Hỏi: Chúng tôi được biết ông là người ứng đầu một công ty tư vấn có tên tuổi ở Việt Nam và cũng được biết ông có hai cậu con trai. Ông đã có ý định chọn ai làm người nối nghiệp chưa?
Trả lời: Tôi không nghĩ rằng các con tôi cần phải nối nghiệp tôi. Chúng ta vẫn thường thấy các công ty được đánh giá trên quy mô vật chất nhưng giá trị của nó, nhất là giá trị có thể thừa kế thì lại không nằm trong quy mô vật chất ấy. Các bạn biết rằng, thông thường giá trị có tính chất vật chất của một công ty chính là phần nợ của công ty, tức là phần tín dụng của công ty, bởi vì khi người ta mở rộng đầu tư tức là mở rộng quy mô vật chất thì người ta phải vay vốn dưới nhiều hình thức. Nhưng giá trị kết tinh của công ty ấy, lợi ích thật của công ty ấy thì lại không nằm trong đó, nó chỉ được thể hiện trong đó. Người Việt hay truyền lại cho con cái sự nghiệp, mà thực ra là cơ nghiệp nấp dưới danh nghĩa sự nghiệp. Chúng ta phải phân biệt rất rõ giữa cơ nghiệp và sự nghiệp. Thông thường người ta chỉ mới nhận ra được giá trị của cơ nghiệp mà chưa ý thức đầy đủ về giá trị của sự nghiệp. Sự nghiệp là một giá trị tinh thần mà công ty hay hoạt động kinh doanh chỉ là một phương tiện. Còn cơ nghiệp thì được tích lũy trong đầu tư, trong quy mô của một xí nghiệp. Xã hội chúng ta là xã hội mới phát triển, cho nên toàn bộ giá trị của nó đang nằm ở phần cơ nghiệp chứ chưa phải là phần sự nghiệp.
Hỏi: Tuy nhiên, khi đánh giá sự nghiệp của ai đó thành công người ta vẫn thường căn cứ vào cơ nghiệp để nói. Ví dụ tạp chí Forbes chẳng hạn, họ đánh giá những người giàu nhất thế giới căn cứ vào việc ông ta có bao nhiêu tỷ đô la.
Trả lời: Vấn đề là tạp chí Forbes đánh giá cho ai. Khi người ta làm báo thì người ta bán sản phẩm báo chí đó, cho nên tiêu chuẩn đó chỉ là tiêu chuẩn dành cho người đọc. Mà Forbes không phải là một tiêu chuẩn. Đó là tờ tạp chí để cho những người tò mò trên thế giới đọc chứ nó hoàn toàn không phải là một tiêu chuẩn thẩm mỹ về sự nghiệp hoặc là cơ nghiệp. Chúng ta cũng đã từng bắt chước, chúng ta cũng đưa ra một danh mục người này, người kia giàu nhất Việt Nam. Những thông tin đánh giá loại ấy chỉ được vài ba tuần đã biến mất. Có ai đó đã nói một câu rất hay là: "Đằng sau những tài sản là tội ác". Khi đánh giá các chủ tịch và tổng giám đốc, cần phải xác lập mục tiêu rất rõ ràng là đánh giá cho ai. Tất cả các hoạt động truyền thông đều có một giá trị, đều có một ý ngha, đều có một thuộc tính tự nhiên, đó là hướng dẫn xã hội. Cho nên, việc đánh giá như vậy của giới truyền thông sẽ có giá trị hướng dẫn xã hội. Có một lần, tôi đi nói chuyện cùng với một quan chức của phòng Thương mại và Công nghiệp ở trường Đại học Tài chính Kế toán, trong một hội trường có mấy trăm sinh viên. Ông ấy nói rằng, phòng thương mại vừa mới hoàn tất một điều tra về động cơ của thế hệ trẻ khi lập các doanh nghiệp. Họ rất mừng là chỉ có 17% các bạn trẻ thành lập doanh nghiệp vì lợi nhuận, trong khi 83% còn lại đều hướng tới mục tiêu là lợi ích xã hội. Tôi nói ngay rằng, nếu quả thật có một điều tra như thế và con số đưa ra là chính xác thì đấy là một dấu hiệu bất hạnh của xã hội Việt Nam.
