Không ai có thể phủ nhận sự thành công của Wikipedia – Cuốn từ điển bách khoa mở trực tuyến được sáng lập năm 2001 bởi Jimmy Wales. Tuy nhiên, không ít những thông tin sai lệch được đăng tải trên Wikipedia đã làm nổ ra những tranh cãi bất tận về uy tín của thương hiệu này.
Được sáng lập từ năm 2001 bởi Jimmy Wales, Wikipedia vốn chỉ là một sản phẩm thử nghiệm bên cạnh dự án bách khoa toàn thư trực tuyến Nupedia. Ý tưởng của Wikipedia khá mới lạ trong thời điểm đó: Mọi người cùng nhau chia sẻ thông tin, mỗi người đóng góp một phần, kể cả kiến thức, kinh nghiệm, hình ảnh minh họa và liên kết đến trang web khác để rồi thông tin sẽ ngày càng hoàn thiện và chính xác hơn. Và khi Nupedia thất bại thì Wikipedia – cuốn từ điển được quản lý bởi cộng đồng mạng – lại lớn nhanh như thổi, đạt được 20.000 mục từ ngay trong năm ra mắt. Các phiên bản quốc tế được mở rộng nhanh chóng. Năm 2006, Wikipedia có hơn 750.000 thành viên và cũng trong năm này, nó đứng thứ tư trong top 5 thương hiệu có sức ảnh hưởng trên thế giới trong cuộc bình chọn thường niên của Brandchannel.com. Hiện Wikipedia có hơn 4,6 triệu bài viết trên 200 phiên bản ngôn ngữ khác nhau.
Khi Wikipedia khai tử người sống
Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một vấn đề: không có gì đảm bảo cho độ chính xác của các bài viết trên Wikipedia. Đã có một số trường hợp, các bài viết này không đầy đủ hoặc hoàn toàn sai. Chuyên gia về khủng hoảng Gene Grabowski, Phó Chủ tịch Công ty Truyền thông Levick Strategic Communications tại Washington DC cho rằng: “ Sự dân chủ cũng sẽ đến lúc thể hiện các mặt tiêu cực của nó, giống như trong show truyền hình “Khiêu vũ cùng ngôi sao”, bất cứ ai cũng có quyền bầu cử ra những người đẹp nhất trong khi họ có thể hiểu hoặc chẳng hiểu gì về khiêu vũ. Trong trường hợp của Wikipedia, chúng ta có một cuốn từ điển bách khoa toàn thư trực tuyến với hàng chục triệu người sử dụng và bất cứ ai trong số họ cũng có thể viết hoặc chỉnh sửa một mục từ nào đó. Sự viết hoặc chỉnh sửa đó có thể không chính xác và phải mất hàng tuần, hàng tháng cũng có thể là không bao giờ”.
Về những thông tin sai lệch trên Wikipedia, ầm ĩ nhất là trường hợp John Seigenthaler Sr, cựu trợ lý của Bộ trưởng Bộ Tư pháp Mỹ, bị vu là có liên quan đến vụ ám sát Tổng thống Kennedy và người em, Thượng nghị sĩ Robert Kennedy. Ông này đã bị sốc nặng khi thấy điều đó được ghi trong phần tiểu sử của mình đăng tải trên Wikipedia vào năm 2005. Hóa ra, đây chỉ là trò đùa của một đồng nghiệp. Hài hước không kém là trường hợp của Sinbad, ngôi sao hài kịch của Mỹ, đã “được” Wikipedia khai tử bằng một bài tường thuật về cái chết của chính ông. Vị diễn viên 50 tuổi liền ngập lụt trong hàng trăm cuộc điện thoại, tin nhắn chia buồn, cho đến khi ông phải lên hãng thông tấn AP để than phiền thì sự việc này mới chấm dứt.
