Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh, trước tình hình kinh tế trong nước suy giảm, thị trường chứng khoán giảm sâu, việc triển khai thực hiện Luật thuế thu nhập cá nhân đòi hỏi biện pháp quản lý phức tạp hơn so với thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao, nhất là việc quản lý gia cảnh, yêu cầu kê khai thu nhập, tổ chức đăng ký thuế và quyết toán thuế.
Đối tượng phải kê khai thuế lớn, một số đối tượng là người nước ngoài sẽ phải nộp thuế cao hơn so với mức phải nộp theo quy định hiện hành về thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao... có thể gây tâm lý bức xúc trong một bộ phận dân cư, nhất là các nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán. Do vậy, Chính phủ đã đưa ra hai phương án xử lý luật.
Hai phương án của Chính phủ không khả thi
Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính và ngân sách Phùng Quốc Hiển cho biết ý kiến của thường trực ủy ban này là hai phương án mà Chính phủ đưa ra đều không khả thi.
Ông Hiển nói: "Theo phương án 1, Chính phủ đề xuất hoãn thời điểm áp dụng luật sáu tháng hoặc một năm. Trong thời gian hoãn thi hành luật vẫn tiếp tục áp dụng pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao, đồng thời giảm 30% số thuế phải nộp của pháp lệnh này trong năm 2009. Nhưng việc sửa đổi quy định về hiệu lực thi hành của luật thuộc thẩm quyền của Quốc hội chứ không phải Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Mặt khác, không thể tiếp tục áp dụng pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao vì luật đã quy định rõ việc bãi bỏ pháp lệnh này, do vậy không có căn cứ pháp lý để thực hiện giảm 30% thuế".
Về phương án 2, Chính phủ đề xuất miễn thuế thu nhập cá nhân năm 2009 đối với thu nhập từ đầu tư vốn, gồm thu nhập từ cổ tức, thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán, chuyển nhượng vốn góp và tiền lãi cho vay. Đồng thời giảm 30% thuế thu nhập cá nhân đối với hộ gia đình và cá nhân sản xuất kinh doanh trước đây thuộc diện nộp thuế thu nhập doanh nghiệp nay chuyển sang nộp thuế thu nhập cá nhân. Thời gian miễn, giảm là một năm. Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định và ban hành nghị quyết về nội dung này.
Theo ông Phùng Quốc Hiển, xét về thẩm quyền, Quốc hội không giao cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội thẩm quyền điều chỉnh, miễn, giảm thuế suất thuế thu nhập cá nhân. Do vậy, Ủy ban Thường vụ Quốc hội không thể quyết định việc miễn, giảm thuế. Ngoài ra, khi xem xét, thông qua luật thuế thu nhập cá nhân, Quốc hội đã cân nhắc kỹ về đối tượng được miễn, giảm thuế và đã quy định cụ thể trong luật. Việc bổ sung đối tượng được miễn, giảm thuế như đề xuất của Chính phủ là không có căn cứ pháp lý.
Ông Hiển phân tích thêm là trong bối cảnh nền kinh tế nhiều biến động như hiện nay, ngoài lĩnh vực chứng khoán, các tổ chức, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực, ngành nghề khác cũng gặp không ít khó khăn. Việc chỉ miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ đầu tư vốn sẽ dẫn đến không bình đẳng đối với người sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực khác.
Từ những nhận định nêu trên, thường trực Ủy ban Tài chính và ngân sách đã đề nghị triển khai luật theo đúng quy định về thời điểm có hiệu lực thi hành từ ngày 1.1.2009. Trong trường hợp thật sự cần thiết phải có biện pháp hỗ trợ một số đối tượng thì trước mắt có thể áp dụng biện pháp giãn thuế (cho nợ thuế) trong thời hạn sáu tháng hoặc một năm đối với thu nhập từ đầu tư vốn, bao gồm thu nhập từ cổ tức, từ chuyển nhượng chứng khoán, chuyển nhượng vốn góp và tiền lãi cho vay, cũng như thu nhập của hộ gia đình, cá nhân sản xuất kinh doanh trước đây thuộc diện nộp thuế thu nhập doanh nghiệp nay chuyển sang nộp thuế thu nhập cá nhân.