Giá trị xã hội của một xí nghiệp có thể nằm trong ý định nhưng không phải luôn luôn nằm trong ý định của người chủ doanh nghiệp. Giá trị xã hội của một doanh nghiệp cũng lớn hơn nhiều, hoặc khác hơn nhiều so với ý định của người lập doanh nghiệp. Có những người có ý định tốt nhưng giá trị thì không có, thậm chí còn có hại. Ví dụ, những người lập doanh nghiệp mà không vì lợi nhuận thì chắc chắn là họ gây hại cho xã hội. Bởi bất kỳ một doanh nghiệp nào khi lập ra cũng đều tiêu tốn một số năng lượng. Năng lượng ấy xét về mặt sở hữu có thế là của anh, nhưng xét vế mặt tổng thế thì nó là năng lượng xã hội. Anh sử dụng một phần năng lượng xã hội mà không tạo ra lợi ích thì tức là anh gây hại cho xã hội. Quy mô của sự gây hại như vậy càng lớn thì hậu quả của nó càng thảm hại. Đây là một vấn đề cần thảo luận một cách rất chi tiết từ phía những người làm truyền thông, từ phía những nhà lý luận về doanh nghiệp và từ cả những nhà lý luận của đời sống chính trị và xã hội. Tất cả các yếu tố tham gia vào câu chuyện này đều có giá trị hướng dẫn, mà anh hướng dẫn xã hội sai tức là anh phá xã hội. Rất nhiều người trong chúng ta không ý thức được mình đã vô tình phá hoại xã hội thông qua hướng dẫn sai.
Tôi có xem một chương trình truyền hình về một doanh nghiệp làm phần mềm máy tính. Chủ tịch của doanh nghiệp này lên truyền hình nói về chuyện làm phần mềm và có một người hỏi ông ta rằng: Tài sản nhà tôi chỉ có mỗi một con trâu, tôi có thể bán con trâu ấy cho con tôi đi học lập trình không? Ông chủ tịch ấy trả lời rằng: Tôi hoan nghênh chuyện ấy, hãy làm đi. Xui một người chỉ có một con trâu bán đi để đầu tư vào một đối tượng mà hoàn toàn không biết kết cục là gì thậm chí chưa trông thấy mặt đối tượng mà mình khuyên bảo và cũng không biết rằng người đó có đủ khả năng để theo đuổi chuyện đấy hay không thì chính là phá hoại, ít nhất là phá hoại cái gia đình ấy làm họ mất con trâu. Tôi là người khi đã làm việc thì rất là khắt khe, tỉ mỉ, nhất là làm việc với giới truyền thông vì chúng ta cùng nhau hợp tác để đưa ra những sản phẩm mà chắc chắn là nó có ý nghĩa hướng dẫn xã hội.
Hỏi: Dưới góc độ một người đứng đầu doanh nghiệp ông nhìn nhận thế nào về các CEO trong thời đại ngày nay? Theo ông, những phẩm chất nào là cần thiết để tạo nên một CEO?
Trả lời: Cậu con trai lớn của tôi rất thích Napoléon Bonaparte, cậu ấy đọc sách lịch sử và nghiên cứu để bắt chước tính cách, tác phong của ông ta. Tôi có nói với con trai tôi là: Con à, thời đại của chúng ta không phải là thời đại của những nhà độc tài, cho nên rèn luyện để trở thành Napoléon coi chừng là một ý định sai. Cậu ấy lập tức phản ứng ngay: Con nghĩ rằng, thời đại của chúng ta không phải là thời đại mà những nhà độc tài cầm đầu các quốc gia, nhưng những nhà độc tài tiếp tục cầm quyền trong các tập đoàn công ty. Vì thế, phấn đấu để trở thành người có tính cách, có nhân cách của Napoléon Bonaparte không phải để phục vụ một quốc gia mà để phục vụ một tập đoàn công ty. Tôi không trả lời để không làm con tôi kiêu ngạo nhưng tôi nghĩ thằng bé đúng. Tất cả các chủ tịch và tổng giám đốc của các tập đoàn kinh tế lớn cần phải có những phẩm chất như một Napoléon. Từ lâu tôi đã định nghĩa rằng, đấy không phải là các ông chủ của xí nghiệp. Việc giải thích quan hệ chủ thợ là một cách giải thích cố điển, và không còn đầy đủ nữa. Ỏ thời đại chúng ta, các CEO, tức là các chủ tịch, tổng giám đốc của các công ty hoặc tập đoàn công ty là những người chủ các dự án kinh tế, những người chỉ huy, những người phụ trách các dự án kinh tế do đó, họ phải có phẩm chất của một viên tướng. Bởi vì quan hệ giữa người lao động và chủ xí nghiệp không phải là quan hệ chủ tớ mà là quan hệ giữa những người tham gia trong các dự án kinh tế, đây là những bộ phận nhân sự khác nhau của một dự án kinh tế. Nếu không có chất lượng của một viên tướng thì không thể làm CEO.
