Chiến lược cạnh tranh – một khái niệm còn khá mới mẻ ở Việt Nam đã được bàn luận sôi nổi trong Hội thảo: “Cạnh tranh toàn cầu và lợi thế Việt Nam” do Trường Doanh nhân Pace tổ chức ngày 1/12 tại TP.HCM. Dưới sự dẫn dắt và phân tích của Giáo sư Michael E.Porter, Hội thảo tập trung đi tìm lời giải cho ba vấn đề lới: Định vị chiến lược cạnh tranh, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam và giải pháp để nâng cao lợi thế cạnh tranh quốc gia.
Định vị chiến lược cạnh tranh: Quan trọng nhất là sự khác biệt
Một chiến lược phát triển doanh nghiệp tốt bao giờ cũng bắt đầu bằng việc thiết lập các mục tiêu tài chính phù hợp cho doanh nghiệp. Lợi nhuận đầu tư cao trong dài hạn chính là mục tiêu cơ bản của mỗi doanh nghiệp và việc đặt ra những mục tiêu không thực tế về khả năng sinh lời hoặc khả năng tăng trưởng có thế sẽ làm ảnh hưởng xấu đến chiến lược. Thực tế cho thấy, việc xác định ngành kinh doanh chính là vấn đề quan trọng trong chiến lược cạnh tranh của mỗi doanh nghiệp.
Theo GS Michael E. Porter, phần lớn các công ty trên thế giới đều hoạt động không có chiến lược mà chỉ "làm việc chăm chỉ" mà thôi. Rất nhiều nhà quản lý đã đồng nghĩa sự cạnh tranh với việc trở thành công ty số một trong ngành hàng hay lĩnh vực nào đó. Về chiến lược, đây là một sai lầm vì cái đích thực sự của cạnh tranh là để trở nên độc nhất vô nhị - tức doanh nghiệp phải tạo dựng được sự khác biệt cho sản phẩm - dịch vụ của mình. Lý giải về quan niệm này, ông đưa ra trường hợp của Công ty Paccar. Tuy ngành sản xuất xe tải hạng nặng không cho lợi nhuận cao, nhưng Paccar vẫn đạt được kết quả kinh doanh rất tốt nhờ định vị được chiến lược cạnh tranh độc đáo. Cụ thể, thay vì bán hàng cho các công tư lớn, họ đã tập trung vào đối tượng khách hàng vận tải tự doanh. Từ đó, họ đã thiết kế những chiếc xe tải với những đặc điểm và tiện nghi đặc biệt theo yêu cầu của khách hàng. Bên cạnh đó, để tạo ra sự khác biệt, Paccar còn cung cấp dịch vụ hỗ trợ dọc đường trên phạm vi rộng cho những người lái xe tải.
Michael E. Porter nhấn mạnh: “Nói đến chiến lược cạnh tranh là phải nói đến sự đánh đổi - tức quyết định làm gì và không nên làm gì vì không thể có một sản phẩm hay dịch vụ đáp ứng được nhu cầu của mọi đối tượng tiêu dùng". Áp dụng nguyên lý này, Công ty sản xuất đồ gỗ nội thất IKEA của Thụy Điển chỉ tập trung vào những sản phẩm giá rẻ có thiết kế đơn giản, dễ lắp ráp chứ không sản xuất những sản phẩm giá cao, có thiết kế hoàn chỉnh như một số công ty bán rẻ đồ gỗ nội thất thông thường.
Lợi thế cạnh tranh của VIỆT NAM ở đâu?
Mở đầu phần nhận định về kinh tế VN, Michael E. Porter đã pha trò: "Tối qua, trên đường từ sân bay về khách sạn, những gì tôi thấy khiến tôi có cảm giác rằng VN không hề đang ở trong bối cảnh kinh tế thách thức. Bối cảnh ở Mỹ và châu âu hiện nay khác hẳn, nó phản ánh rằng những nền kinh tế ấy đang thực sự trong thời đoạn nguy hiểm”.
