc đời có nhiều điều thú vị nếu thiếu máy tính, và đời sống xã hội không hoạt động được bình thường nếu thiếu máy tính. Có rất nhiều vật thể mà mang trong nó các tạo phẩm phi vật thể đang làm thay đổi đời sống xã hội, mà với người dân ở một nước có nền kinh tế với trình độ phát triển cao đang không ngừng vươn tới, trở thành nhu cầu không thể thiếu. Chẳng hạn khắc phục óc suy xét đang ngày càng thiếu trong xã hội, người ta choáng ngợp trước thông tin nên không có nhiều suy xét.
Sự phát triển làm gia tăng các mối liên kết mới giữa người với người và đòi hỏi nhiều chủng loại tạo phẩm vật thể và phi vật thể mới trợ giúp con người thực hiện công việc khó khăn này. Về mặt khoa học công nghệ, có rất nhiều dự án cách đây không lâu còn mang tính viễn tưởng thậm chí không tưởng đã mang tính hiện thực. Còn trong đời sống xã hội có rất nhiều sức mạnh xã hội mới xuất hiện để đáp ứng nhu cầu mới của xã hội. Với sự hình thành các khu vực tự do thương mại, thậm chí với quy mô là cả châu lục, thực tiễn đòi hỏi thường xuyên có những quan niệm mới về luật pháp, quyền lợi quốc gia, an ninh tập thể, quyền riêng tư, đạo đức sinh học, đạo đức công vụ,...
Khi luôn luôn có những sức mạnh mới xuất hiện trong xã hội, và khoa học công nghệ, không thể có một sự định tính rõ ràng về các mục đích mà xã hội đạt được trong tương lai. Mỗi xã hội cần tìm cách phát triển trong chính mình những yếu tố để có thể thường xuyên nhận biết được các chiều hướng phát triển mới, tìm được cách thức dung nạp được các sức mạnh mới, và chuẩn bị cho xã hội ở trong trạng thái sẵn sàng có thể thích ứng được với những vấn đề mới về nguyên tắc, tận dụng được tính ưu việt của các sức mạnh xã hội mới, khắc phục được những hạn chế của chúng.
4A. CON ĐƯỜNG PHÁT TRIỂN RÚT NGẮN Ở VIỆT NAM
4.4a.1. Vai trò hàng đầu của đảng cầm quyền
Với tư cách là nguồn tạo nên các sức mạnh xã hội, định hướng và tập trung các sức mạnh xã hội để tạo nên những phát triển mang tính đột biến, ứng phó chủ động các sức mạnh xã hội từ bên ngoài vào phù hợp với văn hoá và truyền thống dân tộc, sử dụng khéo léo các sức mạnh xã hội tuỳ theo những biến chuyển của thời thế, điều quan trọng hàng đầu để một xã hội có thể tiến hành phát triển rút ngắn là nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng cầm quyền, khai thác hết sức mạnh của Đảng cầm quyền, và sự áp chế của quyền lực đối với các sức mạnh xã hội khác, đặc biệt là cần thấy được những sức mạnh gián tiếp tiềm ẩn để hoạch định được những nét lớn trong tương lai, thấy được những sức mạnh khác và có cách tận dụng chúng nhằm phục vụ mục đích phát triển kinh tế xã hội. Đảng là nhân tố quan trọng bậc nhất cho sự gắn kết xã hội. Sự lãnh đạo chính trị tìm ra được sự gắn kết xã hội mới, từng bước phát triển những suy nghĩ và hành vi ngang tầm với thế và lực của đất nước để tạo ra được cách kết hợp xã hội mới thể hiện bản lĩnh của người Việt Nam muốn vươn ra thế giới bên ngoài một cách mạnh mẽ.
Truyền thống dân tộc Việt Nam là mọi sự phát triển đều phải tôn trọng phục vụ lợi ích của cộng đồng để giải quyết đồng bộ phát triển kinh tế và phát triển xã hội, thành quả phát triển phải được san xẻ trong cộng đồng và trong bất cứ hoàn cảnh nào, truyền thống này cũng có tiếng nói đầy uy lực của nó nên việc xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phù hợp với lợi ích và nguyện vọng của cả dân tộc.
Năng lực lãnh đạo của Đảng thể hiện ở chỗ làm cho xã hội có khả năng dung nạp được những tiến triển nhanh chóng, có những đối sách thích hợp vạch ra con đường mang tính chiến lược và sách lược của các sức mạnh xã hội hiện đại để thu hút nguồn lực từ bên ngoài và tăng cường nội lực bên trong, phát triển sức mạnh kinh tế tổng hợp của đất nước ra bên ngoài. Đó là sự nhạy bén với các sức mạnh xã hội mới, tiến hành những thử nghiệm để tìm ra được sự dung nạp nhất định, trong trường hợp cần thiết tiến hành những thử nghiệm xã hội về sự phát triển và nhanh chóng đúc kết, lý giải và đưa vào đại trà những thành quả.
Phong cách của người Việt Nam rất thận trọng trong việc dò tìm đường hướng phát triển của riêng mình, và thông thường phải trải qua thực tiễn mới có thể tìm ra được giải pháp thích hợp, mới có thể hoạch định được tương lai. Việc đào luyện chuyên gia các ngành nghề là phải qua thực tiễn. Thực tiễn đến đâu, phát triển đến đó.
Hiển nhiên rằng một nước nghèo nàn và lạc hậu muốn tiến kịp các nước đã phát triển hơn thì không có cách nào khác là phải tạo nên những tạo phẩm phi vật thể trên mọi lĩnh vực để đáp ứng được các phát triển của thế giới. Một dân tộc phải có các khả năng tạo nên được các dạng phi vật thể nhất định mới có cách tạo nên những nhu cầu tiêu dùng mới cho xã hội. Vấn đề trước mắt là phát triển khả năng tạo nên được các dạng phi vật thể trong xã hội để có thể có khả năng tiếp nhận các dạng phi vật thể khác.
Không phải ngẫu nhiên các vấn đề truyền thống lại được khơi dậy nhiều như hiện nay, bởi vì đó là những thành quả phi vật thể mà các thế hệ đi trước đã tạo nên để gắn kết cộng đồng, gắn kết xã hội phù hợp với người Việt Nam, những thứ có sẵn mà bây giờ con người thấy được một ý nghĩa mới, thấy được tầm vóc lớn lao hơn của chúng khi trong những hoàn cảnh phát triển, chúng luôn luôn bộc lộ tác động chỉ đạo các hành động.
Sự phát triển song song của xã hội, xây dựng cơ sở vật chất và phát triển công nghệ cao, quá trình làm quen và đánh thức khả năng của dân tộc, nhận định lại truyền thống dân tộc, cách suy nghĩ và hành động của truyền thống ảnh hưởng đến hiện tại, và tìm ra được cách thức phù hợp về con đường riêng biệt để phát triển các tạo phẩm phi vật thể phục vụ cho chính mình và đem lại một sự độc đáo mới cho thế giới, lựa chọn được các tầng mức mà mình có thể can thiệp vào được, khuyến khích sự kết hợp chặt chẽ giữa người trong nước và người Việt Nam ở nước ngoài. Truyền thống hướng về cội nguồn của người Việt Nam là điều cần phải khai thác để người trong nước biết được những gì đang diễn ra ở nước ngoài mà đáp ứng được các nhu cầu đó.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, năng lực điều hành của nhà nước tập trung các sức mạnh xã hội, khai thông định hướng và tạo được sự đột biến. Phải thấy rằng không người Việt Nam nào ở nước ngoài, dù bằng cấp và trình độ khoa học cao đến đâu, có được kinh nghiệm thực tiễn điều hành kinh tế vĩ mô của cả một quốc gia nên quá trình này là quá trình tự khai phá và hoàn thiện, có tham khảo những thành công và thất bại bên ngoài. Chỉ có tạo ra thực tiễn, kinh qua thực tiễn của mình, đảng cầm quyền có được kinh nghiệm lãnh đạo một tiến trình luôn luôn có sức mạnh kinh tế xã hội mới nảy sinh, mới thấy được các cách thức trực tiếp hay gián tiếp điều hành sự phát triển kinh tế xã hội rút ngắn, tạo nên thế và lực để có thể tạo ra các sức mạnh xã hội mới, tiếp nhận các sức mạnh từ bên ngoài và hình thành nên cách thức xử lý mới đưa đất nước đuổi kịp các nước phát triển hàng đầu trong tương lai.
4.4a.2. Các giai đoạn trong tiến trình phát triển đuổi kịp
Sự phát triển các vấn đề kinh tế xã hội ở Việt Nam buộc phải giải quyết những vấn đề của một xã hội còn nghèo về các tạo phẩm vật thể đồng thời tăng tốc quá trình tạo nên các tạo phẩm phi vật thể.
Việc phát triển các tạo phẩm vật thể có thể thực hiện bằng nhiều con đường, từ thu hút đầu tư nước ngoài đến phát huy nội lực và đòi hỏi phải có các cách thức thích hợp và chuẩn bị lâu dài, đặc biệt về nguồn nhân lực có trình độ cao, chất lượng tốt. Đây là công việc của những người Việt Nam, từ việc giải quyết các vấn đề xã hội của đất nước tới những vấn đề thúc đẩy quá trình phát triển đất nước. Chỉ có thể tìm ra được cách thức mang tính đột biến mới có thể đưa Việt Nam đuổi kịp các nước tiên tiến hơn.
Việc phát triển đuổi kịp thế giới đòi hỏi phải có cách thức đưa xã hội Việt Nam đạt được trạng thái sẵn sàng với những bước phát triển mới của các sức mạnh khoa học công nghệ và các sức mạnh xã hội ngang tầm mức với thế giới. Điều này là cần thiết và buộc phải thực hiện với một dân tộc có dân số ổn định là 110 triệu người trong tương lai. Với quy mô dân số như vậy, dân tộc ta sẽ bắt gặp và đương đầu với hầu hết những vấn đề xảy ra trên thế giới ngay trong chính mình.
a. Giai đoạn hoà nhập nền kinh tế thế giới
Việc phát triển kinh tế của Việt Nam phải đặt vào trong bối cảnh toàn cầu hoá, và quá trình hội nhập đang phát triển nhanh chóng và sự phân công lao động mới trên quy mô toàn cầu đang diễn ra. Phát triển thị trường sẽ tạo nên sự phân rã mới và sắp xếp lại lực lượng, các doanh nhân sẽ tìm cách thức liên kết lại với nhau, tạo nên được những sức mạnh tổng hợp, cả về nguồn vốn lẫn nhân lực, lách qua các kẽ hở thị trường để tìm được khả năng mới làm được điều gì đó. Lịch sử đã chứng tỏ người Việt Nam bao giờ cũng tự tìm ra con đường của riêng mình để phát triển và làm được một cái gì đó mang dấu ấn của riêng mình trên tiến trình giải quyết các công việc khó khăn. Kinh nghiệm của các nước đi trước thật đáng quý, nhưng phải tìm được cách vận dụng phù hợp với truyền thống và suy nghĩ của người Việt Nam thì mới đi vào cuộc sống được. Tiến nhanh về kinh tế mà dẫn tới sự đổ vỡ xã hội, dẫn tới sự đổ vỡ chính nền kinh tế, rốt cuộc phải làm lại từ đầu, là điều trái với phong cách suy nghĩ và hành động của người Việt Nam. Người Việt Nam rất nhạy cảm rằng cần phải thận trọng trong những bước đi ban đầu trong việc khai thác tiềm năng của mình. Giá bất động sản ở Việt Nam đang tăng lên nhanh chóng trong thời gian qua cho thấy doanh nghiệp Việt Nam bị thiệt thòi rất lớn với phần đóng góp của mình trong những dự án góp đất liên doanh với nước ngoài ở các thành phố lớn. Một khi tìm được con đường riêng của mình với hiệu quả cao thì sẽ có tốc độ phát triển đáng kể nhanh chóng khai thác hết tiềm năng đã được mở ra.
Chúng ta dừng lại một chút xem xét về ngành công nghệ thông tin, một ngành đang được đặt hy vọng rất nhiều để có thể đưa Việt Nam tiến nhanh trên con đường hiện đại hoá đất nước, để có một góc nhìn thấy được thực trạng việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở nước ta đang ở mức nào. Có mấy công ty phần mềm ở Việt Nam đã thực hiện các dự án phần mềm lên tới hàng trăm ngàn dòng mã lệnh với những kết nối nhiều tầng, nhiều mức và nhiều nhánh khác nhau? Còn các phần mềm liên quan tới cơ sở phần cứng hiện đại thì hầu như là không có, hoặc có thể đã tham gia vào dự án nào đó, nhưng không được biết thực chất dự án đó là gì, khi hoàn thành cho các đối tác nước ngoài những mô đun đáp ứng các yêu cầu và đặc tả nào đó. Dòng chủ lưu về thị trường phần mềm ở Việt Nam hiện nay là phát triển các phần mềm nhằm giải quyết các công việc mang tính chuyên môn nghiệp vụ của các tổ chức đặc thù như các doanh nghiệp đủ loại, cơ quan nhà nước.... Hầu hết là những phần mềm ở nước ta hiện nay liên quan đến các loại máy tính cá nhân, máy chủ, thuộc dòng máy tính thương mại, những loại máy vi tính khác nằm trong các vật phẩm khác thì hẳn là khả năng đáp ứng phần mềm còn khiêm tốn. Trên thực tế, thị trường sản phẩm phần mềm ở Việt Nam hiện nay còn bị bóp méo vì những đơn vị cần nhiều phần mềm, ngoài việc mua các phần mềm chuyên dụng từ bên ngoài, thường tự tổ chức một đội ngũ làm phần mềm để phục vụ cho chính mình, như các đơn vị trong ngành ngân hàng và bưu điện vẫn làm. Điều này đã bóp méo toàn cảnh thị trường nền công nghệ thông tin của nước ta. Hiện nay, và trong những năm trước mắt sắp tới, chúng ta chỉ làm được những phần mềm để tạo nên được các kết hợp mà người ta đã vạch ra, việc tạo nên các kết hợp mới về nguyên tắc thì chúng ta không đủ, chưa có khả năng làm được. Chúng ta có thể nhận được các hợp đồng từ bên ngoài với những gì người ta đã vạch sẵn, nhưng đó không phải là con đường xây dựng từ gốc ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể của chúng ta để đến một mức độ nào đó, ngành này sẽ đứng được trên đôi chân của mình. Như vậy phần mềm Việt Nam hiện nay chỉ tập trung được vào các phần mềm tạo nên mối quan hệ trong nội bộ một tổ chức và giữa các tổ chức với nhau ở mức sơ đẳng nhất. Bản thân các ngân hàng Việt Nam hiện nay nếu tham gia vào các giao dịch ngân hàng hiện đại hay tham gia thị trường chứng khoán đòi hỏi rất nhiều phần mềm mới nảy sinh, từ quản lý các tài sản thế chấp tới những hình thức nghiệp vụ mới, đòi hỏi phải thay đổi cách quản lý mới, hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Việc vượt ra khỏi trạng thái rất sơ khai của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể Việt Nam, tạo ra các tạo phẩm phi vật thể phản ánh được tính phức tạp của cuộc sống hiện đại và tương lai là điều trăn trở của rất nhiều bộ óc tâm huyết với sự phát triển của đất nước. Thực tế đã cho thấy rằng việc học cách khai thác những nguyên tắc tạo nên các vật phẩm và tạo phẩm công nghệ thông tin mà các tổ chức, các công ty bên ngoài đã vạch ra thì rất khó khăn để có được thị trường, nhất là các thị trường bên ngoài. Những gì người ngoài không làm, chưa làm, là vì hiệu quả kinh tế không cao nữa, và họ tìm nguồn nhân công rẻ hơn để đáp ứng nhu cầu của họ. Vì thế điều dễ hiểu khi muốn vươn ra bên ngoài, người ta phải bỏ ra rất nhiều tiền để biết được làm thế nào chắc chắn thất bại, còn làm thế nào để thành công vẫn còn là vấn đề xa vời nếu một doanh nghiệp có quy mô vốn, dù mạnh nhất Việt Nam, nhưng vẫn còn nhỏ bé so với thế giới bên ngoài, vẫn phải tự mình phát triển mà không có sự hỗ trợ của thể chế hay công chúng trong đất nước.
Trong việc chế tạo ra các tạo phẩm thông minh làm cơ sở thì việc thu hút những khả năng từ bên ngoài vào là cần thiết, nhưng điều đó không dễ dàng, và nhất là việc thu hút các tập đoàn lớn làm các công việc nghiên cứu và phát triển ngay tại Việt Nam.