Đã là một vị tướng thì phải biết rõ mình đang làm gì, mình có mục tiêu gì, mình thực hiện mục tiêu ấy bằng gì, vào lúc ngồi trên quy mô nào và bao giờ thì chấm dứt. Chất lượng của một viên tướng là kết thúc một cách hay nhất một trận đánh, còn chuyện giữ nghiêm kỷ luật chỉ là một trong những phẩm chất cần thiết để trở thành một viên tướng. Chất lượng của viên tướng là ý đồ, là trí tưởng tượng của viên tướng chứ không phải là các phẩm chất, các phong cách. Nếu các bạn theo dõi những chiến dịch mua những tập đoàn lớn sẽ thấy nó diễn ra còn phức tạp hơn cả chiến dịch giải phóng Leningrad. Để điều hành một chiến dịch như vậy phải có chất lượng của một viên tướng. Ví dụ, chiến dịch mua tập đoàn Dow Jones của tỷ phú Murdoch mới đây trong quan sát của tôi là phức tạp hơn chiến dịch giải phóng Leningrad. Những người ngăn cản quá trình mua này là các cổ đông chính của tập đoàn Dow Jones. Vào thời điểm buổi sáng họ vẫn còn là vật cản nhưng đến buổi chiều thì họ lại trở thành đồng minh. Một viên tướng giỏi phải biết rõ rằng trong một trăm cái lô cốt ấy thì lô cốt nào là chính. Như trận Điện Biên Phủ chẳng hạn, tôi cho rằng cái tài của đại tướng Võ Nguyên Giáp là ra lệnh rút quân và kéo pháo ra. Đây là một hành động có giá trị chiến lược. Bản chất sai lầm của quân đội Pháp vào thời điểm ấy là biến Điện Biên Phủ thành một tập đoàn cứ điểm, tức là chui vào trong một cái túi, cho nạn việc chúng ta kéo quân vào Điện Biên Phủ chính là chui vào cùng túi với kẻ địch. Nhưng ngay sau đó, đại tướng đã kiên quyết rút quân ra. Chính quyết định ấy đã tạo ra chiến thắng Điện Biên Phủ và tạo ra đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Hỏi: Theo quan điểm của ông thì một vị tướng có thể trở thành một CEO tốt?
Trả lời: Không phải như thế. Tôi dùng viên tướng là một hình tượng rất phổ biến trong nền văn hóa Việt Nam để mô tả một đối tượng khác là CEO, chứ không phải là tất cả các viên tướng đều làm CEO được. Một viên tướng thắng trận mới làm CEO được, không phải ai làm CEO cũng được. Hàng ngày trên thế giới có hàng nghìn, hàng chục nghìn công ty phá sản, tức là có hàng chục nghìn CEO ra đi. Trong tất cả các loại nghề nghiệp, không có loại nào tiêu diệt nhiều sự nghiệp cá nhân như nghề điều hành các tập đoàn kinh doanh. Người xưa đã nói "Bại binh chi tướng bất khả ngự dụng". Những người làm CEO mà đã thua trận sẽ không làm được nữa, chỉ có ở những nước lạc hậu người ta mới hay thuê lại những kẻ bại trận. Có một người kể lại với tôi về chuyện con trai của Kerry Packer (người giàu nhất nước Úc và là ông trùm trong lĩnh vực truyền thông) đến Việt Nam và gặp gỡ một số CEO Việt Nam. Khi ông ta hỏi họ đã thua lỗ bao giờ chưa thì tất cả đều nói một cách rất hoan hỉ là mình chưa bao giờ lỗ. Ông ta đã lặng lẽ bỏ đi, không hợp tác với ai cả. Nhiều người sau này hỏi ông ta tại sao lại thế. Ông ta bảo rằng, không có ai là không lỗ cả, tất cả mọi người đều có những lúc lỗ và những lúc không lỗ. Những anh chưa lỗ thì sẽ lỗ, cho nên, tôi chỉ hợp tác với những anh đã lỗ rồi.
