Mọi doanh nghiệp đều muốn có nhân viên say mê công việc. Lý do rất chính đáng: nhân viên có cảm hứng sẽ làm việc hiệu quả hơn, và đam mê sẽ cung cấp năng lượng cần thiết để bạn đẩy lui mọi trở ngại và khó khăn. Nhưng dù đam mê có vẻ là điều tốt, thì những nghiên cứu tâm lý học mới đây lại cho thấy không phải loại đam mê nào cũng là phù hợp. Trên thực tế, một số loại đam mê lại rất bất lợi với doanh nghiệp.
Theo Mô hình Đam mê Đối ngẫu (Dualistic Model of Passion) của Robert J. Vallerand, đam mê được chia làm 2 loại chính: hài hòa và ám ảnh. Những người có đam mê hài hòa gắn bó với công việc bởi chúng mang đến cho họ niềm vui. Họ biết cách kiểm soát công việc, và công việc của họ hài hòa với những hoạt động khác trong cuộc sống. Đồng thời, họ biết lúc nào cần rời xa công việc, và cũng rất biết cách “tắt công tắc làm việc” của mình khi họ muốn thưởng thức những hoạt động khác hay nhận ra lấn sâu hơn vào công việc sẽ gây nguy hiểm cho họ. Nhờ đó, công việc của họ không mâu thuẫn với những lĩnh vực khác trong cuộc sống.
Ví dụ, khi họ đang đi nghe hòa nhạc, hay dành thời gian chơi đùa với con cái, họ thường không nghĩ về công việc, và họ cũng không có cảm giác tội lỗi vì đang không làm việc. Những tiêu chí để kiểm tra xem bạn có đang sở hữu kiểu đam mê này không là: “Công việc tôi đang làm phản ánh những phẩm chất mà tôi rất thích của mình”, “Công việc này vẫn hài hòa với các hoạt động khác trong cuộc sống của tôi,” và “Tôi vẫn hoàn toàn kiểm soát được niềm đam mê của mình.”
Đam mê ám ảnh lại là một kiểu hoàn toàn khác. Như những người có đam mê hài hòa, những người có đam mê ám ảnh cũng cho rằng công việc là đại diện cho niềm đam mê của họ, và tự đánh giá công việc của mình là rất có giá trị. Khác biệt chủ yếu là, trong thâm tâm họ có một sự thôi thúc mạnh mẽ không thể kiểm soát nổi, khiến họ phải gắn bó với công việc.
Kết quả, họ cảm thấy đam mê của mình mâu thuẫn với những hoạt động khác trong cuộc sống. Các yếu tố cần cân nhắc để đánh giá kiểu đam mê này là: “Sự thôi thúc quá mạnh mẽ. Tôi không thể đừng được mình làm việc”, “Tôi hoàn toàn phụ thuộc vào công việc này về mặt tình cảm”, và “Tâm trạng của tôi phụ thuộc vào tình trạng công việc.”
Hai kiểu đam mê dẫn đến những kết quả rất khác biệt. Đam mê hài hòa gắn liền với thể trạng tốt, tâm lý thoải mái, tự nhận thức được bản thân, cảm xúc tích cực, năng động, tập trung, làm việc trôi chảy, thỏa mãn với công việc và hài hòa với những khía cạnh khác của cuộc sống. Sự tích cực này thậm chí còn lan cả sang những lĩnh vực khác. Vì những người đam mê hài hòa có thể chủ động tách rời khỏi công việc và trải nghiệm những khía cạnh khác của cuộc sống, họ luôn nhận được những tác động tích cực qua thời gian.
Ngược lại, những người có đam mê ám ảnh lại thể hiện mức độ ảnh hưởng tiêu cực cao và thể hiện nhiều hành vi thích nghi không tốt. Họ khó có thể ngừng suy nghĩ về công việc, và họ thực sự khó chịu nếu bị ai đó ngăn cản làm việc. Và họ vẫn cố chấp làm việc bất kể như vậy có nguy hiểm cho bản thân họ (kiểu đam mê giống như đam mê cờ bạc). Nguyên nhân là do công việc chiếm một vị trí rất lớn trong việc khẳng định bản thân của những người này.