Trong giai đoạn này chúng ta phải giải quyết những vấn đề thuộc nội bộ của mình và nhận thức lại rất nhiều điều về sức mạnh xã hội, trong đó có vấn đề ổn định chính trị là một tài sản quý báu của đất nước. Cần phải tìm được các cách thức mà các thị trường và công chúng hỗ trợ cho sự phát triển của những doanh nghiệp có triển vọng. Chúng ta có cái nhìn nhiều chiều hơn về thế giới, và từ đó nhìn về chính bản thân mình về khả năng và tiềm lực của cả một dân tộc, những người Việt Nam sống trong nước và ngoài nước, và thấy rằng đất nước là điểm đến của những nhà đầu tư bên ngoài. Trong giai đoạn này, có rất nhiều sức mạnh được khai phá, có rất nhiều cách phát triển được mở ra và có những cách thức mà chưa từng được biết đến, và kèm theo đó là sự nhận biết những hậu quả tiêu cực lẫn tích cực và có cách thức ứng xử thích đáng, đặc biệt trong việc quyết định khi có những tình huống mâu thuẫn mới.
b. Giai đoạn tập trung khai phá các nguồn lực tự nhiên và xã hội
Việc khai thác tiềm năng tài nguyên và con người ở nước ta có những bước phát triển nhanh chóng cùng với sự gia tăng tiềm lực vật chất và khoa học công nghệ. Khi chưa phát triển các loại thị trường ở một mức độ nào đó, các nhà đầu tư trong nước không có đủ tự tin và khả năng triển khai một dự án dài hơi. Có thể nói việc phát triển nhanh chóng các thị trường, như thị trường thông tin là một cách thức để nhanh chóng hiểu được sự phức tạp của thế giới, biết được những gì thế giới đang triển khai, và quá trình hội nhập của đất nước vào thế giới đang ở đâu, các luật chơi của thế giới, và người ta có thể tham gia được vào các công việc thị trường là như thế nào, để từ đó có thể biết được chiều hướng phát triển và các công nghệ cần phải có ra sao. Nhưng thông tin tốt thôi cũng chưa đủ, phải có cách làm "bao bì" cho thông tin như thế nào đó thì mới có thể bán được.
Một khi thị trường được hình thành thì người ta mới thấy được những sức mạnh và hạn chế của chúng, thấy được sự nghiệt ngã của chúng, và từ đó mới có khả năng phát hiện ra được cách thức tồn tại và phát triển trong thị trường. Thị trường nội địa là hậu phương để thực hiện được những bước tiến phát triển ra bên ngoài.
Thu hút chất xám của thế giới vào Việt Nam, để làm cho chất xám Việt Nam thăng hoa là điều cần thiết để phát triển bền vững nền kinh tế, trước hết là của kiều bào ta ở nước ngoài. Thu hút chất xám Việt Nam, kết hợp với chất xám từ bên ngoài nhằm giải quyết được các vấn đề thế giới, tìm ra được các phân khúc thị trường. Về mặt công nghệ có thể nhập được, nhưng việc sáng tạo thì đòi hỏi phải có môi trường và môi trường sáng tạo nhất là môi trường ở chính các nước đang phát triển nhất, và hiệu quả nhất là chính các doanh nghiệp Việt Nam, các doanh nhân Việt nam hoạt động ở đấy.
Trong trường hợp này, việc tìm ra được những cách thức để khai thác sức mạnh của những cách thức kết hợp bí ẩn của những vật phẩm thông minh mà những người sáng tạo ra chúng chưa nhận thấy hết, chưa khai thác hết, còn đem lại hy vọng nào đó về thành công, nhưng như thế đòi hỏi cách suy nghĩ và tiếp cận hoàn toàn mới về việc tạo ra được một kết hợp mới. Vậy Việt Nam đã có thể tham gia được vào những lĩnh vực nào của quá trình phân công đó. Hoặc là thu hút đầu tư nước ngoài vào và làm cho các nhà đầu tư yên tâm làm ăn lâu dài và phát triển cơ sở của họ ở Việt Nam, chuyển ngày càng nhiều công việc nghiên cứu và phát triển sang Việt Nam, làm cho các công ty nước ngoài gắn bó tương lai lâu dài của họ ở chính Việt Nam, thu hút được sự hỗ trợ của công chúng Việt Nam cho sự phát triển tương lai của chúng.
Việc phát huy nội lực không chỉ là chủ động phát triển trong nước mà phải vươn được ra bên ngoài hoạt động đầu tư ngay ở chính thị trường lớn nhất, ở những nước phát triển nhất. Điều mà chính phủ có thể chủ động được là phát huy nội lực của đất nước, để các doanh nghiệp Việt Nam có tiềm lực kinh tế mạnh lên. Nhà nước lo việc phát triển hạ tầng giao thông vận tải, phát triển các trung tâm đào tạo chất lượng cao, chuẩn bị nguồn nhân lực có trình độ cao và phát triển các thị trường để xã hội thấy được các thị trường vận hành như thế nào, đem lại sức mạnh mới và các cách nhìn mới với thế giới. Không có thị trường vốn, không có một doanh nghiệp Việt Nam nào nhanh chóng có một sức mạnh để hoạt động có hiệu quả trên trường quốc tế, không thể có được việc làm chủ được các lĩnh vực thuộc ngành công nghệ cao, tiên tiến của nhân loại. Như vậy phải thực hiện việc gom góp từ nhiều nguồn để thâm nhập vào nhiều nước tiên tiến nhất, đầu tư vào chính các nước tiên tiến nhất.
Để có thể tạo nên được một ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể thực sự đứng vững trên đôi chân của mình thì cần phải có thể tạo nên được các kết hợp mới về nguyên tắc thì bước đi thích hợp từng bước với hoàn cảnh đặc thù của Việt Nam, việc có những đột biến trong ngành công nghiệp phải có những quyết sách để có thể tạo nên được các tiềm lực nội sinh của nền kinh tế để có thể đảm đương được các bước phát triển khác. Trong nền kinh tế thị trường còn sơ khai ở Việt Nam hiện nay, việc thu hút vốn của xã hội để tạo nên được cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể để tạo nên được các cách kết hợp mới về nguyên tắc là điều hết sức khó khăn. Muốn hay không, nhà nước phải có một vai trò chủ đạo trong việc tạo cơ sở vật chất kỹ thuật này của ngành công nghệ phần mềm bằng nhiều cách thức khác nhau, như chế độ chính sách, cấp tín dụng ưu đãi, hay đóng vai trò phối hợp nhiều tổ chức, doanh nghiệp cùng tham gia vào một dự án đặc biệt.
Mọi nỗ lực, trăn trở bỏ ra đều rất quý nhưng nếu muốn những công sức bỏ ra là có hiệu quả thì chúng phải được đặt đúng chỗ, đúng thời điểm. Quan trọng hơn hết là lối suy nghĩ để sáng tạo ra những nguyên tắc kết hợp mới về những thứ gì đó trong những người hoạt động trong ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể.
Rõ ràng rằng thị trường ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở Việt Nam hiện nay phản ánh tình trạng của trình độ phát triển nền kinh tế. Trình độ thấp của nền kinh tế khiến cho nền ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể trong nước không tiếp cận được rất nhiều nhánh của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể hiện nay, không có thực tiễn để nhận định, đánh giá, để có thể hình dung ra được các vấn đề đương đại để tìm ra được các cách giải quyết. Trong khi đó thế giới đã tiến rất nhanh trên việc tạo ra các kết hợp mới chưa từng có, mà làm cho chúng ta có niềm tin rằng chỉ một vài năm sau chúng ta có những vật phẩm, tạo phẩm mới mà hiện nay chưa hình dung được.
Có rất nhiều nhánh của thị trường ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể mà ngành công nghiệp còn sơ khai ở Việt Nam chưa vươn tới, nên việc nhìn nhận về nó còn hạn hẹp, chẳng hạn trong ngành công nghệ thông tin ở nước ta, mấy năm trước người ta đã đưa ra con số doanh thu xuất khẩu phần mềm sẽ đạt 500 triệu đô la vào năm 2005. Cho đến nay, con số này hoàn toàn là ảo tưởng mà việc đạt được một phần mười trong năm 2005 đã là một cố gắng lớn. Ngay cả ở đây cũng có cái gì đó không ổn trong cách nhìn nhận vấn đề. Chắc hẳn các doanh nghiệp trong nước chưa tính tới việc hợp sức lại để đầu tư ra bên ngoài, hoạt động tại các thị trường ở những nước tiên tiến nhất để từ đó qua thực tiễn trưởng thành.
Muốn đuổi kịp thế giới thì cần phải trải qua thực tiễn biết những gì đang diễn ra trên thế giới, biết được những sức mạnh xã hội nào đã, đang và sẽ chi phối thế giới, và các sức mạnh đó có cách thức thu hút những nguồn lực xã hội như thế nào, cách thức chúng biến đổi, tương tác lẫn nhau, các triển vọng trong tương lai là gì. Để đuổi kịp thế giới trong khi thế giới sẽ tiến rất nhanh chóng trong thời gian đó đòi hỏi phải có quan niệm mới về sự phát triển. Chẳng hạn muốn phát triển trong nước thì phải tập trung được tiền bạc mua được cổ phần của các công ty hàng đầu ở nước ngoài, làm giàu bằng công nghệ cao ở chính các nước phát triển nhất. Chỉ khi biết được toàn cảnh những vấn đề lớn đang diễn ra trên con đường phát triển, va vấp với thực tế, và tìm ra được con đường triển vọng, thì người Việt Nam mới có thể tập trung sức mạnh của mình vào các lĩnh vực nào có triển vọng được. Chúng ta đã thấy rằng những gì mà có thể kiếm được tiền thì người Việt Nam tập trung nỗ lực ngay, thậm chí thành phong trào đầu tư, nhất là trong các lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp. Song những lĩnh vực đòi hỏi trình độ cao, cần có những chuyên gia có trình độ cao thì không thể phát triển theo phong trào được mà phải có sự sáng tạo.
c. Giai đoạn tạo được thế mạnh riêng trong việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể
Sự phồn thịnh bền vững của cả một dân tộc là có những doanh nghiệp đứng hàng đầu thế giới sử dụng con người Việt Nam vào những công việc quan trọng nhất của chúng, đặc biệt là những công việc đòi hỏi những tiềm năng chất xám lớn phục vụ nghiên cứu và phát triển, và các cương vị quản lý cao cấp.
Sự linh hoạt trong suy nghĩ là một điểm quý để dân tộc ta có khả năng biến đổi để thích nghi với những tình hình mới đòi hỏi, thấy được thực chất của mỗi điều kiện và có cách thức tìm kiếm những gì cần thiết để phát triển. Điều mà làm được là phát triển môi trường, với sự ổn định nhất định, với độ lành mạnh minh bạch để thị trường phát triển bền vững, tỏ ra được điểm mạnh, điểm yếu của chúng, thể hiện được nguồn tạo nên các sức mạnh xã hội và những lộ trình phù hợp với truyền thống, cách suy nghĩ và hành động của người Việt qua cách thức huy động và đưa các nguồn lực vào hoạt động.
Việc lựa chọn được công việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể nào phù hợp với mình là yếu tố quan trọng bậc nhất làm cho nền kinh tế Việt Nam có sự ổn định và phát triển về lâu về dài. Chỉ khi nào có thể tạo nên được khả năng nghiên cứu và phát triển trên chính Việt Nam thì các hãng kinh doanh lớn mới tiến hành làm ăn lâu dài ở Việt Nam, không chuyển cơ sở của mình đi sang các nước khác, chỉ khi đó, các doanh nghiệp Việt Nam mới mạnh bước tiến ra bên ngoài, tổ chức các hoạt động kinh doanh và đầu tư ở chính bên ngoài, thiết đặt cơ sở nghiên cứu và phát triển ở chính bên ngoài, ở chính những nước tiên tiến nhất.
Đạt được giai đoạn này sẽ cho thấy những khả năng nào mà nền kinh tế Việt Nam đuổi kịp được các nước tiên tiến hơn, thậm chí các nước phát triển nhất về nhiều mặt.
Bản chất của nền kinh tế hiện đại
Bản chất của nền kinh tế thị trường hiện đại là tạo ra các tạo phẩm vật thể và phi vật thể mà thế giới chưa từng có và thương mại chúng. Các tạo phẩm phi vật thể có tính độc lập hay tiềm ẩn trong các tạo phẩm vật thể hoặc là người ta phải tìm mọi cách gán cho một tạo phẩm vật thể một dạng phi vật thể nhất định.
Việc tạo ra ngày càng nhiều chủng loại các tạo phẩm phi vật thể đã đem lại cho con người những cách thức mới nhằm thay đổi thế giới, con người khám phá ra nhiều tầng mức của chính bản thân mình, của xã hội loài người, mối quan hệ giữa người với người giữa các quốc gia, dân tộc và môi trường sống của mình. Một thời gian dài sắp tới, thị trường vẫn phát huy tác dụng của nó với tư cách là một thành quả văn minh nhân loại, một sức mạnh xã hội, một môi trường để thúc đẩy sự xuất hiện các tạo phẩm phi vật thể mới với tốc độ ngày càng nhanh hơn. Một khi có tạo phẩm phi vật thể nào đó đem lại nhu cầu mới cho xã hội thì tạo phẩm đó nhanh chóng được khai thác, nhân rộng bằng các hành vi chủ động của những người có nhu cầu nhằm đáp ứng nhu cầu của mình.
Việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể có những con đường rất khác nhau. Các tạo phẩm phi vật thể có những bước đường nhất định để hoàn thành các bước phát triển của riêng chúng, từ việc tạo ra những tạo phẩm vật thể có những đặc tính chưa hề biết đến những việc tạo nên các yếu tố khác mà có thể dẫn đến các tác động nhất định mà có thể biết đến. Chiều hướng phát triển các tạo phẩm phi vật thể đã đi sâu vào các tầng mức khác của thế giới tự nhiên và xã hội, buộc con người phải thích ứng và quen thuộc với những điều xa lạ mà hiện giờ chưa hình dung được và buộc con người phải nhìn nhận lại và có những lý giải mới những gì bình thường đang diễn ra.
Việc tìm ra các hình thái phi vật thể diễn ra trong toàn xã hội dẫn tới công ăn việc làm mới, trong mọi ngóc ngách của đời sống xã hội. Các tạo phẩm phi vật thể đòi hỏi người ta phải có những cách thức nhìn nhận mới đối với nhiều vấn đề đã cũ, chẳng hạn sau rất nhiều năm hy sinh môi trường cho phát triển, người ta thấy được giá trị mới của môi trường trong sạch.
Khi xã hội xuất hiện những sức mạnh mới, những luật chơi mới xuất hiện trong đó và có những điều kiện mới tác động buộc người ta phải thích ứng. Việc đầu tư vào những lĩnh vực không có triển vọng tương lai gây nên những hậu quả tai hại đối với xã hội, nhất là khi đi vào những lĩnh vực công nghệ cao.
Bản chất kinh tế thị trường hiện đại
"Quan niệm duy vật về lịch sử xuất phát từ luận điểm cho rằng sản xuất và tiếp sau sản xuất là trao đổi sản phẩm của sản xuất là cơ sở của mọi chế độ xã hội, rằng trong mỗi xã hội xuất hiện trong lịch sử, sự phân phối sản phẩm, và cùng với sự phân phối ấy là sự phân chia xã hội thành giai cấp hoặc đẳng cấp, đều được quyết định bởi tình hình: người ta sản xuất ra cái gì và sản xuất bằng cách nào và những sản phẩm của sản xuất đó được trao đổi như thế nào". (C. Mác và Ph Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 20, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội 1994, trang 371).
Như vậy theo quan niệm của chủ nghĩa duy vật về lịch sử, để hiểu được nền kinh tế thị trường hiện đại khác biệt gì với những thời đại đã qua, chúng ta cần xem xét con người hiện nay đã tạo ra được các tạo phẩm gì khác biệt với những thời đại đã qua.
Mác đã chỉ dẫn rằng: "Các nhà triết học đã chỉ giải thích thế giới bằng nhiều cách khác nhau, song vấn đề là cải tạo thế giới" (C. Mác và Ph Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 3, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội 1995, trang 12), nên cần phải xem thời đại ngày nay, con người đã cải tạo thế giới như thế nào.
Suốt một thời gian lâu dài của lịch sử cho tới gần đây, nền kinh tế đặt nặng vào việc con người tạo nên các tạo phẩm vật thể: con người tạo nên các vật thể thế giới chưa từng có. Các loại hàng hoá khi đó mang tính vật thể, kết tinh dưới dạng vật thể, từ các vật bất động đến những thứ có khả năng tác động lên những cái khác, có thể vận hành được như máy móc, các phương tiện vận chuyển,... Trong bộ Tư bản, Mác đã viết về quá trình sản xuất một tạo phẩm phi vật thể là giá trị thặng dư thông qua việc chế tạo các tạo phẩm vật thể như thế nào, từ giá trị thặng dư tuyệt đối đến giá trị thặng dư tương đối, và nhiều hình thái của chúng. Trong thời đại của mình, Lênin đã chỉ ra ảnh hưởng của thứ phi vật thể có tên là độc quyền đối với nền kinh tế. Và thời đại ngày nay, thị trường được nhận thức là một thành quả của nền văn minh nhân loại tạo ra môi trường đem lại các sức mạnh xã hội có khả năng tạo lập, tập trung, phân phối các nguồn lực để tăng tốc phát triển kinh tế và xã hội.