Hỏi: Ông cho rằng chọn CEO là phải chọn người có chất lượng của một vị tướng, nhưng trên thực tế có rất nhiều người được bổ nhiệm nắm cương vị CEO nhưng không có chất lượng như vậy.
Trả lời: Cần phải phân biệt nội dung của CEO và CEO với ý nghĩa là một chức vụ hành chính. Ví dụ, Đặng Tiểu Bình là một Tổng tư lệnh của toàn bộ giai đoạn phát triển kỳ lạ của nước CHND Trung Hoa nhưng ông ấy không thể giữ chưc vụ hành chính, không làm Chủ tịch nước cũng chẳng làm Tổng bí thư. Người ta vẫn nhầm lẫn giữa chức vụ và linh hồn của nó. Người có chức vụ hành chính chưa chắc đã là linh hồn của đời sống của một tập đoàn công ty. CEO về mặt nội dung phải là linh hồn, phải là người giữ nhịp toàn bộ quá trình phát triển, còn để tạo ra một chức vụ thì người ta có thể mua một cái tượng gỗ và khoác lên nó đủ thứ. El Cid là một viên tướng, sau khi ông ta chết, vợ ông ta vẫn buộc ông ta lên lưng ngựa để đưa ra chiến trận, và ông ta với tư cách là một xác chết vẫn làm cho quân địch khiếp sợ và rút lui. Ở Việt Nam chúng ta cũng có một ví dụ vĩ đại về CEO, đó là Hồ Chí Minh. Hồ Chí Minh là một CEO vĩ đại, là một viên tướng điều hành một dự án chính trị trong những tình huống cực kỳ phức tạp. Và ông đã thắng một cách ngoạn mục với hai bàn tay trắng, vì chỉ có 34 chiến sĩ trong tay thì có thể coi là hai bàn tay trắng.
Gần đây, đài truyền hình VTV1 có đến phỏng vấn tôi về Bầu cử Quốc hội. Tôi nói rằng tôi thích một Quốc hội sắc sảo khôn ngoan nhưng không đối lập. Và cái thông điệp ấy dường như đã có ảnh hưởng đến sinh hoạt quốc hội. Các bạn theo dõi những phiên họp đầu tiên của Quốc hội có thể thấy các đại biểu quốc hội không còn đối lập bằng thái độ nữa mà cùng nhau phân tích những khía cạnh phức tạp của đời sống chính trị. Đóng góp cho cuộc sống là đóng góp như thế. Đóng góp của chúng ta đôi khi chỉ là một câu nói đúng. Chúng ta nói 1000 câu hay nhưng sai thì chúng ta không có giá trị. Nhiệm vụ của con người là không làm chuyện gì mà không tạo ra giá trị. CEO là người tạo ra giá trị gia tăng. Ai không tạo ra được giá trị gia tăng thì không thể làm CEO được, cho dù anh lập ra một tập đoàn rất lớn, anh ngồi ghế Chủ tịch, Tổng giám đốc. Cái cương vị không phải là CEO mà CEO là linh hồn của sự phát triển của doanh nghiệp. Ai nắm giữ địa vị là linh hồn của sự phát triển của doanh nghiệp thì người đó là CEO.
Tất nhiên, đó không phải là những người nằm ngoài biên của đời sống điều hành. Họ phải tìm cách tham gia một cách khôn ngoan, một cách im lặng. một cách tinh tế vào đời sống điều hành. Người có cương vị CEO hợp lý là người biết để cho những yêu tố ấy lọt vào đời sống điều hành của mình. Người nào biết để cho lọt vào trong đời sống điều hành của mình những yếu tố tích cực thì người đó đã sử dụng cương vị của mình một cách đúng đắn.
Nguồn:
Đối thoại với tương lai - NXB Hội Nhà văn Số lượt đọc:
2353
-
Cập nhật lần cuối:
24/02/2010 09:57:44 AM | |  | Bài liên quan: |  | | | |
| Bài đã đăng: | | | |
|
