Khi ngân hàng "bắt chẹt" doanh nghiệp

DN luôn "khát" vốn

Là một doanh nghiệp (DN) dù lớn hay nhỏ đều phải vay vốn ngân hàng thương mại (NHTM), nhất là những DN sản suất theo thời vụ. Vốn của một DN nhiều nhất, chỉ đủ đầu tư vào tài sản cố định và vốn lưu động cho một chu kỳ sản xuất. Đến chu kỳ sản xuất tiếp theo, DN thiếu vốn hoạt động, vì giá trị: hàng tồn kho, hàng gửi bán, hàng bán chịu... DN muốn sản xuất liên tục, phải vay vốn ngắn hạn ngân hàng thương mại (NHTM). DN muốn mở rộng sản xuất hoặc thay đổi công nghệ hoặc thêm mặt hàng, tăng sản lượng, DN phải vay vốn dài hạn của NHTM đầu tư vào tài sản cố định.

DN sản xuất bằng vốn NHTM phải có lãi. Tức là, lợi nhuận sau thuế đối với phần sản lượng tăng lên bằng vốn vay NHTM, phải lớn hơn tiền lãi trả NHTM. Nếu lợi nhuận sau thuế bằng vốn vay NHTM mà nhỏ hơn số tiền lãi trả NHTM, DN không vay vốn NHTM.

Năm 2008, tình hình kinh tế trong nước và thế giới bất ổn, lạm phát cao; Ngân hàng nhà nước (NHNN) Việt Nam liên tục điều chỉnh tăng, giảm lãi suất cơ bản (lãi suất cho vay). Đầu năm, NHNN Việt Nam tăng lãi suất cơ bản từ: 8,25%/năm theo các thời điểm, gồm các mức: 8,75%/năm; 12%/ năm; 14%/năm. Từ tháng 10-2008, lạm phát cao đã được kiềm chế, NHNN Việt Nam giảm liên tục lãi suất cơ bản từ 14%/năm xuống: 13%/năm; 12%/năm; 11 thăm và nay là 10%/năm.

Lãi suất cơ bản biến động, khiến lãi suất cho vay của NHTM cũng biến động theo, gây khó khăn về quản trị DN như: tính giá thành sản phẩm, giá bán buôn công nghiệp,... NHTM tăng lãi suất cho vay đối với DN, có thời kỳ lãi suất cho vay cao nhất của một số NHTM lên tới 21%/năm. Hiện nay, lãi suất cho vay cao nhất của một số NHTM: 15%/năm, vì lãi suất cơ bản chỉ còn 10%/năm .
Theo cơ chế thị trường, với điều kiện kinh tế không có biến động xấu, lợi nhuận tối đa sau thuế của DN sản xuất công nghiệp: 12%/ năng là lý tưởng. NHTM cho hộ nông dân vay chi phí sản xuất lại càng khó tính toán, vì sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào thời tiết nông dân lao động lấy công làm lãi.

Đẩy rủi ro cho khách hàng

Hiện nay, nhiều NHTM đưa ra hai loại lãi suất cho vay: "lãi suất cho vay cố định" và "lãi suất cho vay linh hoạt".

"Lãi suất cho vay cố định", từ khi vay đến khi trả xong nợ, DN chịu một mức lãi suất vay "cố định", ghi trong hợp đồng vay vốn. Lãi suất này thường cao hơn so với "lãi suất cho vay linh hoạt".

"Lãi suất cho vay linh hoạt", DN phải chịu lãi suất tiền vay tăng lên khi NHNN Việt Nam tăng lãi suất cơ bản. Nhưng, nhiều NHTM không quan tâm đến NHNN Việt Nam giảm lãi suất cơ bản. Đây còn là nguyên nhân đẻ ra "chợ đen về cho vay" của bọn cho vay giải chấp nợ NHTM, vì trước đó DN vay NHTM với lãi suất quá cao (từ 18%/năm đến 21%/năm).

Hai loại lãi suất cho vay nêu trên, là sản phẩm "phái sinh" về lãi suất cho vay của NHTM. NHTM đặt ra. DN phải chấp nhận. NHNN Việt Nam không quy định (?).

Khi NHNN Việt Nam tăng lãi suất cơ bản, NHTM cho DN vay, với lãi suất cố định, DN được lợi. Nhưng hiện nay, hầu như các NHTM không cho vay, với "lãi suất cho vay cố định".