Cùng với sự ra đời của máy tính và sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học công nghệ, đặc biệt là ngành công nghệ thông tin, con người đứng trước một thành quả làm thay đổi toàn bộ nhận thức của mình về thế giới, về điều kiện sống: về mặt kỹ thuật, con người đã tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mà thế giới chưa từng có. Những tạo phẩm phi vật thể này đóng vai trò chi phối ngày càng mạnh mẽ các tạo phẩm vật thể, nhờ đó con người đã tạo ra được những vật thể hoàn toàn mới, tạo ra được những kết hợp vượt qua các giới hạn không gian và thời gian, các kết hợp có sự gián cách trong không gian và thời gian, và làm được rất nhiều việc thâm nhập vào các thế giới vi mô và vĩ mô mà trước đấy người ta không làm được.
Với những khả năng chi phối các tạo phẩm vật thể và phi vật thể như vậy, các tạo phẩm phi vật thể đem lại quan niệm mới về sức mạnh. Một sức mạnh không chỉ là khả năng tác động ngay mà có khi được đưa vào tiềm ẩn trong cái gì đó đến một lúc nào đó, một hoàn cảnh nào đó, mới bộc lộ sức mạnh tác động của mình, lấn át các sức mạnh khác, đưa tới hàng loạt hoạt động hoàn toàn mới. Chẳng hạn, từ trái đất, con người điều khiển được rô bốt hoạt động trên sao Hoả, và người ta có thể ra lệnh cho rô bốt đó một lệnh ngày hôm nay, nạp vào bộ nhớ của nó để thực hiện sau đấy một thời gian nào đó, hay dưới một điều kiện nào đó. Từ đó các tạo phẩm phi vật thể do con người tạo ra, cả trong khoa học công nghệ lẫn các hoạt động văn hoá nghệ thuật và đời sống ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động kinh tế xã hội với ý nghĩa và tầm tác động của chúng không ngừng mở rộng.
Việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể và trao đổi được chúng là đặc điểm quan trọng nhất thể hiện bản chất của nền kinh tế hiện đại. Chúng ta hãy xem qua lịch sử của việc tạo nên các tạo phẩm vật thể và phi vật thể của con người.
Vai trò của các tạo phẩm phi vật thể trong thời đại ngày nay
Trong thời đại ngày nay các tạo phẩm phi vật thể xuất hiện khắp nơi, chi phối mọi mặt hoạt động của đời sống kinh tế xã hội, đóng vai trò chủ yếu làm thay đổi nền kinh tế thế giới và hoạt động sống của con người. Một vụ đầu cơ tài chính tiền tệ có thể đẩy cả một khu vực kinh tế gồm nhiều quốc gia vào khủng khoảng, làm cho nhiều ngành chế tạo ra các tạo phẩm vật thể lao đao. Một chính sách sai lầm của chính phủ hay của định chế tài chính quốc tế có thể xoá sạch thành quả phát triển hàng thập kỷ của một quốc gia. Các phần mềm máy tính có thể tạo ra được các nối kết vượt khỏi thời gian và không gian, tạo nên các mối quan hệ hoàn toàn mới giữa các vật thể với nhau và giữa người với người. Người ta có thể tạo nên được những kết hợp hoàn toàn mới, xuất hiện những dịch vụ mà hàng chục triệu, thậm chí hàng trăm triệu người khai thác, sử dụng đồng thời. Các tạo phẩm phi vật thể tạo ra hàng loạt công việc làm ăn mới.
Nếu như những năm 1940 của thế kỷ hai mươi, nước Mỹ có khoảng 80 loại công việc, thì hiện nay số lượng loại công việc tăng lên đến gần 1000, và còn tiếp tục gia tăng. Điều độc đáo là có những công việc chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn. Người ta có thể dùng những công việc mang tính chất khác nhau để giải quyết cùng một vấn đề. Có những công việc trước đây đòi hỏi nhiều thời gian, công sức, kỹ sảo, tập trung trí lực cao độ thì nay được thay thế bằng một công việc khác đơn giản hơn nhiều, không mất mấy thời gian đào tạo, hầu như ai làm cũng được với những thao tác hoàn toàn khác, mà đem lại chất lượng vượt trội chẳng hạn như việc làm chế bản trên máy tính và máy in laser thay cho việc sắp chữ in ty pô phục vụ cho in ấn.
Có rất nhiều thứ phi vật thể trở nên có giá trị thương mại, thậm chí cao hơn vật thể chứa đựng chúng. Những phần mềm máy tính trong một máy tính có giá hơn là chính bản thân phần cứng chiếc máy tính đó. Các nhãn hiệu hàng hoá nổi tiếng của một hãng có giá thực sự và có thể được rao bán, thuê mượn, thậm chí có giá hơn tất cả nhà xưởng, trang thiết bị vật chất của hãng. Các cá nhân nổi tiếng kiếm được nhiều tiền nhờ tên tuổi và hình ảnh của mình hơn cả những đồng tiền của nơi tạo nên danh tiếng của họ như các cầu thủ bóng đá, các ngôi sao thể thao, điện ảnh,...
Bằng việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể có khả năng làm được rất nhiều việc, trong đó có việc tạo ra các vật thể thông minh và có những giá trị thương mại to lớn, các tạo phẩm phi vật thể là tiền đề để sản xuất ra các tạo phẩm vật thể hoàn toàn mới, chưa từng được biết, hoặc đem lại các phẩm chất mới cho các tạo phẩm vật thể cũ. Công việc sáng tạo trở nên quan trọng hơn rất nhiều những công việc mà chỉ đòi hỏi sự thành thạo. Các tạo phẩm phi vật thể thâm nhập ngày càng sâu rộng vào nhiều tầng mức khác nhau trong các lĩnh vực vi mô và vĩ mô của tự nhiên và đời sống xã hội. Không có các tạo phẩm phi vật thể thì xã hội hiện đại không thể hoạt động được. Không có các máy tính với những phần mềm thích hợp, giao thông sẽ tắc nghẽn, máy bay không thể cất cánh, không thể cung cấp điện năng,. ..
Nhờ các phần cứng và phần mềm mã hoá, giải mã, người ta tìm được các cách bán các tạo phẩm phi vật thể và thu được tiền từ chúng, từ đó nhiều loại thị trường mới ra đời và phát triển như thương mại điện tử.
Các tạo phẩm vật thể có những giới hạn phụ thuộc vào nguồn tài nguyên vật chất, nhưng các tạo phẩm phi vật thể không có những giới hạn đó, và người ta có thể chỉ ra chúng có nhiều đặc tính hoàn toàn mới mà các tạo phẩm vật thể không có như các đặc tính không tranh giành, không loại trừ, nhân bản được và đồng thời nhiều người khai thác, sử dụng.
Tiến trình tạo ra các tạo phẩm thế giới chưa từng có
Để có thể thấy được tiến trình phát triển của lịch sử, cần thấy được những bước tiến mà con người đã thực hiện trong việc tạo ra các tạo phẩm vật thể và phi vật thể thế giới chưa từng có một cách sơ lược. Từ buổi đầu, con người tạo ra các tạo phẩm vật thể để có thể làm được những việc mà chính thực thể sinh học của mình không trực tiếp làm được như những mảnh đá sắc để có thể cắt thịt thú vật săn bắn được. Con người biết dùng lửa, thấy được lửa có tính phi vật thể mà có khả năng làm biến đổi mọi thứ, làm biến tính những thứ khác, kết hợp được nhiều thứ với nhau và tạo nên được những thứ có những đặc tính mới.
Con người tạo ra các tạo phẩm vật thể nối dài thể lực con người, tạo ra được những phương tiện trung gian để truyền sức mạnh thể lực của mình. Công việc đòi hỏi con người phải tạo ra các tạo phẩm vật thể thiên nhiên không hề có, kết hợp nhiều tạo phẩm vật thể với nhau để tạo nên được các vật thể mới, có thể vận hành được, làm được nhiều việc chưa hề có từ cung và tên phục vụ cho công việc săn bắn, cày cuốc phục vụ trồng trọt, đến xe cộ phục vụ sự di chuyển. Bằng việc tạo ra những sản phẩm mà có thể chứa được nước, như các đồ gốm, con người không nhất thiết phải sống gần nơi có nước, có thể tích trữ thức ăn nước uống, bằng việc làm nhà để ở, con người bắt đầu tách khỏi cuộc sống hoang dã. Con người thuần hoá và nuôi dưỡng động vật, lấy chúng làm sức kéo và nguồn thực phẩm, đưa các loại cây trồng có thể ăn được trồng ở những nơi không quen thuộc với chúng. Con người đắp đường để đi lại, đắp đê để ngăn nước lũ, làm thuyền bè để đi lại trên sông, trên biển. Kinh nghiệm được tích luỹ, kiến thức được tiến triển, con người đã tạo nên được các điều kiện sống riêng của mình.
Việc tạo nên được các vật thể mới bằng việc ghép nối nhiều loại vật thể lại khác nhau là một bước tiến triển quan trọng trong sự tiến hoá của văn minh nhân loại. Để tạo nên được các vật thể bằng kim loại liền khối lớn, con người không thể đứng gần những khối kim loại nóng đỏ lớn mà phải tạo nên được cái gì đó mà có thể tạo nên sức mạnh và truyền tải chúng để giúp con người thực hiện các thao tác từ xa. Từ những gì tạo được trực tiếp bằng các vật phẩm sẵn có của thiên nhiên, hoặc tận dụng khả năng của thiên nhiên, con người tìm ra cách thức gián tiếp tạo ra sức mạnh mới mà có thể tập trung lại được. Việc phát minh ra máy hơi nước đã tạo nên nguồn sức mạnh mới để có thể tạo nên tác động với những vật nặng ở xa, như vậy, con người có thể xử lý những khối kim loại nóng chảy lớn để tạo nên được các chi tiết máy lớn, đặc biệt là các nồi hơi loại lớn, là nguồn cung cấp động lực quan trọng của đại công nghiệp và từ đó con người chế tạo được các chi tiết lớn của đủ loại máy móc. Con người kết hợp các chi tiết máy lại với nhau để tạo nên được các cỗ máy khổng lồ và vận hành chúng được để làm một cái gì đó, và số lượng các công việc mà máy móc có thể làm được tăng lên nhanh chóng. Để làm được những vật thể mà thiên nhiên chưa từng có mà có thể vận hành được, con người không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm, con người phải phát triển khoa học để tạo tiền đề làm cho tạo phẩm đó trở nên có thể có được, và ngay từ buổi đầu của cách mạng công nghiệp, khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, không có khoa học không thể tạo ra được các vật phẩm to lớn mà thiên nhiên không hề có.
Nhờ phát minh ra điện, một dạng năng lượng mới, một thứ phi vật thể mới, với khả năng truyền dẫn và gây ra được tác động ở những nơi rất xa, con người mở ra khả năng mới, kết hợp được những con người ở những nơi rất khác nhau với nhau để cùng làm được việc nào đó, làm vận hành các cỗ máy khổng lồ ở những nơi xa xôi, con người đã tạo nên được một tạo phẩm phi vật thể có thể làm được những tác động mà thiên nhiên chưa từng có. Và không chỉ có thế, con người đã tạo ra một sức mạnh mới là thông tin có thể tác động với chính xã hội loài người. Đặt nặng vào việc tạo nên các vật thể mà thiên nhiên không hề có, con người hình thành một tiêu chuẩn đánh giá một cái gì đó có sức mạnh thực sự khi nó tạo nên được một cái gì đó để có thể tác động đến vật thể, và điều này đóng vai trò chi phối xã hội con người. Bằng việc tạo ra các tạo phẩm vật thể thế giới chưa từng có, con người đồng thời cải biến đầu óc của mình, tạo ra những suy nghĩ chưa từng có, nhưng một thời gian dài tiêu chuẩn của những thành quả chỉ có giá trị khi chúng được kết tinh lại dưới dạng một vật thể nào đó. Những tư tưởng chỉ có giá trị khi chúng có dạng sách, báo mà việc ra sách rất khó khăn, phải mất rất nhiều công sức.
Phát minh ra vô tuyến điện, con người khắc phục được những giới hạn về khoảng cách không gian. Con người đã làm hiện hình những thứ vô hình, truyền tải được các hình ảnh, âm thanh qua không gian và thời gian. Việc phát minh ra điện tử số đã khiến cho con người có được một công cụ lao động mới, một phương tiện giao tiếp mới, một phương tiện nối dài hoạt động của các giác quan, hoạt động của trí tuệ, tạo ra được các tác động vượt ra khỏi không gian và thời gian, con người đã làm được việc làm cho các vật thể có thể giao tiếp với nhau, điều khiển nhau hoạt động. Nhưng một khi con người tìm cách để các vật thể do con người tạo nên có thể thông tin được với nhau thì con người mới đứng trước một thời đại mới, thời đại mà các tạo phẩm phi vật thể có ý nghĩa thống trị, chi phối các vật thể như hiện nay, và từ đó, con người đánh giá lại, nhận thức lại những thành quả của các tạo phẩm phi vật thể mà con người làm cho chính con người có ý nghĩa và tầm quan trọng hơn hẳn các thế hệ trước đã từng trải qua.
Cho tới nay, không có các phần mềm máy tính, con người không thể thâm nhập và hiểu biết về các quá trình đang diễn ra trong các thế giới vi mô, vĩ mô và không thể có các biện pháp hữu hiệu để tác động đến các tầng mức đó. Thực tiễn đã làm sáng tỏ rằng xã hội hiện nay là xã hội tạo ra các tạo phẩm phi vật thể; các tạo phẩm phi vật thể xã hội và khoa học công nghệ đó có thể tác động đến các vật thể, hay tác động đến chính bản thân con người. Các tạo phẩm phi vật thể mang sức mạnh xã hội không ngừng mở rộng, từ các vấn đề tiền tệ, và các lĩnh vực của kiến trúc thượng tầng đã không ngừng biến đổi và tham gia trực tiếp vào quá trình tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mới.
Bộ mặt của khoa học đã thay đổi khi nó mở rộng sang việc xem xét các tạo phẩm phi vật thể được hình thành như thế nào, các tầng mức phi vật thể khác nhau có những đặc tính hoàn toàn khác nhau ra sao, những cách thức nào cài một dạng phi vật thể vào một vật thể hay một dạng phi vật thể khác diễn ra như thế nào, khi nào các dạng phi vật thể phát huy tác dụng, tính toàn cục và tính cục bộ của chúng tương tác với nhau ra sao,...đến việc có thể tiếp nhận các tạo phẩm phi vật thể như thế nào. Những cách thức này đòi hỏi cách tiếp cận hoàn toàn mới.
Một vài nhánh công việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể
Từ lâu con người đã tạo ra được nhiều thứ vật thể để xử lý các thứ phi vật thể như các thiết bị máy móc để xử lý năng lượng, biến năng lượng loại này thành năng lượng loại khác. Con người đã tạo nên các tạo phẩm phi vật thể để xử lý các thứ phi vật thể, như việc tạo ra các chương trình máy tính để xử lý thông tin. Quan trọng nhất là tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mà có thể kết hợp các tạo phẩm phi vật thể khác nhau để hình thành nên một tạo phẩm phi vật thể mới, trong đó có việc tạo nên các kết hợp mới giữa người và người, trong đó có những kết hợp rất độc đáo kết hợp quyền lực xã hội với một vật thể nào đó như tiền tệ hay các tạo phẩm mang tính quyền lực khác như các biển báo giao thông. Các kết hợp mới được tạo ra này đã làm tăng trưởng công ăn việc làm trong xã hội.
Các tạo phẩm phi vật thể làm được rất nhiều việc, mà chủng loại của chúng không ngừng tăng lên. Sự phát triển của khoa học công nghệ dẫn đến việc tạo nên những tạo phẩm phi vật thể có thể đến với con người bằng hình thái phi vật thể. Chỉ cần một cái nhấn chuột là có thể tải được các chương trình vi tính đến với người sử dụng. Những gì mà trước đấy đã trôi qua một đi không trở lại như những âm thanh, hình ảnh, mà thời trước chỉ trải qua và diễn ra với một không gian thời gian nhỏ hẹp bây giờ đã có thể được lưu giữ lâu dài qua thời gian dưới dạng vô hình, được dẫn truyền rộng rãi qua không gian, đã được lưu giữ lại và trở thành những thứ bán được. Sự phát triển internet không dây mà qua đó các hình ảnh, âm thanh và rất nhiều thông tin khác được lưu trữ và dẫn truyền thể hiện tính phi vật thể trần trụi, là một hiện thực diễn ra phổ biến hiện nay.