Tiếp đó, Michael E. Porter thẳng thắn đánh giá thực trạng của kinh tế VN bằng những chi tiết tiêu biểu như mức độ thịnh vượng quốc gia (trên cơ sở GDP bình quân đầu người vào năm 2007), mức lương tối thiểu của người lao động, tỷ lệ cải thiện năng lực cạnh tranh, chỉ số năng lực quản trị. . . , VN vẫn đang thuộc nhóm thấp, ngang bằng Pakistan, Sri Lanka, Ấn Độ; thua Philippines, Indonesia và kém khá xa Trung Quốc. Riêng chỉ số nhận biết tham nhũng, VN đang ở mức cao. Ông cũng nhấn mạnh số vốn đầu tư nước ngoài đổ về nhiều không hoàn toàn phản ánh chất lượng tăng trưởng, mà vấn đề là phải làm sao để nguồn vốn đầu tư đó biến thành nguồn lực phát triển hiệu quả thực sự cho nền kinh tế. Cụ thể, Michael E.Porter nhắc lại bảng xếp hạng về năng lực cạnh tranh của Harvard, VN xếp hạng 102 trên 130 nền kinh tế toàn cầu.
|
Michael E.porter được xem là “cha đẻ” của chiến lược cạnh tranh. Ông cũng là một trong những giáo sư lỗi lạc nhất của Đại học Havard. Những tác phẩm kinh điển của ông như Chiến lược cạnh tranh, Lợi thế cạnh tranh, Lợi thế cạnh tranh quốc gia đã trở thành sách gối đầu giường của giới kinh doanh và những nhà hoạch định chính sách vĩ mô trên toàn quốc trong gần ba thập kỷ qua. |
Trả lời câu hỏi về việc nhận diện lợi thế cạnh tranh nổi bật nhất của VN, Michael E. Porter cho rằng ông chưa đủ điều kiện nghiên cứu kỹ để có những ý kiến hay đề xuất thỏa dáng; song quan sát bên ngoài cho thấy, lợi thế đáng kể nhất vẫn là lương nhân công rẻ. Như vậy, dù sau gần hai thập niên phát triển khá ấn tượng, VN vẫn chưa bước qua ngưỡng quốc gia có thu nhập trung bình. Những cách thức như đã và đang có, theo Michael E. Porter, là vẫn còn nhỏ lẻ, chưa chủ động. Nhìn về hướng phát triển tương lai, Michael E. Porter nhấn mạnh những yếu tố sau đây sẽ không thể giúp nền kinh tế VN cải thiện vị thế cạnh tranh: Sự áp đảo của khu vực doanh nghiệp nhà nước, sự hạn chế khả năng lớn mạnh của khối dân doanh và tình trạng tham nhũng. Để bước lên một vị thế mới, VN cần có một chiến lược quốc gia về phát triển kinh tế dài hạn. Chiến lược đó phải đồng bộ trên mọi lĩnh vực và mọi yếu tố chi phối.
Việt Nam cần một chiến lược kinh tế dài hạn
Năng lực cạnh tranh của một quốc gia phụ thuộc vào năng suất sử dụng nguồn nhân lực, vốn và nguồn tài nguyên thiên nhiên của quốc gia đó. Động lực thúc đẩy sự tăng trưởng GDP của VN là tỷ lệ người tham gia lao động cao trong những năm qua, theo Michael E. Porter là đã chựng lại. Do vậy, muốn thúc đẩy nền kinh tế, VN phải tìm ra động lực mới mà cụ thể là nâng cao năng suất lao động. Michael E. Porter cũng đánh giá rất cao sự phát triển của nền kinh tế VN trong hai thập kỷ qua. Tuy nhiên, những cải cách kinh tế vẫn còn nhỏ lẻ, chưa đủ mạnh để đưa VN trở thành một quốc gia có thu nhập trung hình. Để nâng cao mức sống của người dân, theo Michael E. Porter VN cần có một chiến lược kinh tế dài hạn dựa trên hai nguyên tắc cơ bản là phát triển những điểm mạnh đặc thù, phấn đấu đạt và duy trì vị thế cạnh tranh bằng với những quốc gia ngang cấp. Phân tích về các giai đoạn trong chiến lược cạnh tranh quốc gia, ông cho rằng VN đã đi qua giai đoạn một và rất cần tập trung cho những bước đi tiếp theo.