DN vay vốn của NHTM, trong hợp đồng vay vốn ấn dịnh số tiền phải trả gốc và lãi hàng tháng hoặc hằng quý với "lãi suất cho vay linh hoạt". Khi NHNN Việt Nam tăng lãi suất cơ bản, NHTM tăng "lãi suất cho vay linh hoạt" với DN đã vay vốn. Nhiều DN không chịu được lãi suất cho vay cao từ 18%/năm đến 21%/năm. DN xn trả nợ trước hạn, NHTM phạt bên vay vốn bằng 1% số tiền trả trước hạn. Đây là sản phẩm "phái sinh" về cho vay.

Hiện nay, một số DN lớn, "DN ruột" của NHTM đã vay với số tiền lớn, NHTM ấy điều chỉnh hạ "lãi suất cho vay linh hoạt", nhưng vẫn cao hơn lãi suất cơ bản do NHNN công bố: 10% năm.

Nhiều NHTM "lập lờ" với DN đã vay vốn, với "lãi suất cho vay linh hoạt". NHTM không thông báo hạ "lãi suất cho vay linh hoạt" đến các DN đang nợ. Nói khác đi, DN nào xin điều chỉnh hạ "lãi suất cho vay linh hoạt", NHTM chấp nhận. Đây là quan điểm kinh doanh tiền tệ của nhiều NHTM, lợi nhuận càng cao càng tốt.

Trong kinh doanh tiền tệ, NHTM có thể gặp nhiều loại rủi ro, trong đó có rủi ro lãi suất. Tức là bình quân lãi suất huy động vốn cao hơn bình quân lãi suất cho vay, đưa NHTM ấy đến lỗ. Nay, NHTM cho vay theo "lãi suất cho vay linh động", rủi ro về lãi suất từ NHTM đẩy sang DN một cách ngoạn mục.

Thống đốc NHNN Việt Nam trả lời chất vấn đại biểu Quốc hội kỳ họp thứ tư Quốc hội khoá XII, cho hay: 9 tháng đầu năm 2008, các NHTM thu nghiệp vụ vẫn lớn hơn chi nghiệp vụ và cao hơn so với cùng kỳ năm 2007! Trong khi đó, nhiều DN vừa và nhỏ phá sản hoặc đã đến bên bờ vực phá sản hoặc đình đốn sản xuất.

Trong cho vay, NHTM đóng vai trò chủ thể, DN đóng vai trò khách thể. Tức là, NHTM có quyền cho DN vay hoặc không cho vay. Để vay vốn NHTM một cách thuận lợi, nhiều DN không muốn mất lòng NHTM, nhất là những địa phương ít chi nhánh NHTM.

"Quy luật hai bàn tay"

Lãi suất tín dụng ngân hàng là một trong bốn công cụ của chính sách tiền tệ quốc gia, do Thống đốc NHNN Việt Nam điều hành. Mỗi NHTM dựa vào lãi suất cơ bản do NHNN Việt Nam công bố, để ấn định lãi suất kinh doanh của mình. Chúng ta biết rằng, chống lạm phát cao không hoàn toàn thuộc về lãi suất tín dụng ngân hàng mà nó thuộc công cụ tỷ lệ tiền gửi dự trữ bắt buộc.

Lãi suất cho vay thấp của NHTM góp phần thúc đẩy sản xuất, ngược lại lãi suất cho vay cao của NHTM kìm hãm sản xuất của DN. Từ tháng 6-2002 đến nay, lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay của NHTM không thể hiện vai trò quản lý Nhà nước của NHNN Việt Nam. Cụ thể, lãi suất huy động vốn của các NHTM cao hơn lãi suất cơ bản (lãi suất cho vay của NHTM) do NHNN Việt Nam công bố(!). NHNN Việt Nam hướng NHTM chạy theo "lãi suất thoả thuận , "lãi suất thị trường" mà Luật NHNN Việt Nam sửa đổi, bổ sung năm 2003 không đề cập đến.

Lãi suất tín dụng ngân hàng phải theo quy luật hai bàn tay, trong đó bàn tay này là của NHNN Việt Nam, bàn tay kia là của thị trường. Khi hai bàn tay vỗ vào nhau, sẽ tạo ra ý chí chung. Quản lý kinh tế theo cơ chế thị trường không thể thiếu bàn tay của nhà nước.

NHNN Việt Nam không nên để các NHTM đặt ra các "phái sinh" về lãi suất cho vay và thu nợ mang nội dung bắt chẹt DN.

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang

Ý kiến của bạn:

  Về đầu trang