Có người đã từng quả quyết rằng số chủng loại hàng hóa nhái nhãn mác hoặc kém chất lượng trên thị trường Việt chí ít cũng phải bằng hoặc lớn hơn kích cỡ dân số Việt Nam. Nếu quả vậy thì người tiêu dùng có thành tâm mong muốn làm theo lời khuyến cáo của ông bộ trưởng Vũ Huy Hoàng trong lỳ đăng đàn quốc hội mới đây rằng “Mỗi chúng ta phải trở thành người tiêu dùng thông thái” âu cũng thật… quá tự tin.
Ở nước Pháp và nước Ý xa xôi mới đây đã ban hành sắc lệnh cấm du khách và cả “con dân” của họ dùng hàng nhái. Theo đó nếu ai cố tình sử dụng sẽ bị phạt cả trăm ngàn tiền Âu châu, thậm chí bị tống ngục tới tận 3 năm. Trộm nghĩ nếu sắc lệnh này mà được thi hành tại nước Việt ta thì tổng diện tích của Hà Thành được mở rộng chưa chắc đủ xây cất nhà lao.
Có người đã từng quả quyết rằng số chủng loại hàng hóa nhái nhãn mác hoặc kém chất lượng trên thị trường Việt chí ít cũng phải bằng hoặc lớn hơn kích cỡ dân số Việt Nam. Nếu quả vậy thì người tiêu dùng có thành tâm mong muốn làm theo lời khuyến cáo của ông Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng trong kì đăng đàn Quốc hội mới đây rằng “ mỗi chúng ta phải trở thành người tiêu dùng thông thái” âu cũng thật … quá tự tin.
| Tâm lý bầy đàn chính là mảnh đất tốt để thị trường hàng hóa phát triển ồ ạt theo kiểu "mặc kệ người tiêu dùng" |
Kỳ thực, ai mà chẳng muốn mình là người tiêu dùng thông thái. Nhưng có nhất thiết phải trở thành người tiêu dùng thông thái hay không? Và nếu không thông thái thì có làm gì thay đổi được thị trường hay không?
Điều xưa như trái đất mà ai cũng biết là niềm tin luôn là cơ sở cấu thành nên những sức mạnh phi phàm bất luận bản chất của sự vật đúng hay sai. Thực tế cho thấy khi con người có niềm tin vững chắc vào một hệ thống giá trị chuẩn mực thì họ mới có cơ sở để hành xử tự tin. Ngược lại, khi không vào một giá trị nào đó, con người đã không chỉ mất sự định lượng trong hành xử mà cuộc sống của họ cũng bị nhạt đi nhiều niềm vui sống.
Với câu chuyện thị trường và người tiêu dùng nước nhà, niềm tin hay cao hơn đó là sự tự tin dường như vẫn là những gì đang còn mờ ảo, chưa thể định hình rõ nét trong một bộ phận lớn dân cư, các doanh nghiệp và tất nhiên bao gồm cả những nhà làm chính sách.
Nếu như ở những thị trường phát riển như xứ Phù Tang, Âu châu hay Bắc Mỹ chỉ cần một vụ lình xình như: sữa nghèo đạm, “trà sữa polyme” hay quần áo và đồ chơi Trung Quốc nhiễm formaldehyde ... được bán trên thị trường thì ngay lập tức một vài ông đứng đầu hệ thống quản lý phải từ chức, doanh nghiệp thì đương nhiên phá sản. Còn ở xứ ta, chẳng biết có phải do các nhà quản lý có quá thừa lòng vị tha hay không mà cứ hết lần này đến lần khác, hết ngành này đến ngành khác, hết năm này qua năm khác, hàng giả, hàng nhái cứ ngang nhiên tồn tại nếu khách hàng hoặc báo giới không gào lên “hàng độc đấy, đừng dùng nữa…” thì chắc các nhà quản lý cũng chưa thu xếp được các công việc đại sự mà xắn tay, vén chân vào cuộc kiểm tra.
