Vấn đề CEO

Hỏi: Quay trở lại ý ông nói ban đầu là Việc Nam hay thuê những CEO đã thất bại. Vậy tăng trưởng kinh tế mà chúng ta nhìn thấy hàng năm là từ đâu ra?

Trả lời: Xưa nay chúng ta vẫn luôn ngộ nhận rằng mọi sự tăng trưởng ở trên đời này đều là kết quả của sự lãnh đạo, kể cả lãnh đạo xí nghiệp. Không phải. Tăng trưởng và phát triển là kết quả của sự tồn tại một cách tự nhiên của đời sống. Cuộc sống là tự nó, tăng trưởng cũng tự nó. Do đó, đảm bảo các điều kiện vĩ mô để sự tăng trưởng tự nhiên của cuộc sống được ổn định chính là công việc lãnh đạo. Trước năm 1986 thúng ta cũng lãnh đạo nhưng kinh tế không tăng trưởng, chỉ có lạm phát tăng thôi. Nhưng sau khi chúng ta đối mới, mở cửa, chúng ta bỏ các rào cản, chúng ta để cho xã hội tự do một chút thì tự nhiên kinh tế tăng trưởng. Vậy tăng trưởng ấy có phải kết quả của lãnh đạo không? Có một ông giáo sư đã nói với tôi rằng, quản lý tốt có khi là chẳng quản lý gì. Tất nhiên nói như thế là nói vui. Nếu nói một cách khoa học thì hạn chế đến mức cao nhất tác động chủ quan vào đời sống, hay làm chủ ranh giới hợp lý giữa quản lý và tự do là bản lĩnh quan trọng nhất của tất cả những người lãnh đạo, kể cả từ CEO đến Thủ tướng. Trong một quyển sách, tôi đã viết rằng, cần phải nghiên cứu độ thấm của các chính sách vĩ mô. Các chính sách vĩ mô sẽ thấm một cách tự nhiên vào cuộc đời và khi nó dừng lại thì đấy chính là ranh giới tự nhiên. Còn khi anh gây sức ép thì sự thấm ấy không còn tụ nhiên nữa, tức là khi xã hội không cần ảnh hưởng của chính sách vĩ mô ấy nữa thì nó thừa, mà thừa là gây cản trở. Bản chất khoa học hay bản chất xã hội của hoạt động lãnh đạo như chúng ta thường nói với hoạt động của các CEO là giống nhau. Chúng ta phải thấy rằng, bộ chính trị của toàn bộ sự phát triển của kinh tế thế giới chính là các CEO của các tập đoàn lớn. Chúng ta cần phải nhận ra điều này. Bây giờ, thử hỏi xem có bao nhiêu nhà chính trị trên thế giới này ảnh hưởng quyết liệt đến sự phát triển của nhân loại bằng Bill Gates? Có vài người, trong đó có Đặng Tiểu Bình. Giá trị của sự ảnh hưởng đến sự phát triển thế giới của Bill Gates và Đặng Tiểu Bình là như nhau. Trong bất kỳ quy mô nào thì xã hội cũng có bộ chính trị của nó. Các bạn biết rằng, chúng ta có khoảng 18-19 tập đoàn kinh tế chiếm giữ khoảng 80% toàn bộ năng lượng phát triển của Việt Nam và khoảng trên 40% tín dụng theo thống kê (trên thực tế có thể chiếm trên 60-70% tín dụng), cho nên nên bổ nhiệm sai là nguy. Nếu làm không đúng thì chúng ta buộc phải mở cửa, buộc phải kêu gọi đầu tư nước ngoài, tức là tôi không làm cho gia đình tôi được hạnh phúc thì tôi nhờ người hàng xóm giúp đỡ. Và những kẻ khôn ngoan thì nghĩ rằng, người hàng xóm cũng có gia đình của anh ta và sớm muộn thì anh ta cũng quay về. Khi nào anh ta quay lưng đi thì ta lại nói đấy là thành tựu của ta.

Đấy là những hiện tượng rất kỳ lạ mà chúng ta cần nghiên cứu. Nên chúng ta nghiên cứu thật kỹ chúng ta sẽ thấy rằng phải nhìn cuộc đời này như nhìn vào lòng bàn tay. Tôi đã cố gắng để đạt đến trạng thái ấy. Tất nhiên, lao động như thế rất vất vả hàng ngày phải có tin tức, phải nắm được toàn bộ diễn biến của đời sống kinh tế, đời sống chính trị, đời sống văn hoá thế giới. Nghiên cứu về các động thái sắp tới của Việt Nam chính là nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến nó. Bên ngoài mà có vấn đề thì bên trong cũng thế. Thị trường chứng khoán Trung Quốc mà nóng thì thị trường Việt Nam sẽ nóng theo. Thị trường chứng khoán Trung Quốc chuẩn bị giảm thì thị trường Việt nam cũng giảm trước đó một chút.