Bản thân việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể có rất nhiều ngành công nghiệp, và mỗi ngành có những nhánh rất phức tạp về sau, bao gồm rất nhiều công ăn việc làm tham gia vào đó, chẳng hạn công nghiệp bóng đá. Công nghiệp bóng đá, nền công nghiệp đứng thứ mười ở Italia có những công việc cho người bán vé, người sản xuất các đồ lưu niệm, áo đấu, truyền hình, bóng đấu, .. Con người tạo nên các tạo phẩm phi vật thể nhằm thoả mãn trạng thái tinh thần nào đó của con người, gắn kết con người lại với nhau, chia sẻ những trạng thái tinh thần của mỗi người và các tạo phẩm đó lại hoàn toàn mua bán được. Nhờ truyền hình nên hình ảnh của các nhân vật nổi tiếng được khai thác, các sự kiện thể thao, thậm chí các sự kiện gây tai hoạ cho đồng loại cũng đã đem lại tiền bạc.
Cùng với việc tạo nên những tạo phẩm phi vật thể trong kỹ thuật, con người có cách nhìn nhận lại chính bản thân mình với tư cách là nguồn tạo nên những tạo phẩm phi vật thể và là đối tượng hưởng thụ các tạo phẩm phi vật thể, làm cho rất nhiều tạo phẩm phi vật thể của con người trở thành đối tượng để mua bán được. Các sức mạnh xã hội đã bộc lộ ra những ý nghĩa kinh tế của chúng. Quyền lực, chức vụ đã được tiền tệ hoá ở các mức độ khác nhau và nay được trở nên phổ biến ở những nơi cần thiết.
Cũng cần phải nói thêm rằng việc các tạo phẩm phi vật thể đóng vai trò chi phối với các tạo phẩm vật thể dẫn đến những quan niệm mới về chính bản thân con người khi người ta có những dạng phi vật thể ở nhiều tầng mức khác nhau vận hành đồng thời, có mối quan hệ tương tác với nhau, có khả năng tiếp nhận những dạng phi vật thể khác, những tác động mang tính xử lý khác, thậm chí không chịu sự kiểm soát của ý thức, và một khi nào đó, chúng phát huy tác dụng trong tương lai. Con người tiếp nhận hay tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở những tầng mức khác nhau, chẳng hạn tầng mức thụ cảm của các giác quan khác tầng mức hoạt động tư duy, và giữa các tầng mức có cách thức giao tiếp đặc thù với nhau, đặc biệt là các cách thức tạo nên những tạo phẩm tinh thần đặc biệt đóng vai trò như là những gói thể hiện các cách thức tác động mà sẽ được vận hành khi bị kích hoạt.
Quá trình hình thành các giao tiếp giữa các tầng mức này phần lớn diễn ra vào những năm tháng người ta còn nhỏ hay còn rất ít tuổi, trẻ em phải trải qua quá trình lâu dài mới phối hợp được hoạt động của các giác quan với nhau. Một khi đã được hình thành thì sự giao tiếp diễn ra rất nhanh chóng hầu như là tự động khiến người ta khó phân biệt được các giai đoạn khác nhau của tiến trình nhận thức. Cơ quan thụ cảm của mắt nhận biết được các diễn biến liên tục của dòng sông, nhưng khi nghĩ về dòng sông thì đã chuyển sang một tầng mức khác của hoạt động cơ thể. Khi người ta tham dự vào việc tạo nên các tạo phẩm vật thể và phi vật thể mà thiên nhiên không có trong giai đoạn lớn tuổi hơn, quá trình hình thành các giao tiếp này đòi hỏi một chuỗi thời gian lâu dài. Chẳng hạn như khi học một kiến thức mới, người ta phải mất nhiều tuần, thậm chí nhiều năm mới lĩnh hội được các tri thức bậc cao, thậm chí không bao giờ lĩnh hội được, nhưng khi lĩnh hội xong thì người ta nhanh chóng dễ dàng tạo sự giao tiếp giữa các kiến thức đã đạt được và với những người khác.
Từ góc độ này chúng ta sẽ có một cảnh nhìn mới về hoạt động của tinh thần trong quá trình nhận thức khi người ta thấy rằng sinh thể có nhiều tầng mức của các tạo phẩm phi vật thể mà mỗi tầng mức có một thứ như là "trí thông minh" khác nhau. Trí thông minh của trí tuệ khác với trí thông minh ở tầng mức các bộ phận cơ thể khác, chẳng hạn khả năng miễn dịch khác nhau thể hiện mức độ khác nhau của cơ thể trong việc đề kháng chống bệnh tật. Với giả thuyết con người có một hệ thần kinh trung ương thứ hai ở vùng bụng, người ta đã có một số công trình mang tính đột phá trong y học để hiểu biết được chiều sâu của cơ thể con người, về những tạo phẩm phi vật thể được con người tạo ra và có những tác động hữu hiệu với con người mà theo quan niệm truyền thống không lý giải được.
Trong thời đại ngày nay, con người đứng trước một thực tế rằng có những sự tác động rất bất ngờ của các tạo phẩm phi vật thể được hình thành từ rất nhiều nguồn khác nhau đã được cài vào đối tượng mà họ đang quan tâm, mà chúng sẽ bộc lộ tác động trong thời gian hay hoàn cảnh nào đó. Và vì thế chúng có những hành vi lạ lùng trong tương lai.
Bản thân con người là chủ thể tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở nhiều tầng mức khác nhau, như tầng mức phân tử, tầng mức tế bào, tầng mức cơ quan, tầng mức liên cơ quan và tầng mức cơ thể, tầng mức tổ chức, tầng mức xã hội. Việc tìm kiếm và tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở mỗi tầng mức này có những đặc thù riêng. Có tầng mức sẽ được khám phá trong phòng thí nghiệm, có những tầng mức đòi hỏi người ta phải lăn lộn trên thực địa, có tầng mức là công trình chung của toàn xã hội.
Việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể và thương mại hoá chúng khiến cho ngày càng nhiều lĩnh vực của kiến trúc thượng tầng trở thành thành phần của cơ sở hạ tầng. Vai trò của kinh tế vĩ mô được khẳng định và trở thành một công cụ điều hành nền kinh tế trên mọi quốc gia. Các chính sách của chính phủ có thể thúc đẩy sự phát triển kinh tế hay đẩy xã hội vào khủng hoảng. Văn hoá nghệ thuật trở thành một ngành kinh doanh có vai trò ngày càng lớn. Giáo dục, y tế là những ngành nghề có tốc độ thương mại hoá cao. Vai trò đích thực của chính phủ Mỹ trong nền kinh tế thị trường đang được nhận diện lại. Các cơ quan ngoại giao coi việc xúc tiến thương mại và đầu tư của các doanh nghiệp trong nước ra nước ngoài trở thành một nhiệm vụ hàng đầu. Không một lĩnh vực nào trước đây thuộc về kiến trúc thượng tầng mà không bộc lộ những giá trị thương mại. Nếu xã hội không thừa nhận công khai giá trị thương mại của những lĩnh vực nào của kiến trúc thượng tầng thì chúng sẽ tự mở đường cho mình bằng việc phát triển kinh tế ngầm. Tham nhũng diễn ra phổ biến trong các cơ quan công quyền là việc chứng tỏ giá trị thương mại của các quyết định của chính quyền đã không được công khai thừa nhận thể hiện ở chỗ mức lương không tương xứng với trách nhiệm to lớn của các công chức.
Chúng ta hãy điểm qua việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể liên quan tới khoa học và công nghệ. Tiếp đó chúng ta điểm qua một vài lĩnh vực liên quan tới văn hoá, xã hội.
Một vài nhánh của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể khoa học công nghệ
Điểm khác nhau lớn nhất giữa ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể và các ngành công nghiệp khác là ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể đã tạo ra được những thứ vô hình có khả năng tác động đến các thứ vật thể hữu hình, tạo nên được các gắn kết vượt qua các giới hạn không gian và thời gian của các thứ hữu hình với nhau, thậm chí của cả các thứ vô hình với nhau, thâm nhập vào được những thứ vô hình ở các tầng mức mới.
Sự phát triển của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể đã tiến hoá từ chỗ là một công cụ lao động để tạo nên các cách thức gắn kết những thứ hữu hình vô tri vô giác, đến chỗ một phương tiện lưu trữ, chấn hưng viễn thông và hiện nay tạo ra được các gắn kết như vậy giữa rất nhiều thứ như gắn kết các sinh thể với nhau, và sự tổ hợp của những kết hợp đó với quy mô ngày càng phức tạp, ở đây sự thâm nhập của tin học vào sinh học đang phát triển nhanh chóng là một minh chứng cho chiều hướng mới.
Ngành công nghiệp này đã tạo nên được hàng loạt công ăn việc làm và các dịch vụ mới cho xã hội, làm thay đổi tính chất của các thị trường khi tạo nên được các dịch vụ có thể phục vụ đồng thời hàng trăm triệu người, và luôn luôn mở ra những triển vọng mới về những kết hợp mà con người hiện nay chưa được biết.
Ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể có rất nhiều nhánh khác nhau, và thông thường sản phẩm của nhiều nhánh này xuất hiện cùng với nhau, kết nối với nhau, để thể hiện lên một cái gì đó.
a. Nhánh làm công cụ để hoàn thành công việc đặc thù:
Nhánh này phát triển ngay từ khi máy tính mới ra đời để rút ra các cách thức kết hợp những vật vô tri vô giác với nhau nhằm đạt được một mục đích nào đó, trong số đó có các bài toán tính toán thiết kế, như các phần mềm xây dựng, giao thông đô thị, các bài toán về quản lý khi muốn rút ra một kết luận nào đó, xử lý không ảnh vệ tinh và hàng không trong địa chất và khai thác tài nguyên,...trong nhánh này có các tạo phẩm sinh ra những nguồn phi vật thể.
b. Nhánh làm cho các vật phẩm trở nên thông minh:
Có thể nói đây là nhánh làm cơ sở cho việc vạch ra các nguyên tắc kết hợp mới, mang tính đặc thù của thời đại công nghệ thông tin với phần cứng và phần mềm. Các phần mềm ở đây lẩn trong tính năng của các sản phẩm, như các phần mềm chuyên dụng trong thiết bị báo cháy tự động, điện thoại di động, lò vi sóng, hộp số ô tô, máy bán hàng tự động, máy rút tiền tự động, máy giặt, ti vi, và vô số loại máy móc thông minh khác,...
Trong nhánh này, những hãng sản xuất ra các vật phẩm sẽ tự mình, hay liên doanh liên kết, tự đặt hàng theo các tiêu chuẩn nhất định, mua đứt bán đoạn những phần mềm nào đó dùng trong các sản phẩm của họ. Nhánh này phát triển hay không tuỳ thuộc vào sự phát triển của các ngành công nghiệp hạ tầng kỹ thuật công nghệ thông tin và các ngành công nghiệp bổ trợ của một nước cùng với khả năng thương mại hoá chúng.
Nhánh này là nền móng để phát triển các kết hợp mà các nhánh khác của công nghệ phần mềm sẽ tạo nên. Chẳng hạn chúng ta đã biết mỗi hệ điều hành máy tính mới cần phải có phần cứng tương thích. Phần cứng này được các chuyên gia của công ty phần mềm phối hợp với các công ty phần cứng thiết lập nên những cách thức kết hợp nền tảng mới về nguyên tắc, mà bao trùm được các cách kết hợp cũ, với những bộ lệnh đặc thù của các con chip, để tạo nên một nền mà hệ điều hành có thể vận hành được. Hệ điều hành này có thể tương thích được với những ứng dụng được viết với các hệ điều hành cũ. Những phần cứng có khả năng kết hợp yếu hơn không vận hành được phần mềm đó. Ngoài những gì được công bố còn có những khả năng đặc biệt khác. Các hãng phần mềm hàng đầu và các hãng phần cứng hàng đầu có cách thức kết hợp chặt chẽ với nhau tạo ra các sản phẩm, tất nhiên phải tuân theo chuẩn công nghiệp nào đó nhưng không có gì ngăn cản họ làm được những điều tốt hơn chuẩn đó đã có thể đặt ra.
Sự phát triển của các thế hệ máy tính mới như máy tính lượng tử, máy tính sinh học mở ra những cách kết hợp mới về nguyên tắc để con người có thể đi sâu vào những tầng mức mới của cấu tạo sinh thể và vật chất từ đó tạo nên được những hệ thống có tính thông minh hoàn toàn mới như sự phát triển tính thông minh trong các tầng mức khác của sinh vật sống.
c. Nhánh tạo nên các nối kết các vật phẩm với nhau thành một hệ vật phẩm:
Nhánh này làm cho các vật phẩm có thể gần hay xa nhau về mặt không gian, hoặc là bị giới hạn trong cùng vật thể, hoặc là không bị giới hạn có thể kết hợp được với nhau theo một hay nhiều mối quan hệ nào đó. Đó là các hệ điều hành mạng, các phần mềm điều khiển máy bay, phần mềm liên lạc giữa các máy bay với các đài điều khiển không lưu, với trung tâm chỉ huy, các chương trình quản lý hệ thống điện, các phần mềm hệ thống thời gian thực,...
d. Nhánh tạo nên sự nối kết giữa người và các vật phẩm:
Nhánh này gồm có các phần mềm giao tiếp người máy, hiển thị dữ liệu, các chương trình vào ra dữ liệu, các chương trình đưa ra cho con người những phương án lựa chọn hành động, nhận dạng người có thẩm quyền sử dụng như chỉ có những phi công đã đăng ký mới được điều khiển máy bay dân dụng để chống không tặc, hệ thống bảo vệ ngăn cản các hành động vận hành không được phép trong các nhà máy hạt nhân, hệ thống phóng các tên lửa đạn đạo mang đầu đạn hạt nhân...
e. Nhánh tạo nên sự nối kết giữa người với người:
Nhánh này gồm có các phần mềm truyền thông, các trình duyệt, các chương trình điều khiển mô đem, các chương trình vận hành trên internet...Nhánh này gồm nhiều phân nhánh, có thể phục vụ rất nhiều người khác nhau.
Nhóm này có những phân nhánh, hoặc là làm cho người dùng trở nên chủ động, hoặc là làm cho người dùng bị chi phối, không còn chủ động được nữa. Hàng chục triệu, hàng trăm triệu người có thể nối kết với nhau, cùng chia sẻ các tài nguyên trên mạng, hoặc thậm chí cùng phối hợp với nhau để thực hiện một hành động nhất định như tham gia bầu cử trên mạng.
f. Nhánh tạo nên sự nối kết giữa các tổ chức:
Có rất nhiều tổ chức thường xuyên phải trao đổi thông tin và xử lý thông tin với nhau với những hệ thống hoạt động 24/24 giờ mỗi ngày, từ các hệ thống dự báo khí tượng toàn cầu, hệ thống cảnh báo tên lửa tiến công của các lực lượng phòng không, đến những giao dịch kinh tế của các tập đoàn đa quốc gia cần trao đổi và xử lý thông tin trước những sự kiện mới nảy sinh, như các giao dịch liên ngân hàng, các giao dịch liên thị trường chứng khoán, các giao dịch chống các tội phạm liên quốc gia...
g. Nhánh tạo nên sự kết hợp giữa các dạng phi vật thể với nhau:
Trong nhánh này có các dạng về việc kết nối nhiều phần mềm mang những tính năng hoàn toàn khác nhau, lại với nhau, thậm chí có các dạng kết nối những tư tưởng hoạt động của con người, về thực chất đây là các kết nối chương trình máy tính, hoặc kết nối các vật thể thông minh thành một cộng đồng, thành một cái gì đó có khả năng điều chỉnh các dạng phi vật thể nhất định. Một trong những dạng này là các vi rút máy tính, các phần mềm điều hành mạng, các chương trình gián điệp xâm nhập trái phép,...
h. Nhánh tạo nên sự gắn kết mới với các sinh thể với nhau:
Việc phát triển các phần mềm trong các loại máy móc thông minh nhằm tạo ra được các tác động diễn ra trong quá trình nào đó nhằm tác động liên tục đến các sinh thể nhằm làm cho các sinh thể tạo ra được tạo phẩm phi vật thể nhất định, hay tạo ra được chất liệu chứa dạng phi vật thể nào đó. Từ đó, người ta nối kết với những sinh thể với các vật phẩm và các sinh thể với nhau. Chẳng hạn người ta cấy các thiết bị thông minh vào một con chuột và điều khiển chuột làm những hành động mà người ta mong muốn. Đây là một chiều hướng tương lai mà mở ra những điều viễn tưởng cũng không thể hình dung hết được khả năng của chúng. Trong tiến trình phát triển, người ta sẽ tạo ra được các kết hợp mà hiện nay chưa hình dung được. Bài toán về phần mềm hiện nay được đặt ra không chỉ phải giải quyết được các vấn đề đang phát sinh mà còn có nhãn quan giải quyết được những gì sẽ phát sinh trong vài năm tới. Việc không có thực tiễn về các vấn đề hiện đại nảy sinh sẽ dẫn đến không có khả năng làm được các phần mềm đáp ứng được các yêu cầu phát triển hiện đại.
i. Nhánh tổ hợp của một vài nhánh khác:
Các nhánh này ngày càng phát triển với sự kết hợp của các nhánh với nhau, và thông thường bất kỳ giải pháp ứng dụng thực tiễn nào cũng thường kết hợp nhiều nhánh lại với nhau.