Năm 1985, Đại hội đồng Liên hiệp quốc đã thông qua 8 quyền cơ bản của người tiêu dùng bao gồm: quyền được thông tin, quyền được đảm bảo an toàn, quyền được lựa chọ, quyền được thoả mãn, quyền được lắng nghe, quyền được bồi thường, quyền được giáo dục và quyền được sống trong môi trường lành mạnh, bền vừng. Các quốc gia tham gia cũng đã thừa nhận cơ sở pháp lý này và thực hiện. Nhưng với Việt Nam, việc thực hiện được các quyền đó xem ra còn lắm chuyện để bàn. Người dân thì chưa biết bao giờ mới hình thành được thói quen tự bảo vệ quyền lợi của mình. Đơn cử như về quyền được thông tin. Theo quy định của pháp luật hiện hành, người tiêu dùng có quyền được thông tin đầy đủ và chính xác về sản phẩm hàng hoá. Tuy nhiên, trên thực tế quyền lợi này của người tiêu dùng thường ngang nhiên xâm phạm. Chất lượng sản phẩm không đúng như quảng cáo của doanh nghiệp trên phương tiện truyền thông đại chúng, hoặc trên nhãn mác là điều bình thường. Các nhà chức trách thì chỉ thực hiện chức năng hậu kiểm và cũng hiếm khi đưa ra những cảnh báo trước cho người dân về chất lượng một loạt hàng hóa nào đó nên hoặc không nên tiêu dùng.
Về phía người tiêu dùng, do không bấu víu được vào đâu, nên cứ “bịt mắt, phi dao” vào sức khỏe của mình và tù mù mua bán theo kiểu truyền miệng xem người bên cạnh nói gì, mua gì rồi mình làm theo… Tâm lý bầy đàn chính là mảnh đất tốt để thị trường hàng hóc phát triển ồ ạt theo kiểu “mặc kệ người tiêu dùng”.
Chẳng thế mà Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia cả năm 2008 chỉ nhận được 109 mẫu do người dân mang đến. Còn Thanh tra Sở Y tế Hà Nội năm qua cũng chỉ nhận được khiếu nại của 6 cá nhân về chất lượng sản phẩm. Cơ quan này cũng đã thiết lập đường dây nóng và hướng dẫn thủ tục khiếu nại cho người dân, những trên thực tế người tiêu dùng vẫn rất ngại gặp các cơ quan chức năng để khiếu nại về hành vi gian lận thương mại của các doanh nghiệp. Cũng dễ hiểu vì sao người tiêu dùng Việt ngần ngại khiếu kiện khi quyền lợi của mình bị xâm phạm - đơn giản vì ai cũng biết thời gian và tiền bạc bỏ ra theo đuổi vụ kiện có thể lớn hơn rất nhiều lần số tiền mua phải một món hàng dởm hoặc kém chất lượng mà chẳng chắc kết quả thắng thua ra sao. Cứ nghĩ vậy, cứ làm vậy, vô hình chung người tiêu dùng đã tự đánh mất quyền bảo vệ mình.
Trong một thị trường đầy rẫy sự lẫn lộn thật giả. thiết nghĩ người tiêu dùng nên tự trang bị cho mình những kiến thức cần thiết thông qua việc tiếp cận các nguồn tin đêr dù chưa thành người tiêu dùng thông thái thì cũng có thể thành người tiêu dùng có hiểu biết. Và thông thái nhất là biết chắc cái gì mình mua vì cần, cái gì mình mua vì sướng để chẳng phải ấm ức, tức ngực với chuyện đắt rẻ dăm đồng... Đôi khi, cũng nên AQ một chút cho dễ sống, bởi niềm vui mua sắm vừa mang lại cảm giác thư giãn dễ chịu, tốt cho sức khỏe vừa trở thành công dân tốt, ủng hộ chính sách kích cứu của nhà nước. Nguồn:
tạp chí Sức Sống Mới Số lượt đọc:
160
-
Cập nhật lần cuối:
19/12/2009 11:26:14 AM |