Gần đây, tôi thấy có hiện tượng các kênh truyền hình của chúng ta có những chuyên mục hàng ngày reo vang lên về việc hôm nay chỉ số VN-Index tăng ngoạn mục... Tất cả những việc ấy có thể trở thành sự tiếp tay không mất phí cho những tên láu cá buôn bán những tờ giấy không có giá trị thật. Khi báo Straits Times hỏi tôi về thị trường chứng khoán Việt Nam, tôi trả lời khi nào chỉ số VN-Index giảm còn một nửa thì bắt đầu đến sự hợp lý. Chỉ số của thị trường chứng khoán sẽ giảm và sau đó nó sẽ dao động cùng với sự đúng đắn của các chính sách kinh tế. Thị trường chúng khoán là nơi phản ánh chính xác một cách biểu kiến tất cả sự đúng hay sai của các chính sách kinh tế. Các chính sách kinh tế không phải là các chỉ thị, nghị định của chính phủ mà là sự kết hợp, sự tận dụng có ý thức của chính sách của các tập đoàn công ty đối với các chủ trương của Đảng. Những cái đó kết hợp với nhau thông qua các CEO mới tạo ra được cái gọi là chính sách kinh tế. Đôi khi nhà cầm quyền vẫn tưởng rằng chỉ thị này, nghị định kia của mình là chính sách kinh tế nhưng không phải. Chúng ta có rất nhiều chính sách trong lịch sử nhưng không có mấy chính sách có tác động thật đẹp cuộc sống. Những thứ tác động lại vào cuộc sống thì mới được gọi là hiệu ứng chính sách, và hiệu ứng ấy được gây ra, được hướng dẫn bởi xã hội. Cho nên nghiên cứu vai trò của các CEO tức là nghiên cứu sự ứng dụng một cách khôn ngoan toàn bộ các không gian vĩ mô được tạo ra bởi chính phủ. Tất nhiên còn có những yếu tố khác nữa mà chúng ta sẽ tiếp tục phân tích.

Hỏi: Ông hình dung thế nào về cộng đồng CEO Việt Nam hiện nay ?

Trả lời: Chúng ta đang trong quá trình xây dựng khái niệm về CEO ở những mức rất sơ khai. Đến một lúc nào đó khái niệm này sẽ hình thành nhưng không phải do sự phổ biến giáo dục của các trường đại học cũng như của Chính phú. Cộng đồng CEO và khái niệm CEO sẽ hình thành dần dần cùng với sự thất thiệt do tính không chuyên nghiệp của khái niệm này mang lại.

Hỏi: So với cộng đồng CEO thế giới thì ông hình dung cộng đồng CEO Việt Nam đang ở mức nào?

Trả lời: CEO là cái phần thể hiện bên trên của nền kinh tế. Người ta không thế nào làm cho các cây bèo lục bình cao hơn mặt nước được, nó chỉ trôi nổi cao nhất là trên mặt nước thôi. CEO là những cây lục bình trôi trên mặt phẳng kinh tế của Việt Nam, cho nên, mặt phẳng kinh tế của Việt Nam đem so với mặt phẳng kinh tế của các nước khác như thế nào thì các CEO của chúng ta chênh với họ cũng bằng khoảng cách ấy. Đấy là các quan hệ có tính chất biện chứng, nó không phải là sự mô tả có tính chất độc đáo của tôi mà sự mô tả chính xác của tôi đối với trạng thái các CEO của chúng ta. Ví dụ, việc ly hôn để bán cổ phiếu chiến lược có thể trở thành một trò cười đối với tất cả các nền kinh tế trừ Việt Nam. Nhưng báo chí vẫn đưa tin về chuyện ấy. Không có ai lên án và người thực hiện việc ấy cũng chẳng thấy xấu hổ gì. Xã hội phải chấp nhận chuyện ấy vì xã hội không có công cụ pháp chế để trừng phạt những hành động như vậy. Đây là một hiện tượng rất kỳ dị đối với thế giới.

Hỏi: Theo ông, báo chí có nên xây dựng các chân dung của Tổng giám đốc không và nên triển khai việc đó như thế nào ?