Những vấn đề trong việc tạo nên các kết hợp mới ngày càng đi vào chiều sâu với quy mô ngày một to lớn đòi hỏi các cách tiếp cận mới về nguyên tắc. Là cơ sở cho việc tạo nên các kết hợp mới mà những thứ vô hình đóng vai trò chi phối, ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể hiện đại là một ngành kinh doanh có lợi nhuận lớn nhưng có độ rủi ro rất cao. Trước đây hai mươi năm, 40% dự án phần mềm thất bại thì ngày nay tỷ lệ thất bại lên tới 90%. Thị trường của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể hiện đại không chỉ là nơi người ta bán sản phẩm mà còn là nơi người ta thi thố về các giải pháp phần mềm mới với những ý tưởng mới lạ để tạo nên các kết hợp phải tính được những tiến triển trong tương lai. Ngoài việc tạo nên các kết hợp mới còn có chiều hướng ngược lại. Việc tạo nên các phân giải những kết hợp đã được tạo nên cũng là một nhánh quan trọng của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể.
Công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, hàng không vũ trụ là những lĩnh vực đang tạo ra rất nhiều các tạo phẩm phi vật thể. Việc tiêm vắc xin vào con người nhằm chống lại một bệnh tật nào đó là một điển hình của việc tạo nên những tạo phẩm phi vật thể trong công nghệ sinh học. Các vật liệu mới có khả năng phát triển các đặc tính mà người ta yêu cầu khi môi trường biến đổi. Hàng không vũ trụ tạo nên được các cách thức tập trung các nguồn năng lượng vũ trụ, các cách thức nối kết mới giữa các vật thể thông minh và với con người, phục vụ cho những mục đích mới của con người. Người ta không chỉ chế tạo ra các máy bay bay tốc độ nhanh, mà còn những vật thể bay nhỏ bé bay với tốc độ chậm, thậm chí rất chậm, nhằm phục vụ rất nhiều mục đích mới của con người, từ truyền thông cho tới các hoạt động giám sát từ trên cao diễn biến khí tượng, theo dõi tình hình cháy rừng, phòng chống bão lụt và các hoạt động do thám quân sự.
Tạo ra các tạo phẩm phi vật thể trong đời sống xã hội
Đối với một xã hội, khi người dân không phải quá lo lắng về cơm ăn áo mặc và các phương tiện vật chất thông thường thì tâm lý của người ta đã thay đổi, người ta có nhu cầu về rất nhiều thứ về phi vật thể, đặc biệt là chất lượng cuộc sống an ninh hơn, an toàn hơn, và trong môi trường mà những tạo phẩm phi vật thể sẵn có, đa dạng bộc lộ nhiều ý nghĩa, người ta có những suy nghĩ và ứng xử khác đi. Mười năm trước, ở nước ta, người ta không thể hình dung được những món ăn của người nghèo lại là món ăn đặc sản dành cho những người giầu hiện nay. Những nơi hẻo lánh, hang cùng ngõ hẻm, nghèo đói cùng cực lại là nơi hấp dẫn các du khách giàu có ở các nước phát triển. Người ta tạo ra nhiều thứ phi vật thể để cài vào đầu óc người khác khiến họ chi tiêu cho một cái gì đó, không hẳn là vì nhu cầu thiết yếu của họ. Trong khi hàng loạt công việc mới ra đời, thì nhiều thứ thuộc về truyền thống được tôn vinh trở lại. Có những thứ được vùi sâu mà có thời người ta bỏ mặc cố tình quên đi nay lại được phục hồi và tôn vinh như nhã nhạc, ca trù, lễ hội và những gì thuộc về truyền thống mang lại những giá trị hoàn toàn mới. Truyền thống dân tộc bộc lộ những gì vô hình tạo nên sự gắn kết giữa người với người mà nay cần được khai thác khám phá ra ở những tầng vỉa mới, và quan trọng hơn, chúng có những giá trị thương mại.
a. Nhánh tạo ra cách thức suy nghĩ mới và hành động mới:
Tạo ra tri thức mới là công việc chủ yếu của nền kinh tế tri thức, và lĩnh vực nghiên cứu và phát triển thu hút rất nhiều nỗ lực và tài nguyên của xã hội. Trong số này nổi bật lên là giáo dục với việc đem lại một tạo phẩm phi vật thể là tri thức cho người ta, một thị trường khổng lồ ước tính có trị giá 2000 tỷ đô la. Việc đạt được tri thức đòi hỏi rất nhiều thời gian và phải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Đây là lĩnh vực đang có những chuyển biến mạnh mẽ từ khu vực công cộng chuyển sang khu vực tư nhân với danh nghĩa xã hội hoá đủ loại khác nhau. Khu vực tư nhân mới thu được 25% khoản chi tiêu cho giáo dục và đang gia tăng ảnh hưởng bằng việc quản lý, xác định mục tiêu giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục. Thị trường giáo dục khổng lồ này trở nên rất hấp dẫn với các nhà đầu tư.
Các lĩnh vực Du lịch, Thể thao, Y tế, Giải trí,... đang trở nên xã hội hoá với tốc độ ngày càng gia tăng theo nhu cầu của con người muốn thỏa mãn về sự an toàn, an ninh và giải trí, khám phá, tò mò của con người. Ngay cả lĩnh vực môi trường cũng đem lại nguồn lợi thương mại to lớn khi người ta muốn một cuộc sống xanh hơn, sạch hơn.
b. Nhánh tạo nên sức mạnh xã hội:
Trong thời đại ngày nay, các quyết định của chính quyền có vai trò lớn hơn, mạnh hơn người ta tưởng rất nhiều, vì đó là những tạo phẩm phi vật thể mà có sức mạnh tạo nên các kết hợp xã hội mới hay phân rã các kết hợp xã hội cũ trên cả bình diện vĩ mô và vi mô. Người ta tìm mọi cách tạo ra được ảnh hưởng lên người có chức có quyền, và nghề vận động hành lang là nghề được thừa nhận ở Mỹ, có đăng ký hành nghề.
Giá trị tổng giám đốc của các công ty lớn đã được xã hội nhìn nhận lại khi giá trị cổ phiếu công ty tăng vọt hay giảm đi ngay khi người đó nắm vai trò lãnh đạo. Bản thân các chủ tịch kiêm tổng giám đốc các công ty lớn là nguồn tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mà đã tạo nên được các kết hợp mới chưa từng có về mặt kinh tế và xã hội xuyên quốc gia. Họ đã tạo nên được lợi ích mới mà huy động nhiều cá nhân thuộc những quốc gia khác nhau phục vụ cho lợi ích đó.
Việc tạo ra nhiều loại sức mạnh xã hội mới đòi hỏi nhiều nguồn lực đáp ứng cho chúng. Vai trò đích thực của nhà nước trong nền kinh tế thị trường đang được nhận thức lại, và điều này đặc biệt rõ ở nước Mỹ, nước có nền kinh tế thị trường phát triển bậc nhất hiện nay. Có thể nói các nước phát triển hơn có phong phú sức mạnh xã hội hơn là các nước kém phát triển. Bất kỳ cái gì thuộc về hoạt động tinh thần của con người đều được khai thác để kiếm lợi nhuận. Có rất nhiều giá trị mà có sức mạnh xã hội như là dân chủ, an sinh xã hội, sự công bằng, văn minh, trở thành nguồn thu hút nhiều nguồn lực của xã hội. Chẳng hạn an sinh xã hội là một sức mạnh xã hội mà chỉ có những nước rất phát triển mới bảo đảm được cho công dân của mình. An toàn thực phẩm là một công việc đòi hỏi sự thanh tra, giám sát, kiểm nghiệm, rất khắt khe, đòi hỏi rất nhiều tốn kém. Và chi phí cho những điều đó có khi còn lớn hơn chi phí để sản xuất ra các sản phẩm nông nghiệp và thực phẩm. Nông nghiệp nước Mỹ đóng góp vào GDP là 1,4%, nhưng người tiêu dùng Mỹ phải bỏ ra 11% thu nhập cho ăn uống, tất nhiên là kể các khâu dịch vụ như vận tải, lưu kho, lưu bãi.
Quá trình tạo dựng lên một thị trường mới trong tương lai không chỉ là đưa hàng hoá vào là được mà là có một quá trình đào tạo người tiêu dùng. Các tổ chức phi chính phủ đã lĩnh ấn tiên phong để làm công việc xoá đói giảm nghèo ở các nước nghèo để chuẩn bị một thị trường mới, xã hội có giàu lên thì các công ty khác mới bán được nhiều hàng. Khi buôn bán với nước giàu, dù nước giàu có nhập siêu từ nước khác thì cả hai đều giàu lên. Nước giàu có những kỹ thuật, thủ đoạn tài chính tiền tệ để các khoản nợ đó không ảnh hưởng gì đến sự phát triển của họ, thậm chí họ có thể xoá bỏ các khoản nợ đó. Nhưng họ có thể thực hiện sự cân bằng đó bằng cách khác, bằng con đường thương mại các tạo phẩm phi vật thể mà một nước mới giàu lên sẽ rất cần, trong đó có các bí quyết công nghệ cao.
Xã hội ngày nay đã làm cho đồng tiền ở nước giàu có một sức mạnh ghê gớm, người ta cạnh tranh nhau để bán được hàng vào nước Mỹ, bán được hàng là được coi là một thắng lợi. Nếu Mỹ không cho bán hàng vào Mỹ thì sẽ bị người ta kiện ra WTO.
Người ta có một thực tại ảo mà sẽ đem lại cho con người rất nhiều ứng dụng, với một cuộc sống phong phú hơn về đời sống tinh thần, với nhiều mối quan hệ xã hội cần phải giải quyết, với nhiều nguy cơ mới phải đương đầu và những thứ đó đòi hỏi phải tạo nên nhiều tạo phẩm phi vật thể để giải quyết. Bằng cách tạo ra nhiều tạo phẩm phi vật thể, con người sản xuất ra được nhiều vấn đề liên quan tới việc tạo ra các tạo phẩm vật thể hoàn toàn mới, và giải quyết được nhiều việc của mình, mà không một tạo phẩm vật thể nào có thể giải quyết được, đó là các vấn đề mang tính nhân bản, ý thức về môi trường sống, ý thức trách nhiệm đối với các thế hệ tương lai. Con người có những vấn đề mà chỉ có tạo phẩm do chính mình giải quyết được, như tình hữu nghị giữa các dân tộc, mối quan hệ thân thiết và nồng ấm giữa người với người, trách nhiệm và tình thân giữa người với người. Con người có rất nhiều việc phải làm mà đạt được sự đồng thuận trong khi vẫn duy trì được sự khác biệt về truyền thống là những tạo phẩm phi vật thể đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với đời sống xã hội, và trong điều kiện kinh tế thị trường, đó là những thứ có giá trị thương mại. Vấn đề là ở đây, những bộ óc nhìn xã trông rộng của nhân loại đã được trao các trách nhiệm và tiền của, các phương tiện vật chất để làm được những thứ đó, nhằm tránh được những thiệt hại lớn lao hơn trong xã hội đối với những tai hoạ đã được lường trước này. Những ý nghĩa kinh tế của các hoàn cảnh này hoàn toàn có thể được xã hội uỷ quyền để tạo nên. Vấn đề ở đây là các công dân hay các nhà nước trả tiền cho các hoạt động tạo ra các tạo phẩm phi vật thể đó bằng cách tài trợ, chứ không phải mua bán, khi họ thấy rằng chúng có một ý nghĩa nào đó. Để biết được một kiến thức mới cũng như đi du lịch tới một nơi xa, người ta phải trả tiền cho người hướng dẫn viên du lịch, hướng dẫn viên tri thức. Chính ở trong phạm vi này có những tính chất mới giữa việc mua và bán.
c. Nhánh tạo ra dạng phi vật thể cho các tạo phẩm vật thể:
Công nghiệp quảng cáo làm việc này với những kỹ thuật ngày một tân kỳ và các ý tưởng ngày càng độc đáo. Quảng cáo đem lại cho đầu óc người ta một cái gì đó để người ta phải gắn bó với một tên tuổi, tiêu dùng một mặt hàng. Có những thứ cả trăm năm nay không thay đổi như nước giải khát CocaCola, nhưng các nhà quảng cáo đã gán cho nó bao nhiêu phẩm chất tốt đẹp và tìm mọi cách đưa những thứ đó vào đầu óc con người. Có những hãng như hãng đồ chơi Logo, với những hình khối nhựa lắp ráp, và những máy móc tý hon phụ trợ như các toa xe và đầu xe lửa, đã có doanh số xuất khẩu nhiều hơn doanh số xuất khẩu của một quốc gia như Việt Nam.
Các lĩnh vực như thời trang, mốt, tạo dáng công nghiệp, âm thanh cho sản phẩm, đã đem lại cho các vật thể những tạo phẩm phi vật thể hoàn toàn mới.
Các tạo phẩm phải có một tạo phẩm phi vật thể nào đó bên trong nó, có thể có những gì đó thân thiện với con người, gần gũi, gắn bó với con người, đem lại một dạng phi vật thể thì mới có thể có được lợi thế cạnh tranh lâu dài. Chẳng hạn, với khẩu hiệu: "Nokia là sự kết hợp giữa công nghệ và tính nhân bản", Nokia đã làm cho các vật phẩm vật thể của mình đạt được dạng phi vật thể tốt nhất khiến các đối thủ của nó phải bối rối.
Người ta hiểu rằng việc tạo nên những tạo phẩm phi vật thể mà gắn kết giữa con người với con người trở nên quan trọng hơn.
Trình độ khác nhau của các giai đoạn tạo nên các tạo phẩm phi vật thể
Các tạo phẩm phi vật thể có trình độ khác nhau thể hiện ở những tầng mức vi mô và vĩ mô nào đã đạt được, và trong mỗi tầng mức đó, người ta có thể nắm bắt được những mức vận hành như thế nào với các tầng mức vi mô và vĩ mô, và tạo ra được sự giao tiếp của tầng mức này với các tầng mức khác. Việc tạo ra được sự đột phá trong các tạo phẩm phi vật thể mới ở một tầng mức nào đó và tạo nên được liên hệ với tầng mức khác sẽ đưa những tạo phẩm phi vật thể và vật thể lên một trình độ mới đòi hỏi xã hội phải đạt được tình trạng thích ứng mới. Sự thích ứng này mở ra những triển vọng mới mà những người khai mở không lường được hết, và đó là cơ hội cho những người đi sau có thể đạt được các thành quả phát triển mới, thậm chí thu được những lợi ích hơn cả người khai mở.
Việc thâm nhập vào tầng mức mới rất khó khăn nhưng một khi đã thâm nhập được vào thì việc tận dụng thành quả để phát triển sang các lĩnh vực khác trở nên dễ dàng hơn nhiều, và có thể huy động được nhiều người cùng tham gia. Như vậy có khả năng phát triển rút ngắn hơn cho người đi sau nếu người đi sau đưa được mình vào tình trạng nhạy bén tiếp thu và tìm ra các cách triển khai những cái mới ra nhiều lĩnh vực khác nhau.
Tính chất đã thay đổi của thị trường
Thị trường là một yếu tố sống còn của bất kỳ ngành công nghiệp nào hiện nay mà các yếu tố sức mạnh của nó luôn luôn được nhận thức mới và nhận thức lại. Với mỗi ngành công nghiệp đều cần có cái nhìn toàn cảnh về thị trường và từ đó hiểu được có những ngóc ngách gì có thể thâm nhập vào và những triển vọng trong tương lai, đặc biệt là lĩnh vực đang có biến đổi rất nhanh như ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể. Có những thị trường tạo phẩm phi vật thể mà có tác động khổng lồ như thị trường tài chính, thị trường tiền tệ mà đã được nói đến rất nhiều, và cũng không cần phải nói đến các tác động của chúng, mỗi loại thị trường khác có những đặc điểm riêng biệt.
Có thể nêu lên những đặc điểm phân biệt giữa thị trường tạo phẩm phi vật thể và tạo phẩm vật thể: bán được nhiều lần đồng thời, vấn đề là biết cách bán, khai thác được nhiều lần một phần hình ảnh, liên quan tới bảo vệ bản quyền; tính không hạn chế của chi tiêu về các tạo phẩm phi vật thể.
