Vấn đề: Xây dựng tính cộng đồng của doanh nhân Việt Nam

Có nhiều cách lý giải vấn đề này nhưng theo chúng tôi, một trong những nguyên nhân cơ bản nhất là cho đến nay chúng ta chưa xây dựng được tiêu chuẩn văn hoá của Doanh nhân Việt Nam. Phải nhìn nhận rằng, cái mà doanh nhân đi tìm chính là địa vị xã hội, họ muốn khẳng định địa vị xã hội của mình, trong đó địa vị chính trị chỉ là một thành tố của địa vị xã hội chứ không phải là tất cả, và không phải doanh nhân nào cũng đặt mục tiêu tìm kiếm địa vị chính trị. Việc tôn vinh lên Sao Vàng, Sao Đỏ không có nghĩa là địa vị của giới doanh nhân đã thay đổi. Thực tế, cũng có một số doanh nhân đi tìm địa vị chính trị một cách chính đáng, nhưng cũng có một số doanh nhân tìm kiếm địa vị chính trị bằng cách liên kết với các thế lực chính trị thoái hoá hay tận dụng các sơ hở của Nhà nước và điều này đã tạo ra sự liên minh không minh bạch giữa chính trị và kinh tế. Đây là khía cạnh cần lên án hơn cả vì nó báo hiệu sự không lành mạnh của xã hội. Trong xã hội dân sự, sự liên minh này, nếu có, sẽ bị kiểm soát bởi cơ chế dân chủ và cà những tiêu chuẩn văn hoá chính trị và văn hoá kinh doanh tiến bộ. Tóm lại, việc can thiệp với những mục đích chính trị vào đời sống kinh doanh hay sự liên minh không lành mạnh giữa kinh tế và chính trị đều cho thấy dấu hiệu của nhũng yếu tố tích cực trong việc hình thành cộng đồng kinh doanh.

Cạnh tranh luôn là động lực cho mọi sự phát triển. Trong nền kinh tế thị trường, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh là cần thiết để tạo không gian phát triển cho các doanh nghiệp và chính cạnh tranh lành mạnh thúc đầy nhu cầu hợp tác và hình thành các hiệp hội. Đấy cũng là lẽ thường. Vì suy cho cùng càng phát triển cao thì con người càng có nhu cầu liên kết, cộng tác với nhau để tạo ra sức mạnh tổng hợp lớn hơn. Chúng ta đang ở giai đoạn đầu phát triển nền kinh tế thị trường, tức là mới làm quen với vấn đề cạnh tranh, nhưng đã thành lập hàng loạt các hiệp hội như là động thái chính trị nhằm dàn xếp, hoà giải cạnh tranh. Đáng ngại hơn là chính việc thành lập các hiệp hội , cộng đồng chủ yếu cho mục tiêu “quản lý” trong thời gian qua đã làm nhoà đi sự phân biệt giữa các yếu tố lành mạnh và không lành mạnh của đời sống kinh doanh. Điều đó cũng có nghĩa là, một cộng đồng doanh nhân thực sự chưa ra đời, nhưng cơ chế, thể chế để điều hành nó đã được hình thành trước đó. Kết quả tất yếu của sự can thiệp này là chúng ta không có cộng đồng doanh nhân thật để giải quyết những vấn đề thật của đời sống kinh doanh.

Như vậy sai lầm cơ bản trong quan điểm xây dựng cộng đồng doanh nhân chính là chúng ta đã đi ngược lại quy luật tự nhiên:Đó là cộng đồng doanh nhân được hình thành khi và chỉ khi mỗi doanh nghiệp, mỗi cá nhân là những cá thể phát triển hoàn chỉnh. Nếu không có các doanh nhân mạnh thì cũng sẽ không có cộng đồng doanh nhân mạnh. Nói cách khác, việc xây dựng cộng đồng doanh nhân phải bắt đầu từ các cá thể chứ không phải từ tổ chức, tức là nhất thiết không được cưỡng ép do những yêu cầu chính trị. Sai lầm này bắt nguồn từ chính tư duy của chúng ta từ lâu vẫn coi mỗi người sinh ra là một cá thể.

Việc hình thành cộng đồng kinh doanh Việt Nam bị cản trở bởi không ít những yếu tố văn hoá lạc hậu và tiêu cực, trong đó có tâm lý tiểu nông. Tuy nhiên, cần nhắc lại vấn đề vẫn sẽ không được giải quyết nếu chúng ta tiếp tục coi tâm lý tiểu nông là đối tượng để công kích, phê phán. Chừng nào chưa xây dựng được các tiêu chuẩn đạo đức, văn hoá doanh nhân với tư cách là các cá thể hoàn chỉnh thì chúng ta chưa có được một nền văn hoá kinh doanh Việt Nam, tức là chưa có được một cộng đồng doanh nhân theo đúng nghĩa.

Tóm lại, việc xây dựng một cộng đồng doanh nhân mạnh phải là phát triển những cá thể hoàn chỉnh không chỉ về năng lực, trình độ mà cả các tiêu chuẩn văn hoá kinh doanh. Cộng đồng kinh doanh phải được hình thành tự nhiên do nhu cầu của cuộc sống chứ không phải do nhu cầu chính trị và trở thành nơi ẩn nấp của cá thể yếu kém như hiện nay. Do đó, việc xây dựng cộng đồng doanh nhân Việt Nam chuyên nghiệp phải bắt đầu bằng việc nghiên cứu các tiêu chuẩn văn hoá của lực lượng doanh nhân để hoàn thiện và chuyên nghiệp hoá từng cá thể, cũng tức là xây dựng nền văn hóa kinh doanh Việt Nam tiên tiến nhằm phát huy vai trò thực sự của các doanh nhân trong sự nghiệp phát triển đất nước.