Ngân sách nhà nước: Gánh nặng thất thu

Ngân sách Nhà nước đang cùng lúc chịu hai áp lực nặng nề - nguy cơ thất thu cao do khủng hoảng tài chính thế giới, và nhu cầu chi cho các chương trình kích cầu lớn hơn bao giờ hết.

Trong tháng 5 này, Chính phủ dự kiến sẽ trình ra phiên họp Quốc hội các đề án nhằm điều chỉnh một số chỉ tiêu kinh tế vĩ mô chủ chốt, mà một trong số đó là mức bội chi ngân sách lên tới 8% GDP.

Thất thu bao nhiêu…

Tính toán một cách đơn giản nhất, mức bội chi có thể lên tới gần 145 ngàn tỷ đồng (khoảng 8,5 tỷ USD) nếu căn cứ vào mức bội chi 87,3 ngàn tỉ đồng, tương ứng với 4,82% GDP cho năm nay mà Quốc hội đã thông qua trong phiên họp cuối năm ngoái. Đây là mức bội chi ngân sách chính thức lớn nhất trong nhiều năm nay nhằm đối phó với nguy cơ suy giảm các nguồn thu ngân sách Nhà nước do tác động của suy thoái kinh tế toàn cầu.

Câu hỏi đặt ra là, các nguồn thu nào sẽ sụt giảm, và về tổng thể ngân sách Nhà nước có thể thất thu bao nhiêu so với mục tiêu tổng thu dự kiến là 389,9 ngàn tỷ đồng? Câu trả lời chính xác chỉ có thể có vào cuối năm tài chính này, nhưng những dự báo của các nhà khoa học, các nhà quản lý cho thấy thì tình hình không mấy sáng sủa.

Theo một nghiên cứu của Viện Khoa học Tài chính, thu ngân sách Nhà nước trong năm nay sẽ giảm khoảng 53.314 tỷ đồng do suy giảm từ ba nguồn thu quan trọng là thu nội địa (giảm 29.654 tỷ đồng), thu dầu thô (giảm 12.740 tỷ đồng), và thu xuất nhập khẩu (giảm 10.920 tỷ đồng). Cần phải nhấn mạnh rằng, các tác giả đã đưa ra nhiều tham số gần với diễn biến thực tế như giá dầu, mức thu của ba tháng đầu năm và dự báo tăng trưởng kinh tế là 5,05% cho năm nay. Điều này có nghĩa là nghiên cứu này tương đối khoa học và đồng điệu với thực tế.

Nhưng cũng có nhiều dự báo bi quan hơn. Theo tính toán của ông Vũ Đình Ánh, Viện Nghiên cứu thị trường giá cả, so với dự toán, tổng thu ngân sách Nhà nước sẽ giảm 130 ngàn tỷ đồng theo kịch bản xấu, và giảm 49 ngàn tỷ đồng theo kịch bản tốt.

Trong khi đó, theo Phó vụ trưởng Vụ Tài chính ngân sách Quốc hội Nguyễn Minh Tân, Bộ Tài Chính vừa gửi một báo cáo lên Quốc hội, trong đó thừa nhận rằng, thu ngân sách năm nay có thể giảm 40 - 60 ngàn tỉ đồng so với dự kiến. Mức thu này là thấp hơn so với ước tính của Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Kiên, người cho rằng ngân sách sẽ sụt giảm khoảng 90 ngàn tỷ đồng trong năm nay. Bên cạnh đó, các tính toán của nhiều chuyên gia từ Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước mà Doanh Nhân tiếp cận được cũng đều chi sẻ quan điểm rằng, thất thu năm nay là tương đối lớn.

… Bội chi bấy nhiêu

Liệu con số bội chi ngân sách 8% GDP thực tế sẽ là bao nhiêu trong bối cảnh mức tăng trưởng kinh tế sẽ chỉ còn khoảng 5% và các chỉ số kinh tế vĩ mô liên quan khác cũng đều phải giảm xuống? Và liệu rằng nó có đủ cho các chương trình kích cầu mà Chính phủ công bố được tính toán là lên tới gần 14 tỷ USD? Hi vọng rằng, con số cụ thể sẽ được biết khi Quốc hội họp trong tháng 5 này, nhưng những tính toán của các nhà nghiên cứu cho thấy điều này là tương đối phức tạp.

Theo Viện Khoa học Tài chính, ngay cả khi Chính phủ duy trì chi như dự toán (gồm 112,8 ngàn tỷ cho đầu tư phát triển, và 305,0 ngàn tỷ cho chi thường xuyên) thì bội chi ngân sách thực tế đã là 7,76% GDP, căn cứ vào mức hụt thu 53.314 ngàn tỷ đồng mà họ tính toán.