Vì người ta đã tìm ra cách thức để các thị trường tạo phẩm phi vật thể vận hành một cách có hiệu quả nên chúng đã được phát triển và tác động tới việc tạo ra các tạo phẩm mới của xã hội. Thị trường các tạo phẩm phi vật thể đã làm bộc lộ rằng thị trường là một môi trường mà các tạo phẩm phi vật thể thể hiện tầm mức tác động của chúng, thể hiện các kiểu sức mạnh trực tiếp và gián tiếp của chúng, dẫn tới những hành động mới trong các hoạt động kinh tế xã hội và thu hút các nguồn lực để phát triển mở rộng hơn nữa tầm vóc ảnh hưởng của chúng. Thị trường là nơi hiện hình thực chất sức mạnh của các tạo phẩm phi vật thể mới, vạch ra được những ưu việt và hạn chế của chúng, qua đó thấy được triển vọng của các tạo phẩm phi vật thể tương lai là ở chỗ nào. Thị trường không những là nơi buôn bán các sản phẩm mà còn là nơi cung cấp các ý tưởng và giải pháp công nghệ mới cho việc phát triển các tạo phẩm mới, cả vật thể lẫn phi vật thể. Có những thị trường mới mà chỉ khi được phát triển, người ta mới thấy toàn bộ tác động của chúng đối với nền kinh tế, chẳng hạn thị trường thông tin. Khi không phát triển thị trường này, người ta sẽ không thấy được tính đa dạng và phức tạp của các hàng hoá được bán trên thị trường đó là như thế nào.
Khi người ta đã rất giàu, khi đó người ta sẽ tiêu dùng và tạo ra các tạo phẩm phi vật thể mới, người ta tạo ra các sức mạnh xã hội mới và thâm nhập được vào nhiều tầng mức mới của những thứ phi vật thể, của vật thể. Vì thế, nước Mỹ không phải lo lắng gì nhiều về việc chuyển các cơ sở sản xuất ra bên ngoài, không phải lo lắng về sự nổi lên của Trung Quốc, nơi còn đặt nặng lên việc tạo nên các tạo phẩm vật thể. Đó là một nước mà các tạo phẩm phi vật thể còn ít phát triển khi hệ thống ngân hàng còn non yếu, thị trường thông tin bị phân cắt và nguồn cung còn thiếu rất nhiều.
Phát triển thị trường tạo phẩm phi vật thể là một cách thức có hiệu quả để tạo đà tăng trưởng kinh tế và công ăn việc làm cho tương lai, và chính ở đây, mỗi dân tộc sẽ có nhiều lĩnh vực ít gặp sự cạnh tranh nhất. Các dịch vụ lễ hội, các nhu cầu tâm linh hướng về cội nguồn, đang trên đà phát triển mạnh mẽ và tạo nên sự khác biệt với phần còn lại của thế giới, là những thứ có giá trị thương mại thực sự, thu hút được khách du lịch.
Việc thâm nhập của các tạo phẩm phi vật thể đã làm thay đổi cách thức mua và bán truyền thống, không chỉ điện tử hoá của việc mua bán truyền thống, mà còn có cách thức mua bán hoàn toàn mới, khi một tổ chức, cá nhân, đứng ra tài trợ cho việc tạo nên một tạo phẩm phi vật thể mới.
Việc đạt được các tạo phẩm phi vật thể có ý nghĩa kinh tế xã hội tổng hợp mà sớm hay muộn, sự phát triển kinh tế phải tính tới nếu không muốn bị diệt vong, bởi vì con người cần được sống trong một môi trường trong sạch hơn, an ninh hơn, và được bảo vệ tốt hơn về mặt xã hội. Con người có những hình thức để bảo đảm cuộc sống đó bằng các tạo phẩm phi vật thể mang tính kinh tế xã hội hơn nữa. Trong những hoàn cảnh này, xã hội buộc cơ quan đại diện của xã hội là nhà nước phải thi hành các biện pháp để tạo nên được các tạo phẩm phi vật thể đó. Những lĩnh vực này đang dần dần cuốn hút nhân lực, tài lực của xã hội, và chính chúng lại tạo điều kiện để phát triển các công nghệ và tạo phẩm vật thể mới, tạo đà phát triển mới.
Các tiêu chí để đánh giá các tạo phẩm vật thể không thể áp dụng được vào việc đánh giá các tạo phẩm phi vật thể, trong đó có các tri thức liên quan tới bản chất của tiền tệ. Giá trị thương mại của toàn bộ tài sản vật chất của một công ty nhiều khi không bằng giá trị của sự nổi tiếng của nhãn hiệu. Cần phải có những nhận thức mới về bản chất của tiền tệ với tư cách là một sức mạnh xã hội, ở đây khả năng của tiền tệ có thể thu hút được các sức mạnh của xã hội cần được lưu tâm. Tiền là một sức mạnh xã hội mà làm cho người ta có khả năng thanh toán, mua bán các tạo phẩm, cả vật thể lẫn phi vật thể và tiền có nhiều chức năng khác để thúc đẩy quá trình xã hội hiện đại tạo ra rất nhiều sức mạnh xã hội mới. Với quan niệm tiền là một sức mạnh xã hội thì có những phương cách mới sử dụng nó để tác động đến xã hội nhằm đạt được mục đích đa dạng. Tiền tệ luôn có những sức mạnh mới mà những nhà nước nhận thức được luôn tìm cách khai thác nhưng không nói ra vì lợi ích quốc gia của chính họ, còn giới học thuật đang tranh cãi chưa dẫn đến nhất trí. Thủ tướng Malaysia đã làm ngược lại những lời khuyến cáo của IMF trong việc đương đầu với khủng hoảng tài chính tiền tệ Châu Á 1997, và ông đã thành công. Thế giới ngày một bất định vì người ta đang có những cuộc thí nghiệm lớn về việc người ta thấy được một quyền lực mới tác động đến thế giới như thế nào. Đó là người ta thấy sức mạnh của đồng đô la của siêu cường Mỹ. Không một quan điểm kinh tế mang nặng tạo phẩm vật thể thuần túy nào có thể cắt nghĩa nổi trong một thời gian ngắn đồng đô la mất giá đến như vậy, đồng euro lên giá nhanh đến thế, và tại sao nước Mỹ lại bình thản như vậy trước tình hình đó.
Tạo nên một thị trường mới về một cái gì đó là một việc khó khăn và tốn kém. Những người đi tiên phong phải chịu rất nhiều rủi ro. Chúng ta hãy xem xét điều khoản của Hiệp định thương mại song phương Mỹ Việt, có lộ trình để các doanh nghiệp Mỹ hoạt động kinh doanh ở Việt Nam. Như vậy các doanh nghiệp Việt Nam đi tiên phong trong việc khai mở và khai thác thị trường, khi các doanh nghiệp Mỹ được phép vào thì thị trường đã được hình thành với khả năng thanh toán đã cao hẳn lên, với tiềm lực công nghệ và tài chính hùng mạnh hơn, các doanh nghiệp Mỹ sẽ có cách chiếm lấy thị phần lớn hơn của thị trường đã được khai mở nhọc nhằn đó.
Sự tăng tốc trong việc tạo ra các tạo phẩm vật thể và phi vật thể mới
Việc các tạo phẩm phi vật thể gây nên được các tác động lớn đến như vậy, làm cho người ta có cách nhìn khác về những tạo phẩm do con người tạo ra nhằm tác động trực tiếp lên con người. Các tạo phẩm này cũng có giá trị thương mại của nó. Người ta có nhu cầu tiêu dùng các tạo phẩm phi vật thể một cách chủ động như các trò chơi vi tính, các chương trình máy tính hay thụ động như các chương trình vô tuyến truyền hình. Nhu cầu này được đáp ứng thì người cung cấp có tiền, thu được lợi nhuận. Người ta có nhu cầu về các tạo phẩm vật thể và các tạo phẩm phi vật thể. Các tạo phẩm phi vật thể chiếm nhiều thời gian và tiền bạc của họ hơn là các tạo phẩm vật thể. Người ta ngồi xem vô tuyến hàng giờ, sử dụng máy vi tính hàng giờ. Các tạo phẩm phi vật thể tác động lên con người có nhiều tầng mức khác nhau, mà sự thụ cảm lại tuỳ thuộc vào từng thời gian. Vào mỗi độ tuổi khác nhau, người ta có những thụ cảm khác nhau về một cuốn sách, một hoạ phẩm, một bộ phim. Nhưng người ta còn làm được nhiều hơn thế khi người ta có tình cảm với đồ vật mà mình mua. Tạo phẩm phi vật thể có thể đưa người ta sống trong một thế giới tưởng tượng, một thế giới siêu thực, hay một thế giới hoang sơ. Người ta phát minh ra thế giới mới, một thế giới ảo mà trong đó con người có thể tham dự tích cực hay thụ động tuỳ theo những phiên bản cụ thể và những thứ đó chiếm nhiều thời gian và tiền bạc, buộc người ta phải tiêu dùng; ý tưởng, ý niệm của con người cũng đã trở thành hàng hoá.
Không phải ngẫu nhiên có những hãng bỏ tiền ra thuê các văn nghệ sĩ, các nhà khoa học để sáng tạo ra những ý tưởng, ý niệm, mà chúng sẽ được biến thành sự thật dưới dạng nào đó. Do các tạo phẩm phi vật thể này đóng góp phần quan trọng ngày càng lớn trong thu nhập quốc dân, các nước phát triển hơn đã chuẩn bị cho tương lai của họ khác với các nước đang phát triển. Sở dĩ nền kinh tế hiện nay được gọi là nền kinh tế tri thức là vì kinh nghiệm không giúp được gì hiện nay. Kinh nghiệm dù rất quý giá, nhưng không giúp được cho việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mới mà chưa được biết đến. Đó là cách thức đưa mọi thứ vượt qua những giới hạn của chúng nếu không muốn tiến hành những phá huỷ chúng về mặt này hay mặt khác.
Vấn đề được đặt ra hiện nay là tạo ra được các tạo phẩm phi vật thể đem lại nhu cầu mới cho xã hội, người ta đã đạt đến trình độ tạo ra nhu cầu chứ không chỉ là đáp ứng những nhu cầu sẵn có. Khác với các tạo phẩm vật thể có những hình thái cố định, các tạo phẩm phi vật thể có khả năng biến đổi theo những cách thức mà người ta tác động, chẳng hạn các trò chơi điện tử, mà doanh số hiện nay trên thế giới đã lớn hơn doanh số của điện ảnh. Người ta đem lại những hình thái phi vật thể mới cho những nhu cầu cũ. Chẳng hạn ngay cái ăn cũng phải thay đổi, rau thì phải sạch, đáp ứng những tiêu chuẩn mới về vệ sinh môi trường, và như vậy những công ty bảo đảm xét nghiệm những sản phẩm đó để bảo đảm tính chất "sạch" của chúng trở nên quan trọng. Việc sản xuất ra các sản phẩm đáp ứng các nhu cầu đó không quan trọng bằng các công việc bảo đảm cho tính phi vật thể của các sản phẩm đó. Các công việc này đòi hỏi chi phí rất cao mà người tiêu dùng chấp nhận trả. Người ta chi rất nhiều tiền cho các công việc quảng cáo nhằm tạo ra một tạo phẩm phi vật thể cho sản phẩm của họ và kết quả thật kỳ lạ: tên tuổi, uy tín của công ty có giá trị hơn toàn bộ tài sản vật chất tính thành tiền của công ty.
Khi người ta liên tục phát triển về mặt kinh tế, người ta phải đối đầu với những bệnh tật mà nguy cơ bệnh tật ngày càng lớn. Người ta phải có cách hành xử mới với những nguy cơ đối với quá trình toàn cầu hoá, chẳng hạn dịch cúm gà đang diễn ra đòi hỏi các nước phải có chính sách đền bù thoả đáng cho những người chăn nuôi có gà, gia cầm bị thiêu huỷ thì mới tránh được những nguy cơ to lớn có thể gây ra những hiểm hoạ cho chính sinh mạng con người. Một lần xử lý bệnh tật là một lần đi đứt tất cả gia tài đã được tích góp hiện nay, và những nước phát triển nhất đang làm những việc để thu lợi về sau khi có một loạt máy móc y tế hiện đại được cung cấp mà không có đối thủ cạnh tranh. Đó là các công việc mà những khái niệm thông thường như năng suất, chất lượng, hiệu quả phải có những đánh giá khác, thậm chí không có tác dụng nữa. Nước Mỹ hiện nay là một phòng thí nghiệm khổng lồ về việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể mà một nước rất giàu đang tiến hành. Trong công cuộc thí nghiệm đó, mọi người đều có phần, với tư cách là diễn viên cả một cuộc thí nghiệm, mà từ đó có những tạo phẩm có thể đem lại những khoản lợi nhuận to lớn về sau. Con người không chỉ cần các tạo phẩm vật thể mà mình tạo ra, các tạo phẩm phi vật thể mà mình tạo ra mà con người cần chính những tạo phẩm phi vật thể mà mình tạo ra cho chính mình. Nhiều người có nhu cầu về chính những gì mà sự sống của người khác đang tạo ra, như các bộ phận cơ thể của người đó nhằm khắc phục những khuyết tật của chính cơ thể mình. Người ta có nhu cầu về những thứ mà mình không có được như quả tim khoẻ mạnh của người khác thay thế quả tim đang ốm đau chắc chắn dẫn tới cái chết nay mai.
Xã hội phát triển thì con người tăng lên những khả năng tạo ra các tạo phẩm phi vật thể mới, từ đó tạo nên những nhu cầu mới trong người tiêu dùng đủ loại, từ cá nhân tới các tổ chức, tạo nên những nhu cầu mới trong con người. Nhu cầu có sức khoẻ và sinh lực của tuổi thanh niên khi người ta đã có nhiều tuổi tác là nhu cầu ngày càng tăng mà xã hội chưa đáp ứng được. Nhu cầu chữa trị bệnh tật, nhu cầu chăm sóc y tế, nhu cầu giải quyết khủng hoảng tâm lý, nhu cầu tăng nhanh những phúc lợi xã hội, nhu cầu bảo vệ môi trường.. và các nhu cầu mới hút tiền từ các khu vực khác về với chúng, và chúng luôn luôn tái tạo nhu cầu đó, phát triển thêm những nhu cầu mới. Nhu cầu còn tiếp diễn thì còn có người chi tiền, còn tái tạo được tiền. Vấn đề là hiện nay người ta phải tìm cách tạo ra những nhu cầu mới, chứ không chỉ còn đáp ứng những nhu cầu đã có nữa, mà ngay cả việc đáp ứng những nhu cầu đã có cũng phải lồng thêm vào những nội dung mới. Người ta tạo nên các gắn kết một vật phẩm với các tên tuổi nổi tiếng trong thể thao điện ảnh.
Khi một xã hội trở nên giàu có khủng khiếp, thì bản thân nó đã tạo nên những giấc mơ hấp dẫn cho những xã hội nghèo hơn. Người ta có cách bán được giấc mơ đó cho những người khác. Người ta tìm ra được những nhu cầu mới để làm cho những người khác thực hiện được giấc mơ đẹp đó. Người ta có thể kiếm lợi từ việc làm bình thường của những người nổi tiếng. Người ta biết khai thác mọi chiều sâu tâm lý, sinh lý của con người để kiếm lợi, tìm mọi cách tác động đến chúng. Người ta kiếm lợi không những từ cá nhân riêng lẻ, đến kiếm lợi từ các tổ chức, thậm chí kiếm lợi từ các quốc gia. Cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ Châu Á 1997 là một minh chứng cho điều đó.
Thực tiễn làm cho người ta có niềm tin rằng cùng một vấn đề có những cách giải quyết khác hẳn nhau về nguyên tắc, và những vấn đề mới nảy sinh sẽ cần có những cách giải quyết hoàn toàn mới.
Thích ứng với tiến trình phát triển mới
Quá trình toàn cầu hoá đem lại sự hình thành ngày càng nhiều sức mạnh xã hội mang tính quốc tế, từ khu vực tới toàn cầu. Với các nước đang phát triển, các sức mạnh này tác động không thấy ngay, thường là ở một lúc nào đó mới phát huy tác dụng.
Việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể trở thành một điều phổ biến trong xã hội dẫn đến sự phân hoá mới của xã hội, làm cho số lượng công việc mới xuất hiện tăng lên không ngừng và đánh giá lại những công việc còn tồn tại. Các công việc mang tính quyền lực xã hội có những bộc lộ mới về mặt nguyên tắc. Đặc biệt, những quyết định của các cơ quan công quyền đã có những ý nghĩa kinh tế to lớn, tham gia trực tiếp vào sự hình thành của các tạo phẩm phi vật thể trong xã hội, nên chúng có tác động rất nhanh chóng và rộng khắp đối với xã hội. Chúng tạo nên cơ sở kinh tế của hiện tượng tham nhũng đang phổ biến hết sức rộng khắp trên thế giới mà không dễ dàng bị loại trừ, dù Liên hiệp quốc đã có công ước để phòng chống. Việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở các tầng mức vi mô và vĩ mô cần phải có những nguồn lực to lớn đem lại những lợi ích to lớn cho nhân loại, nhưng cũng đem lại nhiều nguy cơ cho chính sự sinh tồn của nhân loại. Những quyết định chính trị quyết định những sức mạnh nào được phát triển hay bị hạn chế, và chúng được tiến hành như thế nào. Việc thành lập các khối kinh tế khu vực, quốc tế và toàn cầu, đã làm thay đổi thay đổi tập quán bó hẹp trước đây, thực hiện công khai hoá những thông tin nhạy cảm trước những tai hoạ như khủng bố, dịch bệnh và thực hiện hợp tác chặt chẽ nhằm ngăn ngừa nhiều nguy cơ.
Xã hội cần có những biện pháp mạnh để thúc đẩy lợi ích và kiềm chế nguy cơ và nhà nước đã nắm lấy những sức mạnh đó. Nhà nước cho phép tiến hành đến đâu sự thâm nhập vào các tầng mức vĩ mô và vi mô, chẳng hạn cho đến nay không nhà nước nào công khai cho phép thực hiện nhân bản con người.
Trong thời đại ngày nay, trong tiến trình toàn cầu hoá, nhiều nước sẵn lòng giảm đi nhiều chủ quyền quốc gia, nhưng bù lại, sức mạnh quốc gia và sự giàu có quốc gia đã tăng lên. Trong khi các nhà nước liên minh với nhau theo nhiều kiểu khác nhau, và chưa bao giờ các khối liên minh đó có được một hình thái như một nhà nước quốc gia dân tộc thì người ta thấy sự gia tăng ảnh hưởng của các tổ chức phi chính phủ từ sự phản biện các chính sách của nhà nước tới việc giải quyết những vấn đề nảy sinh giữa các quốc gia.
Trở thành văn phòng thế giới, công xưởng thế giới, phòng thí nghiệm của thế giới đều không phản ánh được tính chất mới của nền kinh tế hiện đại với việc luôn tạo ra được những tạo phẩm phi vật thể mới làm nền tảng và các tạo phẩm phi vật thể này không ngừng mở ra các cách thức mới mẻ nhìn nhận thế giới và xã hội, không ngừng tạo ra những sức mạnh xã hội mới và những tạo phẩm mà hiện giờ con người không thể hình dung được. Vấn đề là phải đưa toàn thể xã hội vào trào lưu hội nhập, cùng tạo nên các sức mạnh xã hội mới, các dịch vụ xã hội mới, từ đó tạo nên được môi trường thuận lợi hơn với sự phát triển của mình.
Việc tạo nên những gì liên quan tới các sức mạnh xã hội mới tác động đến con người đang được nhận thức lại và có những tác động không lường trước được. Tiền là một ví dụ điển hình về một quyền lực xã hội vượt ra khỏi ranh giới quốc gia trong quá trình toàn cầu hoá. Các nước rất giàu có luôn luôn tìm ra các cách thức tận dụng ưu thế đồng tiền của mình để làm cho các nước khác trở thành những người phục vụ cho các quyền lợi của họ một cách tự nguyện. Trung Quốc trở thành công xưởng của thế giới đồng nghĩa rằng các nước phát triển đã xuất khẩu thành công sang Trung Quốc những công việc nặng nhọc mà công dân của họ không muốn làm, và đồng thời xuất khẩu luôn ô nhiễm và những hậu quả xã hội của những lĩnh vực công nghiệp có công nghệ không cao. Khó có khả năng các nước tư bản phát triển xuất khẩu sang Trung Quốc các lĩnh vực công nghiệp có trình độ thực sự cao với các sản phẩm có giá trị lớn. Khó có khả năng Trung Quốc trở thành nhà máy dược phẩm của thế giới, nhà máy chế tạo ra các bộ phận cơ thể nhân tạo của thế giới, là nơi cung cấp các dịch vụ xã hội mới của một xã hội có nền sản xuất các tạo phẩm phi vật thể mới đạt trình độ cao.
Việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể cần có một môi trường để có thể phát sinh ra những nhu cầu mới đồng thời đưa lại các giải pháp công nghệ mới. Điều này đòi hỏi phải biến toàn bộ xã hội trở thành những người sáng tạo ra nhu cầu mới, những người sáng tạo ra cách thức đáp ứng nhu cầu mới, đồng thời đòi hỏi xã hội có những bước phát triển mới. Đó là nơi chế tạo ra những luật chơi mới trên thế giới, là nơi mà tạo ra các tạo phẩm phi vật thể làm thay đổi cách sống, cách làm việc và lối suy nghĩ của nhân loại. Mười năm trước đây, máy vi tính còn là một thứ xa lạ thì ngày nay hàng trăm triệu người không làm việc được nếu thiếu máy tính, không thấy cuộc đời có nhiều điều thú vị nếu thiếu máy tính, và đời sống xã hội không hoạt động được bình thường nếu thiếu máy tính. Có rất nhiều vật thể mà mang trong nó các tạo phẩm phi vật thể đang làm thay đổi đời sống xã hội, mà với người dân ở một nước có nền kinh tế với trình độ phát triển cao đang không ngừng vươn tới, trở thành nhu cầu không thể thiếu. Chẳng hạn khắc phục óc suy xét đang ngày càng thiếu trong xã hội, người ta choáng ngợp trước thông tin nên không có nhiều suy xét.
Sự phát triển làm gia tăng các mối liên kết mới giữa người với người và đòi hỏi nhiều chủng loại tạo phẩm vật thể và phi vật thể mới trợ giúp con người thực hiện công việc khó khăn này. Về mặt khoa học công nghệ, có rất nhiều dự án cách đây không lâu còn mang tính viễn tưởng thậm chí không tưởng đã mang tính hiện thực. Còn trong đời sống xã hội có rất nhiều sức mạnh xã hội mới xuất hiện để đáp ứng nhu cầu mới của xã hội. Với sự hình thành các khu vực tự do thương mại, thậm chí với quy mô là cả châu lục, thực tiễn đòi hỏi thường xuyên có những quan niệm mới về luật pháp, quyền lợi quốc gia, an ninh tập thể, quyền riêng tư, đạo đức sinh học, đạo đức công vụ,...
Khi luôn luôn có những sức mạnh mới xuất hiện trong xã hội, và khoa học công nghệ, không thể có một sự định tính rõ ràng về các mục đích mà xã hội đạt được trong tương lai. Mỗi xã hội cần tìm cách phát triển trong chính mình những yếu tố để có thể thường xuyên nhận biết được các chiều hướng phát triển mới, tìm được cách thức dung nạp được các sức mạnh mới, và chuẩn bị cho xã hội ở trong trạng thái sẵn sàng có thể thích ứng được với những vấn đề mới về nguyên tắc, tận dụng được tính ưu việt của các sức mạnh xã hội mới, khắc phục được những hạn chế của chúng.
Vai trò hàng đầu của đảng cầm quyền
Với tư cách là nguồn tạo nên các sức mạnh xã hội, định hướng và tập trung các sức mạnh xã hội để tạo nên những phát triển mang tính đột biến, ứng phó chủ động các sức mạnh xã hội từ bên ngoài vào phù hợp với văn hoá và truyền thống dân tộc, sử dụng khéo léo các sức mạnh xã hội tuỳ theo những biến chuyển của thời thế, điều quan trọng hàng đầu để một xã hội có thể tiến hành phát triển rút ngắn là nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng cầm quyền, khai thác hết sức mạnh của Đảng cầm quyền, và sự áp chế của quyền lực đối với các sức mạnh xã hội khác, đặc biệt là cần thấy được những sức mạnh gián tiếp tiềm ẩn để hoạch định được những nét lớn trong tương lai, thấy được những sức mạnh khác và có cách tận dụng chúng nhằm phục vụ mục đích phát triển kinh tế xã hội. Đảng là nhân tố quan trọng bậc nhất cho sự gắn kết xã hội. Sự lãnh đạo chính trị tìm ra được sự gắn kết xã hội mới, từng bước phát triển những suy nghĩ và hành vi ngang tầm với thế và lực của đất nước để tạo ra được cách kết hợp xã hội mới thể hiện bản lĩnh của người Việt Nam muốn vươn ra thế giới bên ngoài một cách mạnh mẽ.
Truyền thống dân tộc Việt Nam là mọi sự phát triển đều phải tôn trọng phục vụ lợi ích của cộng đồng để giải quyết đồng bộ phát triển kinh tế và phát triển xã hội, thành quả phát triển phải được san xẻ trong cộng đồng và trong bất cứ hoàn cảnh nào, truyền thống này cũng có tiếng nói đầy uy lực của nó nên việc xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phù hợp với lợi ích và nguyện vọng của cả dân tộc.
Năng lực lãnh đạo của Đảng thể hiện ở chỗ làm cho xã hội có khả năng dung nạp được những tiến triển nhanh chóng, có những đối sách thích hợp vạch ra con đường mang tính chiến lược và sách lược của các sức mạnh xã hội hiện đại để thu hút nguồn lực từ bên ngoài và tăng cường nội lực bên trong, phát triển sức mạnh kinh tế tổng hợp của đất nước ra bên ngoài. Đó là sự nhạy bén với các sức mạnh xã hội mới, tiến hành những thử nghiệm để tìm ra được sự dung nạp nhất định, trong trường hợp cần thiết tiến hành những thử nghiệm xã hội về sự phát triển và nhanh chóng đúc kết, lý giải và đưa vào đại trà những thành quả.
Phong cách của người Việt Nam rất thận trọng trong việc dò tìm đường hướng phát triển của riêng mình, và thông thường phải trải qua thực tiễn mới có thể tìm ra được giải pháp thích hợp, mới có thể hoạch định được tương lai. Việc đào luyện chuyên gia các ngành nghề là phải qua thực tiễn. Thực tiễn đến đâu, phát triển đến đó.
Hiển nhiên rằng một nước nghèo nàn và lạc hậu muốn tiến kịp các nước đã phát triển hơn thì không có cách nào khác là phải tạo nên những tạo phẩm phi vật thể trên mọi lĩnh vực để đáp ứng được các phát triển của thế giới. Một dân tộc phải có các khả năng tạo nên được các dạng phi vật thể nhất định mới có cách tạo nên những nhu cầu tiêu dùng mới cho xã hội. Vấn đề trước mắt là phát triển khả năng tạo nên được các dạng phi vật thể trong xã hội để có thể có khả năng tiếp nhận các dạng phi vật thể khác.
Không phải ngẫu nhiên các vấn đề truyền thống lại được khơi dậy nhiều như hiện nay, bởi vì đó là những thành quả phi vật thể mà các thế hệ đi trước đã tạo nên để gắn kết cộng đồng, gắn kết xã hội phù hợp với người Việt Nam, những thứ có sẵn mà bây giờ con người thấy được một ý nghĩa mới, thấy được tầm vóc lớn lao hơn của chúng khi trong những hoàn cảnh phát triển, chúng luôn luôn bộc lộ tác động chỉ đạo các hành động.
Sự phát triển song song của xã hội, xây dựng cơ sở vật chất và phát triển công nghệ cao, quá trình làm quen và đánh thức khả năng của dân tộc, nhận định lại truyền thống dân tộc, cách suy nghĩ và hành động của truyền thống ảnh hưởng đến hiện tại, và tìm ra được cách thức phù hợp về con đường riêng biệt để phát triển các tạo phẩm phi vật thể phục vụ cho chính mình và đem lại một sự độc đáo mới cho thế giới, lựa chọn được các tầng mức mà mình có thể can thiệp vào được, khuyến khích sự kết hợp chặt chẽ giữa người trong nước và người Việt Nam ở nước ngoài. Truyền thống hướng về cội nguồn của người Việt Nam là điều cần phải khai thác để người trong nước biết được những gì đang diễn ra ở nước ngoài mà đáp ứng được các nhu cầu đó.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, năng lực điều hành của nhà nước tập trung các sức mạnh xã hội, khai thông định hướng và tạo được sự đột biến. Phải thấy rằng không người Việt Nam nào ở nước ngoài, dù bằng cấp và trình độ khoa học cao đến đâu, có được kinh nghiệm thực tiễn điều hành kinh tế vĩ mô của cả một quốc gia nên quá trình này là quá trình tự khai phá và hoàn thiện, có tham khảo những thành công và thất bại bên ngoài. Chỉ có tạo ra thực tiễn, kinh qua thực tiễn của mình, đảng cầm quyền có được kinh nghiệm lãnh đạo một tiến trình luôn luôn có sức mạnh kinh tế xã hội mới nảy sinh, mới thấy được các cách thức trực tiếp hay gián tiếp điều hành sự phát triển kinh tế xã hội rút ngắn, tạo nên thế và lực để có thể tạo ra các sức mạnh xã hội mới, tiếp nhận các sức mạnh từ bên ngoài và hình thành nên cách thức xử lý mới đưa đất nước đuổi kịp các nước phát triển hàng đầu trong tương lai.
Các giai đoạn trong tiến trình phát triển đuổi kịp
Sự phát triển các vấn đề kinh tế xã hội ở Việt Nam buộc phải giải quyết những vấn đề của một xã hội còn nghèo về các tạo phẩm vật thể đồng thời tăng tốc quá trình tạo nên các tạo phẩm phi vật thể.
Việc phát triển các tạo phẩm vật thể có thể thực hiện bằng nhiều con đường, từ thu hút đầu tư nước ngoài đến phát huy nội lực và đòi hỏi phải có các cách thức thích hợp và chuẩn bị lâu dài, đặc biệt về nguồn nhân lực có trình độ cao, chất lượng tốt. Đây là công việc của những người Việt Nam, từ việc giải quyết các vấn đề xã hội của đất nước tới những vấn đề thúc đẩy quá trình phát triển đất nước. Chỉ có thể tìm ra được cách thức mang tính đột biến mới có thể đưa Việt Nam đuổi kịp các nước tiên tiến hơn.
Việc phát triển đuổi kịp thế giới đòi hỏi phải có cách thức đưa xã hội Việt Nam đạt được trạng thái sẵn sàng với những bước phát triển mới của các sức mạnh khoa học công nghệ và các sức mạnh xã hội ngang tầm mức với thế giới. Điều này là cần thiết và buộc phải thực hiện với một dân tộc có dân số ổn định là 110 triệu người trong tương lai. Với quy mô dân số như vậy, dân tộc ta sẽ bắt gặp và đương đầu với hầu hết những vấn đề xảy ra trên thế giới ngay trong chính mình.
a. Giai đoạn hoà nhập nền kinh tế thế giới:
Việc phát triển kinh tế của Việt Nam phải đặt vào trong bối cảnh toàn cầu hoá, và quá trình hội nhập đang phát triển nhanh chóng và sự phân công lao động mới trên quy mô toàn cầu đang diễn ra. Phát triển thị trường sẽ tạo nên sự phân rã mới và sắp xếp lại lực lượng, các doanh nhân sẽ tìm cách thức liên kết lại với nhau, tạo nên được những sức mạnh tổng hợp, cả về nguồn vốn lẫn nhân lực, lách qua các kẽ hở thị trường để tìm được khả năng mới làm được điều gì đó. Lịch sử đã chứng tỏ người Việt Nam bao giờ cũng tự tìm ra con đường của riêng mình để phát triển và làm được một cái gì đó mang dấu ấn của riêng mình trên tiến trình giải quyết các công việc khó khăn. Kinh nghiệm của các nước đi trước thật đáng quý, nhưng phải tìm được cách vận dụng phù hợp với truyền thống và suy nghĩ của người Việt Nam thì mới đi vào cuộc sống được. Tiến nhanh về kinh tế mà dẫn tới sự đổ vỡ xã hội, dẫn tới sự đổ vỡ chính nền kinh tế, rốt cuộc phải làm lại từ đầu, là điều trái với phong cách suy nghĩ và hành động của người Việt Nam. Người Việt Nam rất nhạy cảm rằng cần phải thận trọng trong những bước đi ban đầu trong việc khai thác tiềm năng của mình. Giá bất động sản ở Việt Nam đang tăng lên nhanh chóng trong thời gian qua cho thấy doanh nghiệp Việt Nam bị thiệt thòi rất lớn với phần đóng góp của mình trong những dự án góp đất liên doanh với nước ngoài ở các thành phố lớn. Một khi tìm được con đường riêng của mình với hiệu quả cao thì sẽ có tốc độ phát triển đáng kể nhanh chóng khai thác hết tiềm năng đã được mở ra.
