Rủi ro là gì? Trong hoạt động kinh doanh chúng ta bắt gặp rất nhiều sự kiện. Một sự kiện được coi là rủi ro nếu nó có những ảnh hưởng tiêu cực và tiềm ẩn nguy cơ gây ra thiệt hại hoặc đã gây ra các thiệt hại. Rủi ro doanh nghiệp là tất cả các sự kiện có ảnh hưởng tiêu cực tiềm ẩn khả năng gây ra thiệt hại hoặc đã gây ra thiệt hại về mặt lợi ích cho doanh nghiệp. Bài viết này nhận diện các rủi ro có thể gây nguy hại đến việc thực hiện ý tưởng kinh doanh.
Trước hết, chúng ta xem xét vấn đề Làm gì? Để thực hiện ý tưởng kinh doanh tốt, lựa chọn ngành nghề kinh doanh là một yêu cầu rất quan trọng. Tuy nhiên, các quy định pháp lý hiện nay có các rủi ro tiềm ẩn như đăng ký ngành nghề kinh doanh có điều kiện lại không có đủ điều kiện kinh doanh, quy định về vốn pháp định thiếu sự minh bạch, quy định về đăng ký kinh doanh chưa được hiểu thống nhất. Quy định về giấy chứng nhận đầu tư đồng thời là giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh cũng gây ra các rắc rối khó giải quyết.
Thứ hai, mối quan hệ bên trong doanh nghiệp bao gồm: quan hệ giữa ông chủ với ông chủ, quan hệ giữa ông chủ với người quản lý, quan hệ giữa người quản lý với người quản lý, quan hệ giữa người quản lý với người lao động và quan hệ giữa người lao động với nhau. Tất cả các sự kiện nảy sinh từ các mối quan hệ kể trên đều có thể trở thành những rủi ro của doanh nghiệp.
Khi quan hệ giữa ông chủ với ông chủ có những dấu hiệu bất ổn thì gây rủi ro rất lớn về mặt chiến lược kinh doanh và tài chính. Các quyết định ở cấp cao nhất trong doanh nghiệp như Đại hội đồng cổ đông hoặc Hội đồng thành viên nếu không được thông qua thì chiến lược kinh doanh và tài chính của công ty sẽ rơi vào khủng hoảng. Ngay cả trong trường hợp quyết định được thông qua chỉ bởi đa số các ông chủ thì những người phản đối quyết định đó sẽ tìm mọi cách để cản trở việc thi hành quyết định vừa mới ban hành, thậm chí gây rối, khiếu kiện gây thêm những khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Những rủi ro phát sinh từ sự bất ổn của mối quan hệ giữa người quản lý và người điều hành cũng rất đa dạng: Người quản lý, điều hành không tuân thủ quyết định của chủ sở hữu; Người quản lý, điều hành quyết định vượt quá quyền hạn của mình; Người quản lý điều hành có những hành vi tư lợi, ăn cắp bí mật kinh doanh của công ty. Những hành vi này tạo ra rủi ro về mặt điều hành sản xuất kinh doanh, làm cho doanh nghiệp mất lợi thế cạnh tranh, gây ra bất lợi trên thị trường.
Các tranh chấp như: Tranh chấp về quyền quản lý, điều hành; Tranh chấp về thẩm quyền ký kết hợp đồng; Tranh chấp giữa Chủ tịch hội đồng quản trị với Tổng giám đốc; Tranh chấp giữa Tổng giám đốc với những chức danh dưới quyền nhưng lại do Hội đồng quản trị bổ nhiệm là các tranh chấp trong nội bộ những người quản lý, điều hành với nhau. Khi đó, điều quan tâm hàng đầu của những người quản lý, điều hành là quyền lực của họ tại doanh nghiệp, chứ không phải là hoạt động sản xuất kinh doanh.
Rủi ro xuất phát từ mối quan hệ với người lao động cũng rất phổ biến như: Lương thực tế không đảm bảo tái sản xuất sức lao động; Môi trường làm việc không phù hợp; Chế độ, quyền lợi của người lao động thấp so với các doanh nghiệp cùng ngành; Sự di chuyển của người lao động có chất lượng cao sang doanh nghiệp khác.
Thứ ba, liên quan đến việc lựa chọn mô hình kinh doanh và các vấn đề khác như việc huy động vốn và sử dụng vốn, khai thác công nghệ, kỹ thuật và lựa chọn thị trường.