Trong khi đó, theo tính toán của ông Ánh, thâm hụt ngân sách tối thiểu là 127,2 ngàn tỷ đồng (khoảng 7% GDP), và tối đa lên tới 208,2 ngàn tỷ đồng (khoảng 11,5% GDP) nếu căn cứ trên mức tổng chi ngân sách không vượt dự toán đã được Quốc hội thông qua. Tuy vậy, giữ được các con số này là điều không dễ dàng, khi số chi thực tế luôn cao hơn dự toán. Ví dụ, thực chi tăng tới 20,7% năm 2008 và 12,9% năm 2007. “Điều này chứng tỏ kỷ luật chi ngân sách chưa được duy trì chặt chẽ”, ông Ánh nói. “Rõ ràng, khủng hoảng kinh tế toàn cầu đang tác động tiêu cực đến ngân sách Việt Nam. Vì vậy, Chính phủ nên có những giải pháp thận trọng trong chi ngân sách, không đẩy thâm hụt ngân sách lên quá cao, gây áp lực lên chính sách tài khóa cho những năm tiếp theo”, ông nói.

Liệu bội chi ngân sách có dừng ở 8% GDP?

Theo một báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, chi ngân sách luôn vượt dự toán kế hoạch và năm sau cao hơn năm trước. Tỷ trọng chi ngân sách đã tăng từ 28,7% GDP trong giai đoạn 2001-2005 lên 32% GDP trong giai đoạn 2006 - 2006. Theo tính toán, ngân sách mới chỉ đáp ứng khoảng 60% chi cần thiết tối thiểu, dù mức thu ngân sách đã nhiều hơn và luôn tăng. Do chi ngân sách cao, nên dù thu ngân sách tăng nhanh, thâm hụt ngân sách vẫn luôn ở mức 5% GDP. Tuy nhiên, báo cáo này thừa nhận, ngoài ra còn có những khoản chi ngoài ngân sách mà nếu đưa hết vào chi ngân sách thì mức bội chi có thể lên đến 10%. Đây là một tỷ lệ quá cao, dẫn đến rủi ro lớn về khả năng trả nợ trong tương lai. Gần đây, thâm hụt ngân sách được bù đắp bằng các khoản vay trong và ngoài nước dưới hình thức phát hành trái phiếu. Tuy vậy, hiện nay chưa rõ nguồn kinh phí để chi trả khi các trái phiếu đến hạn thanh toán là gì.

Theo Ngân hàng Phát triển Châu Á, trong năm 2009, thâm hụt tài khóa của Việt Nam được dự báo sẽ tăng lên 9,8% GDP, phần lớn là do suy giảm trong nguồn thu từ dầu mỏ, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, tăng trưởng kinh tế chậm lại, và các biện pháp kích thích tài chính. Do thâm hụt tài khóa lớn, nợ công và nợ có bảo đảm của Nhà nước sẽ tăng từ mức 39,7% GDP năm 2008 lên mức 45,8% năm 2009.

Trong ngắn hạn, Chính phủ có thể thúc đẩy mức tăng trưởng đang trùng xuống thông qua các chính sách kinh tế vĩ mô mở rộng. Tuy nhiên, chính sách tài khóa mở rộng nhiều khả năng sẽ làm tăng thâm hụt ngân sách và gánh nặng nợ công. Sau này, Chính phủ có thể sẽ thấy khó khăn trong việc kiềm chế thâm hụt tài chính do phải thanh toán các khoản vay lớn hơn và do việc tăng thuế và giảm chi tiêu sẽ gặp phải sự phản kháng. Bù đắp thâm hụt ngân sách bằng nguồn vốn trong nước sẽ làm tăng lượng cung tiền hoặc hạn chế đầu tư tư nhân, hoặc cả hai điều này, và trong trung hạn có thể làm tăng lạm phát và gây cản trở tới tăng trưởng. Bù đắp thâm hụt ngân sách bằng nguồn vốn bên ngoài sẽ làm tăng gánh nặng nợ nước ngoài. Chính sách tài khóa và tiền tệ mở rộng (như hiện nay) sẽ làm tăng thâm hụt tài khoản vãng lai đã tương đối lớn và có thể lại khiến cho tình hình kinh tế vĩ mô bất ổn trở lại.

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang

Ý kiến của bạn:

  Về đầu trang