Chúng ta dừng lại một chút xem xét về ngành công nghệ thông tin, một ngành đang được đặt hy vọng rất nhiều để có thể đưa Việt Nam tiến nhanh trên con đường hiện đại hoá đất nước, để có một góc nhìn thấy được thực trạng việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở nước ta đang ở mức nào. Có mấy công ty phần mềm ở Việt Nam đã thực hiện các dự án phần mềm lên tới hàng trăm ngàn dòng mã lệnh với những kết nối nhiều tầng, nhiều mức và nhiều nhánh khác nhau? Còn các phần mềm liên quan tới cơ sở phần cứng hiện đại thì hầu như là không có, hoặc có thể đã tham gia vào dự án nào đó, nhưng không được biết thực chất dự án đó là gì, khi hoàn thành cho các đối tác nước ngoài những mô đun đáp ứng các yêu cầu và đặc tả nào đó. Dòng chủ lưu về thị trường phần mềm ở Việt Nam hiện nay là phát triển các phần mềm nhằm giải quyết các công việc mang tính chuyên môn nghiệp vụ của các tổ chức đặc thù như các doanh nghiệp đủ loại, cơ quan nhà nước.... Hầu hết là những phần mềm ở nước ta hiện nay liên quan đến các loại máy tính cá nhân, máy chủ, thuộc dòng máy tính thương mại, những loại máy vi tính khác nằm trong các vật phẩm khác thì hẳn là khả năng đáp ứng phần mềm còn khiêm tốn. Trên thực tế, thị trường sản phẩm phần mềm ở Việt Nam hiện nay còn bị bóp méo vì những đơn vị cần nhiều phần mềm, ngoài việc mua các phần mềm chuyên dụng từ bên ngoài, thường tự tổ chức một đội ngũ làm phần mềm để phục vụ cho chính mình, như các đơn vị trong ngành ngân hàng và bưu điện vẫn làm. Điều này đã bóp méo toàn cảnh thị trường nền công nghệ thông tin của nước ta.
Hiện nay, và trong những năm trước mắt sắp tới, chúng ta chỉ làm được những phần mềm để tạo nên được các kết hợp mà người ta đã vạch ra, việc tạo nên các kết hợp mới về nguyên tắc thì chúng ta không đủ, chưa có khả năng làm được. Chúng ta có thể nhận được các hợp đồng từ bên ngoài với những gì người ta đã vạch sẵn, nhưng đó không phải là con đường xây dựng từ gốc ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể của chúng ta để đến một mức độ nào đó, ngành này sẽ đứng được trên đôi chân của mình. Như vậy phần mềm Việt Nam hiện nay chỉ tập trung được vào các phần mềm tạo nên mối quan hệ trong nội bộ một tổ chức và giữa các tổ chức với nhau ở mức sơ đẳng nhất. Bản thân các ngân hàng Việt Nam hiện nay nếu tham gia vào các giao dịch ngân hàng hiện đại hay tham gia thị trường chứng khoán đòi hỏi rất nhiều phần mềm mới nảy sinh, từ quản lý các tài sản thế chấp tới những hình thức nghiệp vụ mới, đòi hỏi phải thay đổi cách quản lý mới, hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Việc vượt ra khỏi trạng thái rất sơ khai của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể Việt Nam, tạo ra các tạo phẩm phi vật thể phản ánh được tính phức tạp của cuộc sống hiện đại và tương lai là điều trăn trở của rất nhiều bộ óc tâm huyết với sự phát triển của đất nước. Thực tế đã cho thấy rằng việc học cách khai thác những nguyên tắc tạo nên các vật phẩm và tạo phẩm công nghệ thông tin mà các tổ chức, các công ty bên ngoài đã vạch ra thì rất khó khăn để có được thị trường, nhất là các thị trường bên ngoài. Những gì người ngoài không làm, chưa làm, là vì hiệu quả kinh tế không cao nữa, và họ tìm nguồn nhân công rẻ hơn để đáp ứng nhu cầu của họ. Vì thế điều dễ hiểu khi muốn vươn ra bên ngoài, người ta phải bỏ ra rất nhiều tiền để biết được làm thế nào chắc chắn thất bại, còn làm thế nào để thành công vẫn còn là vấn đề xa vời nếu một doanh nghiệp có quy mô vốn, dù mạnh nhất Việt Nam, nhưng vẫn còn nhỏ bé so với thế giới bên ngoài, vẫn phải tự mình phát triển mà không có sự hỗ trợ của thể chế hay công chúng trong đất nước.
Trong việc chế tạo ra các tạo phẩm thông minh làm cơ sở thì việc thu hút những khả năng từ bên ngoài vào là cần thiết, nhưng điều đó không dễ dàng, và nhất là việc thu hút các tập đoàn lớn làm các công việc nghiên cứu và phát triển ngay tại Việt Nam.
Trong giai đoạn này chúng ta phải giải quyết những vấn đề thuộc nội bộ của mình và nhận thức lại rất nhiều điều về sức mạnh xã hội, trong đó có vấn đề ổn định chính trị là một tài sản quý báu của đất nước. Cần phải tìm được các cách thức mà các thị trường và công chúng hỗ trợ cho sự phát triển của những doanh nghiệp có triển vọng. Chúng ta có cái nhìn nhiều chiều hơn về thế giới, và từ đó nhìn về chính bản thân mình về khả năng và tiềm lực của cả một dân tộc, những người Việt Nam sống trong nước và ngoài nước, và thấy rằng đất nước là điểm đến của những nhà đầu tư bên ngoài. Trong giai đoạn này, có rất nhiều sức mạnh được khai phá, có rất nhiều cách phát triển được mở ra và có những cách thức mà chưa từng được biết đến, và kèm theo đó là sự nhận biết những hậu quả tiêu cực lẫn tích cực và có cách thức ứng xử thích đáng, đặc biệt trong việc quyết định khi có những tình huống mâu thuẫn mới.
b. Giai đoạn tập trung khai phá các nguồn lực tự nhiên và xã hội:
Việc khai thác tiềm năng tài nguyên và con người ở nước ta có những bước phát triển nhanh chóng cùng với sự gia tăng tiềm lực vật chất và khoa học công nghệ. Khi chưa phát triển các loại thị trường ở một mức độ nào đó, các nhà đầu tư trong nước không có đủ tự tin và khả năng triển khai một dự án dài hơi. Có thể nói việc phát triển nhanh chóng các thị trường, như thị trường thông tin là một cách thức để nhanh chóng hiểu được sự phức tạp của thế giới, biết được những gì thế giới đang triển khai, và quá trình hội nhập của đất nước vào thế giới đang ở đâu, các luật chơi của thế giới, và người ta có thể tham gia được vào các công việc thị trường là như thế nào, để từ đó có thể biết được chiều hướng phát triển và các công nghệ cần phải có ra sao. Nhưng thông tin tốt thôi cũng chưa đủ, phải có cách làm "bao bì" cho thông tin như thế nào đó thì mới có thể bán được.
Một khi thị trường được hình thành thì người ta mới thấy được những sức mạnh và hạn chế của chúng, thấy được sự nghiệt ngã của chúng, và từ đó mới có khả năng phát hiện ra được cách thức tồn tại và phát triển trong thị trường. Thị trường nội địa là hậu phương để thực hiện được những bước tiến phát triển ra bên ngoài.
Thu hút chất xám của thế giới vào Việt Nam, để làm cho chất xám Việt Nam thăng hoa là điều cần thiết để phát triển bền vững nền kinh tế, trước hết là của kiều bào ta ở nước ngoài. Thu hút chất xám Việt Nam, kết hợp với chất xám từ bên ngoài nhằm giải quyết được các vấn đề thế giới, tìm ra được các phân khúc thị trường. Về mặt công nghệ có thể nhập được, nhưng việc sáng tạo thì đòi hỏi phải có môi trường và môi trường sáng tạo nhất là môi trường ở chính các nước đang phát triển nhất, và hiệu quả nhất là chính các doanh nghiệp Việt Nam, các doanh nhân Việt nam hoạt động ở đấy.
Trong trường hợp này, việc tìm ra được những cách thức để khai thác sức mạnh của những cách thức kết hợp bí ẩn của những vật phẩm thông minh mà những người sáng tạo ra chúng chưa nhận thấy hết, chưa khai thác hết, còn đem lại hy vọng nào đó về thành công, nhưng như thế đòi hỏi cách suy nghĩ và tiếp cận hoàn toàn mới về việc tạo ra được một kết hợp mới. Vậy Việt Nam đã có thể tham gia được vào những lĩnh vực nào của quá trình phân công đó. Hoặc là thu hút đầu tư nước ngoài vào và làm cho các nhà đầu tư yên tâm làm ăn lâu dài và phát triển cơ sở của họ ở Việt Nam, chuyển ngày càng nhiều công việc nghiên cứu và phát triển sang Việt Nam, làm cho các công ty nước ngoài gắn bó tương lai lâu dài của họ ở chính Việt Nam, thu hút được sự hỗ trợ của công chúng Việt Nam cho sự phát triển tương lai của chúng.
Việc phát huy nội lực không chỉ là chủ động phát triển trong nước mà phải vươn được ra bên ngoài hoạt động đầu tư ngay ở chính thị trường lớn nhất, ở những nước phát triển nhất. Điều mà chính phủ có thể chủ động được là phát huy nội lực của đất nước, để các doanh nghiệp Việt Nam có tiềm lực kinh tế mạnh lên. Nhà nước lo việc phát triển hạ tầng giao thông vận tải, phát triển các trung tâm đào tạo chất lượng cao, chuẩn bị nguồn nhân lực có trình độ cao và phát triển các thị trường để xã hội thấy được các thị trường vận hành như thế nào, đem lại sức mạnh mới và các cách nhìn mới với thế giới. Không có thị trường vốn, không có một doanh nghiệp Việt Nam nào nhanh chóng có một sức mạnh để hoạt động có hiệu quả trên trường quốc tế, không thể có được việc làm chủ được các lĩnh vực thuộc ngành công nghệ cao, tiên tiến của nhân loại. Như vậy phải thực hiện việc gom góp từ nhiều nguồn để thâm nhập vào nhiều nước tiên tiến nhất, đầu tư vào chính các nước tiên tiến nhất.
Để có thể tạo nên được một ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể thực sự đứng vững trên đôi chân của mình thì cần phải có thể tạo nên được các kết hợp mới về nguyên tắc thì bước đi thích hợp từng bước với hoàn cảnh đặc thù của Việt Nam, việc có những đột biến trong ngành công nghiệp phải có những quyết sách để có thể tạo nên được các tiềm lực nội sinh của nền kinh tế để có thể đảm đương được các bước phát triển khác. Trong nền kinh tế thị trường còn sơ khai ở Việt Nam hiện nay, việc thu hút vốn của xã hội để tạo nên được cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể để tạo nên được các cách kết hợp mới về nguyên tắc là điều hết sức khó khăn. Muốn hay không, nhà nước phải có một vai trò chủ đạo trong việc tạo cơ sở vật chất kỹ thuật này của ngành công nghệ phần mềm bằng nhiều cách thức khác nhau, như chế độ chính sách, cấp tín dụng ưu đãi, hay đóng vai trò phối hợp nhiều tổ chức, doanh nghiệp cùng tham gia vào một dự án đặc biệt.
Mọi nỗ lực, trăn trở bỏ ra đều rất quý nhưng nếu muốn những công sức bỏ ra là có hiệu quả thì chúng phải được đặt đúng chỗ, đúng thời điểm. Quan trọng hơn hết là lối suy nghĩ để sáng tạo ra những nguyên tắc kết hợp mới về những thứ gì đó trong những người hoạt động trong ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể.
Rõ ràng rằng thị trường ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể ở Việt Nam hiện nay phản ánh tình trạng của trình độ phát triển nền kinh tế. Trình độ thấp của nền kinh tế khiến cho nền ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể trong nước không tiếp cận được rất nhiều nhánh của ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể hiện nay, không có thực tiễn để nhận định, đánh giá, để có thể hình dung ra được các vấn đề đương đại để tìm ra được các cách giải quyết. Trong khi đó thế giới đã tiến rất nhanh trên việc tạo ra các kết hợp mới chưa từng có, mà làm cho chúng ta có niềm tin rằng chỉ một vài năm sau chúng ta có những vật phẩm, tạo phẩm mới mà hiện nay chưa hình dung được.
Có rất nhiều nhánh của thị trường ngành công nghiệp tạo ra các tạo phẩm phi vật thể mà ngành công nghiệp còn sơ khai ở Việt Nam chưa vươn tới, nên việc nhìn nhận về nó còn hạn hẹp, chẳng hạn trong ngành công nghệ thông tin ở nước ta, mấy năm trước người ta đã đưa ra con số doanh thu xuất khẩu phần mềm sẽ đạt 500 triệu đô la vào năm 2005. Cho đến nay, con số này hoàn toàn là ảo tưởng mà việc đạt được một phần mười trong năm 2005 đã là một cố gắng lớn. Ngay cả ở đây cũng có cái gì đó không ổn trong cách nhìn nhận vấn đề. Chắc hẳn các doanh nghiệp trong nước chưa tính tới việc hợp sức lại để đầu tư ra bên ngoài, hoạt động tại các thị trường ở những nước tiên tiến nhất để từ đó qua thực tiễn trưởng thành.
Muốn đuổi kịp thế giới thì cần phải trải qua thực tiễn biết những gì đang diễn ra trên thế giới, biết được những sức mạnh xã hội nào đã, đang và sẽ chi phối thế giới, và các sức mạnh đó có cách thức thu hút những nguồn lực xã hội như thế nào, cách thức chúng biến đổi, tương tác lẫn nhau, các triển vọng trong tương lai là gì. Để đuổi kịp thế giới trong khi thế giới sẽ tiến rất nhanh chóng trong thời gian đó đòi hỏi phải có quan niệm mới về sự phát triển. Chẳng hạn muốn phát triển trong nước thì phải tập trung được tiền bạc mua được cổ phần của các công ty hàng đầu ở nước ngoài, làm giàu bằng công nghệ cao ở chính các nước phát triển nhất. Chỉ khi biết được toàn cảnh những vấn đề lớn đang diễn ra trên con đường phát triển, va vấp với thực tế, và tìm ra được con đường triển vọng, thì người Việt Nam mới có thể tập trung sức mạnh của mình vào các lĩnh vực nào có triển vọng được. Chúng ta đã thấy rằng những gì mà có thể kiếm được tiền thì người Việt Nam tập trung nỗ lực ngay, thậm chí thành phong trào đầu tư, nhất là trong các lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp. Song những lĩnh vực đòi hỏi trình độ cao, cần có những chuyên gia có trình độ cao thì không thể phát triển theo phong trào được mà phải có sự sáng tạo.
c. Giai đoạn tạo được thế mạnh riêng trong việc tạo ra các tạo phẩm phi vật thể:
Sự phồn thịnh bền vững của cả một dân tộc là có những doanh nghiệp đứng hàng đầu thế giới sử dụng con người Việt Nam vào những công việc quan trọng nhất của chúng, đặc biệt là những công việc đòi hỏi những tiềm năng chất xám lớn phục vụ nghiên cứu và phát triển, và các cương vị quản lý cao cấp.
Sự linh hoạt trong suy nghĩ là một điểm quý để dân tộc ta có khả năng biến đổi để thích nghi với những tình hình mới đòi hỏi, thấy được thực chất của mỗi điều kiện và có cách thức tìm kiếm những gì cần thiết để phát triển. Điều mà làm được là phát triển môi trường, với sự ổn định nhất định, với độ lành mạnh minh bạch để thị trường phát triển bền vững, tỏ ra được điểm mạnh, điểm yếu của chúng, thể hiện được nguồn tạo nên các sức mạnh xã hội và những lộ trình phù hợp với truyền thống, cách suy nghĩ và hành động của người Việt qua cách thức huy động và đưa các nguồn lực vào hoạt động.
Việc lựa chọn được công việc tạo nên các tạo phẩm phi vật thể nào phù hợp với mình là yếu tố quan trọng bậc nhất làm cho nền kinh tế Việt Nam có sự ổn định và phát triển về lâu về dài. Chỉ khi nào có thể tạo nên được khả năng nghiên cứu và phát triển trên chính Việt Nam thì các hãng kinh doanh lớn mới tiến hành làm ăn lâu dài ở Việt Nam, không chuyển cơ sở của mình đi sang các nước khác, chỉ khi đó, các doanh nghiệp Việt Nam mới mạnh bước tiến ra bên ngoài, tổ chức các hoạt động kinh doanh và đầu tư ở chính bên ngoài, thiết đặt cơ sở nghiên cứu và phát triển ở chính bên ngoài, ở chính những nước tiên tiến nhất.
Đạt được giai đoạn này sẽ cho thấy những khả năng nào mà nền kinh tế Việt Nam đuổi kịp được các nước tiên tiến hơn, thậm chí các nước phát triển nhất về nhiều mặt.
Số lượt đọc:
467
-
Cập nhật lần cuối:
28/08/2008 09:39:25 AM | |  | Bài liên quan: |  | | | |
| Bài đã đăng: | | | |
|