Không còn niềm tin, thương hiệu sẽ chết
Mặc dù các thông tin sai lệch về Seigenthaler và Sinbad ngay lập tức đã được xóa bỏ, song vẫn còn đó trên Wikipedia một số lượng khó xác định những thông tin chưa được kiểm chứng, hoặc đã bị thay đổi một cách vô tình hay cố ý. Bản thân Wikipedia cũng tuyên bố họ không đảm bảo giá trị pháp lý của thông tin được tìm thấy ở đây. Không ai trong số những người viết bài, nhà hảo tâm, quản trị viên, hay những ai có liên hệ với Wikipedia phải chịu trách nhiệm cho sự xuất hiện của bất kỳ thông tin nào tại trang web này.
Ngay cả các quản trị viên của Wikipedia, những người được giao nhiệm vụ trông nom và giám sát những trò quậy phá cố ý hoặc làm sai lệch thông tin nhằm một mục đích nào đó cũng đa phần là tình nguyện viên. Họ không nhất thiết phải có nghĩa vụ với công việc này, cũng giống như những người sử dụng khác, trong khi việc liên lạc với những quản trị cao cấp hơn có khi phải mất vài ngày, thậm chí hàng tuần hoặc hơn thế.
Theo Gene Grabowski, mô hình dân chủ của Wikipedia chẳng sớm thì muộn sẽ là đòn chí tử với thương hiệu này. “Khi một thương hiệu được duy trì dựa trên sự dân chủ, khi mà bất cứ ai cũng là một phần của nó nhưng lại không ai thực sự chịu trách nhiệm về nó, điều gì sẽ xẩy ra? Thương hiệu chẳng mấy chốc bị xóa bỏ, bởi nó sẽ dần đánh mất niềm tin của công chúng. Giá trị lớn nhất của một thương hiệu là niềm tin, mất đi sự tin tưởng, cũng tức là thương hiệu đó không còn là gì cả”, Grabowski nói.
Lối thoát nào cho Wikipedia?
Bên cạnh các thông tin sai lệch, việc các bên liên quan tìm cách
|
Khi một thương hiệu được duy trì dựa trên sự dân chủ, khi mà bất cứ ai cũng là một phần của nó nhưng lại không có ai thực sự chịu trách nhiệm về nó, điều gì sẽ xẩy ra? | can thiệp vào thông tin của chính họ trên Wikipedia cũng góp phần đẩy thương hiệu này vào không ít rắc rối.
Năm 2007, Microsoft bị phát hiện đã bỏ tiền thuê một blogger chỉnh sửa lại các bài viết về Microsoft trên Wikipedia, xoay quanh mã nguồn mở và một loại định dạng do Microsoft phát triển. Trước làn sóng chỉ trích, Microsoft “cãi” rằng các bài viết đó do có nhiều thông tin không chính xác và có thể được viết bởi đối thủ IBM. Và vì Microsoft không trông mong các biên tập viên tình nguyện của Wikipedia sẽ chỉnh sửa những sai sót có chủ ý đó nên hãng đã tự thuê một chuyên gia để xử lý.
Nhằm làm dịu đi căng thẳng, Jimmy Wales đã đề nghị Microsoft nên viết tất cả những vấn đề này sang một trang khác và đặt link đến Wikipedia như một tham khảo hữu ích, nhằm đảm bảo sự khách quan cho các thông tin được đăng tải, thay vì thuê người chỉnh sửa như vậy. Giải pháp này rất đáng được những công ty đang nhăm nhe chỉnh sửa thông tin của chính họ trên Wikipedia tham khảo.
Một giải pháp khác được đề xuất là Wikipedia nên tăng cường giám sát bằng cách sử dụng các chuyên gia có trách nhiệm rõ ràng thay vì dùng các tình nguyện viên. Ý kiến này lập tức vấp phải sự phản đối của phe còn lại, những người cho rằng làm thế thì Wikipedia sẽ đánh mất những giá trị ban đầu về một cộng đồng dân chủ cởi mở.
Trong khi những cuộc tranh cãi còn chưa có hồi kết, lời khuyên duy nhất cho những người sử dụng Wikipedia là bạn có thể tham khảo các thông tin được đăng tải trên trang web này, nhưng không nên đặt 100% mức độ tin cậy vào đó.
Nguồn:
Thế giới doanh nhân Số lượt đọc:
265
-
Cập nhật lần cuối:
30/12/2008 10:22:10 AM |