Hiện nay, Luật Doanh nghiệp đưa ra bốn mô hình doanh nghiệp để cho các doanh nhân thực hiện ý tưởng kinh doanh của mình; đó là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn (một thành viên hoặc hai thành viên trở lên), công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân. Bốn mô hình này về cơ bản là đã đáp ứng được phần lớn ý tưởng kinh doanh. Tuy nhiên, việc lựa chọn mô hình sai nhiều khi cũng tạo ra các rủi ro cho doanh nghiệp. Ví dụ mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn rất có lợi cho việc giữ bí mật kinh doanh và thủ tục hành chính trong doanh nghiệp đơn giản. Còn mô hình công ty cổ phần có thuận lợi lớn là huy động vốn đầu tư dễ dàng. Vì vậy tùy ý tưởng kinh doanh mà chọn mô hình cho thích hợp, không nên giải quyết "khâu oai", chạy theo xu hướng xã hội coi công ty cổ phần “to” hơn và "hoành tráng" hơn công ty trách nhiệm hữu hạn.
Đối với vấn đề khai thác công nghệ, kỹ thuật, các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay chủ yếu phải nhập khẩu công nghệ, do đó, tìm hiểu về pháp luật thương mại quốc tế là vấn đề quan trọng mà hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay chưa quan tâm đúng mức đến quy định pháp lý liên quan đến thương mại quốc tế. Giao lưu quốc tế mà không biết luật quốc tế thì thật là nguy hại. Còn đối với vấn đề lựa chọn thị trường, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với rất nhiều các rủi ro. Đối với nhà cung cấp đầu vào và tiêu thụ đầu ra của sản xuất thì rủi ro có thể xuất hiện khi ký kết hợp đồng giữa hai bên; rủi ro cũng có thể xảy ra nếu doanh nghiệp bị lệ thuộc vào một nhà cung cấp hoặc người tiêu thụ hoặc những người này có vai trò độc quyền trên thị trường.
Có nhiều phương pháp xử lý rủi ro
Tránh rủi ro: Tránh rủi ro là việc không thực hiện các hành vi có thể gây ra rủi ro. Phương pháp này có ưu điểm là có thể tránh được tất cả các rủi ro. Nhưng chính việc không thực hiện các hành vi để tránh rủi ro lại đồng nghĩa với việc đánh mất cơ hội tìm kiếm lợi nhuận. Ví dụ khi anh có ý tưởng kinh doanh một ngành nghề nào đó nhưng lại lo ngại các quy định của pháp luật về ngành nghề đó quá nhiêu khê và không rõ ràng nên đã từ bỏ ý tưởng kinh doanh đó và đánh mất cơ hội kiếm lời.
Giảm nhẹ rủi ro: Giảm thiểu rủi ro là việc làm giảm các tác hại do rủi ro tác động đến doanh nghiệp. Khi xảy ra rủi ro người ta tìm mọi cách để giảm bớt các tác hại của chúng. Phương pháp này thường được sử dụng để ứng phó với các loại rủi ro không thể tránh.
Kiềm chế rủi ro: Kiềm chế rủi ro là một trong những phương pháp xử lý rủi ro hiệu quả nhất. Phương pháp này thường được ứng dụng trong trường hợp thiệt hại do rủi ro gây ra thì nhỏ nhưng cơ hội tìm kiếm lợi nhuận lại rất lớn. Trong trường hợp này người ta thường chấp nhận rủi ro để đổi lấy lợi nhuận, đồng thời tiến hành các biện pháp để kiềm chế tác hại của rủi ro. Để tiến hành phương pháp này cần phải đảm bảo nguyên tắc lợi nhuận mang lại phải lớn hơn thiệt hại do rủi ro tác động.
 Chuyển dịch rủi ro: Chuyển dịch rủi ro là việc chuyển việc chịu hậu quả rủi ro có thể xảy ra từ một doanh nghiệp sang cho người khác bằng việc trả một khoản chi phí. Ví dụ, một hãng kinh doanh taxi trả một khoản tiền để mua bảo hiểm cho thân vỏ xe và bảo hiểm nghề nghiệp cho lái xe. Nếu tai nạn xảy ra thì hậu quả rủi ro sẽ chuyển sang công ty bảo hiểm gánh chịu. Tương tự, một ngân hàng đã mua bảo hiểm cho các quyết định của Hội đồng quản trị phòng trường hợp quyết định đó là sai lầm gây ra các rủi ro cho ngân hàng đó.
Trong thời hội nhập, doanh nghiệp phải đối mặt với rất nhiều rủi ro, nhất là khi Việt Nam vừa gia nhập WTO, môi trường pháp lý và môi trường kinh doanh chưa thật hoàn thiện và đang trong quá trình vừa làm vừa sửa. Đây là điều khó tránh khỏi. Chính vì thế, nhận ra các rủi ro có thể xảy đến với mình để đứng vững rồi phát triển là một cuộc cách mạng một mất một còn của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Con cá vốn được nuôi ở trong ao, nay phải ra biển lớn để tự mình tồn tại thì phải đối mặt với biết bao thách thức và hiểm nguy, cho dù trước mặt nó là những nguồn lợi khổng lồ đang chờ đón.
Nguồn:
Tạp chí Nhà quản lý Số lượt đọc:
5004
-
Cập nhật lần cuối:
17/11/2008 03:30:13 PM |