Trả lời: Vào giai đoạn hiện nay chúng ta chưa có CEO, cho nên, chúng ta không nên xây dựng chân dung dựa trên những phôi liệu không đầy đủ chất lượng xã hội và lịch sử. Xây dựng chân dung bây giờ là khắc họa những tính cách hoặc giá trị chưa đầy đủ và hướng dẫn mọi người theo những hình mẫu không đầy đủ. Vì công tác tuyên huấn nên đôi khi chúng ta xây dựng những hình ảnh vội vã, những anh hùng vội vã. Khi còn ở bộ đội tôi đã từng đến vùng A Sầu thăm anh hùng lực lượng vũ trang Can Lịch thì thấy đấy là một người đàn bà nhếch nhác đang nằm trên cái võng ôm con. Can Lịch nói với tôi: Bây giờ mình lấy chồng, đẻ con rồi, mình không hoạt động cách mạng nữa. Bây giờ cách mạng để người khác làm thôi, chú Vai làm. Tôi ra về trong lòng thấy đau khổ cho các cuộc cách mạng vì người ta truyền bá khái niệm cách mạng một cách tầm thường đến mức làm cho bất kỳ ai cũng nghĩ mình là một nhà cách mạng. Người ta tưởng rằng, làm cho mọi người tưởng mình là một nhà cách mạng một cách đại trà là hay mà quên mất rằng làm như vậy là sự bắn phá vào sự thiêng liêng của khái niệm ấy. Không nên xây dựng chân dung các CEO. Đấy là chúng ta thoả mãn thói hư danh. Người ta có thể bán sự hư danh cho một người nên người đó muốn mua, nhưng khẳng định một hình tượng không chính đáng trên quy mô xã hội sẽ là hướng dẫn sai lầm đối với cả xã hội. Chúng ta tuyệt đối không được làm chuyện ấy. Chúng ta có thể mô tả các hành vi của một nhà cầm quyền như là một hình mẫu hành vi nhưng như một hình mẫu nhân cách, như một chân dung thì không. Chúng ta chưa có những chân dung. Nền kinh tế của chúng ta chưa cho phép, chưa cung cấp đủ điều kiện để có các chân dung như vậy. Chúng ta thấy hàng trăm năm trôi qua rồi nhưng vẻ đẹp của tượng David của Michelangelo vẫn là tiêu chuẩn của vẻ đẹp hình thể của nhân loại. Hay những tiêu chuẩn về giải phẫu của Leonardo da Vinci vẫn tiếp tục là tiêu chuẩn về giải phẫu hình thể, về thiết kế hình thể của nhân loại. Cho nên, khi làm những việc như thế này chúng ta phải hiểu rằng chúng ta sẽ để lại trong lịch sử, trong không gian tinh thần của xã hội những nét vẽ, nên chúng ta không được phép nguệch ngoạc. Đây chính là nhân tính của chúng ta khi làm bất cứ việc gì. Nếu tìm hiểu chúng ta sẽ thấy, để vẽ được bức "Mona Li sa" Leonardo da Vinci phải có hàng trăm phác thảo. Riêng bàn tay có hàng trăm phác thảo, riêng cái miệng cũng có mấy trăm phác thảo. Nếu chúng ta không làm ra được một chân dung hoàn chỉnh thì chúng ta phác thảo. Phác thảo là một cách gợi ý. Các bạn không nên gọi chuyên mục của mình là chân dung mà là phác thảo và phương thức là ký hoạ. Dùng ngôn ngữ hội họa một cách chuyên nghiệp sẽ làm cho hoạt động truyền thông chính xác hơn. Nó không khẳng định mà là gợi ý. Gợi ý không phải là rủ con người theo mà gợi ý chính là gợi cho con người nghĩ. Gợi ý cho con người nghĩ về mẫu hành vi của một con người hay hơn là khẳng định nhân cách và chân dung của họ.

Hỏi: Ông có thể tiết lộ cách xây dựng lực lượng ở trong công ty của ông?

Trả lời: Tôi không có tham vọng tạo ra con người, con người là do Chúa tạo ra. Nhưng tôi có tham vọng tạo ra một quy trình hành động của con người phù hợp với việc làm ăn của công ty.