Để tự bảo vệ mình, họ phải thể hiện những hành vi tự vệ nhiều hơn, ví như gây sự với người khác, đặc biệt là khi nhận diện cá nhân của họ bị đe dọa. Những người có kiểu đam mê ám ảnh cũng có hình ảnh tiêu cực hơn, họ nhanh chóng kết đôi từ “bất mãn” với “bản thân” mình hơn những người ít đam mê. Việc này cho thấy sự kiên trì của họ không xuất phát từ niềm vui, mà xuất phát từ bản ngã thiếu vững vàng.
Những khác biệt này có tác động đến sự mệt mỏi vì làm việc quá sức. Một nghiên cứu mới đây điều tra về sự kiệt sức bởi công việc (đo lường bởi tình trạng kiệt quệ về cảm xúc) trong 2 thử nghiệm với các y tá trong giai đoạn 6 tháng. Đam mê ám ảnh sẽ dễ khiến người ta kiệt sức hơn trong khi đam mê hài hòa giúp người ta tự bảo vệ mình. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra một số yếu tố quan trọng giải thích mối quan hệ này.
Đam mê ám ảnh tỉ lệ với mâu thuẫn giữa công việc và những mặt khác trong cuộc sống, đồng thời không liên quan đến sự thỏa mãn trong công việc, trong khi đó đam mê hài hòa gắn liền với mức độ mâu thuẫn thấp hơn và thỏa mãn trong công việc cao hơn. Quan trọng là, những hệ lụy này vẫn tiếp tục ngay cả khi số thời gian làm việc đã được kiểm soát. Những người có đam mê hài hòa đi làm với tâm trạng rất thoải mái và sẵn sàng đối mặt với những vấn đề mới, trong khi những người đam mê ám ảnh lại đứng trước rủi ro cao hơn về việc bị kiệt sức do làm việc.
Nhưng chẳng phải đam mê là điều tốt hay sao? Nhiều tác phẩm vĩ đại đã ra đời nhờ có sự tập trung đến ám ảnh vào công việc và quên đi tất cả những thứ khác. Việc phân biệt giữa kiểu kiên tri cứng nhắc và linh động là rất quan trọng. Những người có đam mê ám ảnh sẽ vẫn cố chấp một cách cứng nhắc ngay cả khi công việc đó không còn ý nghĩa gì nữa. Điều này giúp giải thích lý do tại sao nhiều đứa trẻ thần đồng lại không mấy thành công khi lớn lên – bất kể chúng có tài năng đến đâu. Chúng đạt được hiểu biết theo kiểu ám ảnh, và như thế nguy cơ bị kiệt sức vì công việc cũng cao hơn.
Nói tóm lại, đam mê theo kiểu nào cũng là vấn đề quan trọng. Không chỉ với công việc, mà còn với nhiều khía cạnh khác của cuộc sống. Kiểu đam mê bạn có là gì? Bạn có tìm thấy niềm vui trong công việc, hay bạn cảm thấy như thể mình đang làm việc không ngừng để cố chứng minh bản thân với người khác? Bạn có cảm thấy nhu cầu bắt buộc phải làm việc hay bạn vẫn có thể dễ dàng rời xa công việc để tận hưởng thú vui khác trong cuộc sống?
Nhắn gửi các nhà quản trị: Bạn tìm thấy ở nhân viên của mình niềm đam mê kiểu nào? Đừng để những nhân viên làm việc chăm chỉ che mắt bạn. Trong số họ có thể có những người đang đứng trên bờ vực của sự kiệt sức. Số lượt đọc:
223
-
Cập nhật lần cuối:
10/08/2011 02:53:05 PM |  | Bài đã đăng: |  | | |
|