Tiếp đó, căn cứ vào tình hình thực tế, trong trường hợp thấy cấp bách phải thực hiện miễn, giảm thuế cho một số đối tượng không quy định trong Luật thuế thu nhập cá nhân thì Chính phủ trình Quốc hội xem xét, quyết định tại kỳ họp gần nhất (tháng 10.2009).
Ba phương án triển khai
Nhiều ý kiến trong Ủy ban Thường vụ Quốc hội ủng hộ việc Chính phủ chủ động đưa ra các giải pháp cấp bách để ngăn chặn suy giảm kinh tế, trong đó có hai phương án thực hiện Luật thuế thu nhập cá nhân. Vấn đề còn lại là thực hiện sao cho phù hợp với quy định pháp luật.
Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng và an ninh Lê Quang Bình gợi mở: "Tình hình kinh tế đang tiếp tục có những diễn biến phức tạp, khó lường, do vậy trong điều hành cũng phải linh hoạt. Việc hoãn luật sáu tháng hay một năm, hoặc miễn giảm cho một số đối tượng, đều thuộc thẩm quyền của Quốc hội, nhưng chúng ta có thể thực hiện theo một tiền lệ đã có trước đây là gửi phiếu xin ý kiến của đại biểu Quốc hội. Nếu đa số đại biểu đồng ý xử lý theo hướng nào thì tổng hợp lại để triển khai".
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Hà Văn Hiền cũng cho rằng: "Chính phủ có đề xuất về Luật thuế thu nhập cá nhân là hợp lý, nên giãn thời gian nộp, sau đó báo cáo Quốc hội kỳ họp tới, nghĩa là chưa thu vội".
Cùng quan điểm này, Phó chủ tịch Quốc hội Tòng Thị Phóng và Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Trần Đình Đàn đề nghị không cần thiết triệu tập một kỳ họp bất thường của Quốc hội để xử lý Luật thuế thu nhập cá nhân, mà nên gửi phiếu xin ý kiến của đại biểu Quốc hội.
Vào cuối phiên họp, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Kiên đề xuất thêm phương án vẫn áp dụng luật từ 1.1.2009, nhưng giãn nộp 10 tháng cho tất cả các đối tượng nộp thuế và các loại thu nhập chịu thuế, sau đó đến kỳ họp thứ sáu của Quốc hội (tháng 10.2009) sẽ trình xin ý kiến Quốc hội là có giãn nữa hay không, và miễn, giảm cho đối tượng nào. Trong chín tháng đầu năm 2009, Chính phủ nghiên cứu việc bù ngân sách do giãn thuế.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Vũ Văn Ninh cho rằng nếu giãn nộp mười tháng thì dài quá, hơn nữa giãn nộp thuế thu nhập cá nhân đồng thời không thu thuế theo quy định của pháp lệnh thì "mất thuế nhiều quá", sẽ gây khó khăn cho ngân sách vì số tiền ở đây lên đến trên 10.000 tỉ đồng.
Ba phương án triển khai Luật thuế thu nhập cá nhân được Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Kiên gút lại: Thứ nhất, giãn 10 tháng, sau đó tới kỳ họp thứ sáu trình Quốc hội giãn nữa hay thôi và miễn, giảm cho đối tượng và loại thu nhập nào; Thứ hai, theo phương án thứ hai của Chính phủ; Thứ ba, theo phương án thứ nhất của Chính phủ.
Kết thúc phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng nói: "Trước mắt vẫn thực hiện luật từ 1.1.2009". Như vậy, Luật thuế thu nhập cá nhân vẫn sẽ được thực hiện theo đúng thời điểm đã công bố, đồng thời sẽ báo cáo Quốc hội xem xét một trong hai phương án mà Chính phủ đã đề nghị, hoặc cho áp dụng từ 1.1.2009 nhưng giãn nộp thuế 10 tháng cho tất cả các đối tượng và các loại thu nhập chịu thuế. Quyết định cuối cùng là của Quốc hội.