Khi nào ở trong không gian tinh thần của một người không có người khác thì anh không phải là một con người có giá trị. Khi nào nhắm mắt mà anh chỉ nghĩ đến anh không thôi thì anh là một con người thoái hoá. Tôi nghĩ thế và tôi hướng dẫn con người phải biết nghĩ đến người khác. Người khác là nội đung của ý nghĩ của mình, của hành động của mình, của chương trình hành động của mình. Vì khi con người phấn đấu để thực thi các nghĩa vụ xã hội của mình thì đấy là chính nó. Công nghệ không phải là đi hai bước rồi dừng một bước, tôi không máy móc như thế. 90% các hành vi hằng ngày của con người là vô thức. Nháy mắt hay thở chẳng hạn, là những hành vi vô thức, có khi chiếm đến 70% các hành vi hàng ngày của con người. Vậy thì làm sao chúng ta có thế đưa ra một quy trình hành động cho một con người được? Quy trình hành động trên một vấn đề nào đó thì có thể nhưng toàn bộ quy trình hành động của một con người thì không. Nếu kiểm soát như vậy thì không còn con người nữa. Tôi có nói với một số nhà báo rằng, các anh nói đến tự do báo chí nhưng các anh nói to quá. Bức tường chính trị không giãn ra bởi sự nói to của bất kỳ ai, nó sẽ tự giãn ra khi cuộc sống đòi hỏi. Vì thế nói quá to về tự do báo chí sẽ có những giá trị tiêu cực. Các nhà báo cần phải khôn ngoan để chế biến các thông điệp thành những thứ mà với năng lực hiện có nhà cầm quyền có thể chấp nhận được. Và khi những thông điệp đó đến được với xã hội thì xã hội sẽ tự hình thành những đòi hỏi. Sự hình thành các đòi hỏi của xã hội sẽ làm cho các bức tường chính trị giãn ra chứ không phải sự nói to của bất kỳ ai. Các nhà chính trị, những người cầm quyền cũng có con cái. Nếu chúng ta biết chế biến những đòi hỏi như vậy thành những thứ thông thường, gần gũi với đòi hỏi của con cái họ thì sẽ tạo ra được sự thông cảm chính trị giữa chúng ta với họ. Đây chính là điều vô cùng quan trọng, là một trong những điểm quan trọng nhất của hoạt động truyền thông trong một xã hội như xã hội của chúng ta. Những người cầm quyền không từ chối chân lý, người ta chỉ từ chối chân lý có hại cho họ. Vậy phải diễn đạt các chân lý không có hại cho họ thì chân lý sẽ được chấp nhận. Nếu mục tiêu của chúng ta là truyền bá chân lý thì không cần thiết phải cãi các nhà cầm quyền. Tôi có một nguyên tắc là cái gì mà Chính phủ làm tốt thì chúng ta sẽ nói to lên để biểu dương, còn với những điều không phải thì chúng ta sẵn sàng im lặng. Bởi vì khi biểu dương cái tốt thì cái xấu sẽ tự co lại. Điều này không phải do tôi phát hiện ra mà là Khổng Tử. Khổng Tử có một nguyên lý rất quan trọng là "ẩn Ác, dương Thiện". Khi biểu dương cái Thiện thì cái Ác sẽ chui vào trong hang. Khi cái Ác chui vào trong hang lâu ngày thì nó thoái hoá. Sự thoái hoá của cái Ác là mục tiêu của tiến bộ xã hội.

Nền văn hoá của chúng ta được xây dựng trên một truyền thống suy nghĩ đơn nguyên. Chúng ta ca ngợi tính một dây của đàn bầu và chúng ta không quen với âm nhạc đa âm. Chúng ta không có âm nhạc đa âm nên chúng ta không có tư duy đa nguyên và do đó chúng ta không thấy cuộc đời có nhiều thứ. Nếu muốn vẽ một chân dung thì chúng ta không thể vẽ bằng một mầu được. Muốn dựng một bức tranh không gian thì chúng ta không dùng một tiếng hát và một tiếng nói được. Nên chúng ta bỏ đi tất cả các âm thanh mà gió gây ra thì tiếng chim trở thành một thứ âm thanh kỳ quặc. Sở dĩ tiếng chim hấp dẫn chúng ta là bởi vì nó được hót trong nền của gió và người thông tuệ là người biết rõ vai trò của gió trong việc làm sáng lên tiếng chim. “Một tiếng chim kêu sáng cả rừng”, là câu thơ của Khương Hữu Dụng. Câu thơ ấy đơn giản một cách kỳ lạ nhưng đúng một cách kỳ lạ. Cho nên, chúng ta hãy tập nghĩ trong sự phối khí của nhiều yếu tố tham gia vào quá trình tư duy của mình.

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang

Ý kiến của bạn:

  Về đầu trang