Nói về chương trình hành động để nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam, Michael E. Porter gợi ý nên ưu tiên cho 7 vấn đề. Giảm tham nhũng, cải thiện cơ sở hạ tầng, cải cách thị trường tài chính sâu sắc hơn, cải cách hành chính triệt để hơn, phát triển nguồn nhân lực ở mọi cấp, đổi mới các doanh nghiệp nhà nước, Phát triển các nhóm ngành. Ông đặc biệt nhấn mạnh: "Chính phủ Việt Nam phải xem tham nhũng như là một rào cản lớn cho sự phát triển và cần phải có một chiến lược đồng bộ để xóa bỏ tham nhũng bằng những hành động cụ thể như đơn giản hóa, nhất quán và thực thi luật một cách nghiêm minh, sử dụng hệ thống thông tin minh bạch, tăng cường quản lý doanh nghiệp nhà nước và đẩy mạnh quá trình tư nhân hóa. . . " .
Về việc cải thiện môi trường kinh doanh, ông gợi ý VN nên tiếp tục mở cữa thị trường tài chính theo cam kết WTO, xây dựng một cơ chế quản lý tài chính hiệu quả - độc lập, thiết lập một ngân hàng phát triển để xây dựng các công cụ hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp tư nhân nhỏ và vừa.
Nghe Michael E.Porter, doanh nhân nghĩ
Buổi hội thảo “cạnh tranh toàn cầu và lợi thế Việt Nam” do giáo sư Michael E.porter chủ trì đã thu hút trên 700 người tham dự, trong đó có không ít là chuyên gia, nhà quản trị trong và ngoài nước. Một số cảm nhận và phản hồi bên lề hội thảo:
Ông Lý Quí Trung - Tổng giám đốc Nam An Group và Phở 24: Nghĩ lại về khái niệm “chiến lược”
Bối cảnh hiện tại rất cần thiết để nói chuyện chiến lược với cả doanh nghiệp và quốc gia. Tôi thấy điểm đáng mừng là doanh nghiệp VN rất quan tâm đến vân đề này. Chịu đi nghe đã là quý rồi, còn thấm và áp dụng được tới đâu lại là chuyện khác. Tôi chỉ mong góp nhặt được một, hai ý nhỏ, hoặc là quan điểm mới, hoặc là ý cũ nhưng mình đã bàng bạc quên và tôi đã nhận được: Thứ nhất là quan điểm về chiến lược. Chiến lược không phải là hướng tới cái tốt nhất như nhiều doanh nghiệp lâu nay vẫn nghĩ, mà là tạo sự độc đáo, riêng biệt. Xác định được điểm này sẽ giúp mình đỡ đi loanh quanh vì nếu cứ hướng tới cái tốt nhất, sẽ rất khó để biết thế nào là tốt nhất. Thứ hai, như Michael E. Porter vừa đề cập, cốt lõi của kinh doanh vẫn là hiệu quả và lợi nhuận, chứ không đơn thuần là tăng doanh thu. Lâu nay, nhiều doanh nghiệp VN vẫn hướng tới doanh thu bằng những con số mang tính hình thức, đặc biệt là thói quen phản ứng “bầy đàn". Tôi đồng quan điểm rằng phát triển kinh doanh chính là biết làm ra lợi nhuận, mang lại hiệu quả thực sự, chứ không chỉ là doanh số. Những điểm này, tôi và nhiều doanh nhân khác đều đã biết, nhưng một lần nữa giúp mình hệ thống lại và chú trọng thêm.
Ông Holger Benthien - Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Đức: Muốn nhìn rõ hơn lợi thế cạnh tranh mới của Việt Nam
Tôi kinh doanh tại VN đã 15 năm. Tôi đến đây với hai mong đợi: Thứ nhất là để nghe nói về những lợi thế mà các doanh nghiệp đang làm ăn tại VN có thể phát huy. Thứ hai là để nghe phân tích về môi trường kinh doanh tại VN nói chung, những lợi thế mà nền kinh tế VN đang có hoặc có thể xây dựng để nâng cao khả năng cạnh tranh mới trên thị trường quốc tế. Những điểm này sẽ rất hữu ích để doanh nghiệp nhìn lại và xác định vị trí, định hướng cho chính mình.
Đặc biệt hơn, những quan điểm này được trình bày bởi Michael E. Porter. Ngoài tên tuổi và uy tín, ông ấy còn có cái nhìn khách quan của một người quan sát VN từ bên ngoài. Những góc nhìn, nhận định của ông có thể sẽ khác với chúng ta những người đang đứng bên trong. Tôi nghĩ những chương trình như thế này rất thú vị. Giống như Michael E. Porter nói, tôi nghĩ VN cần có cách nhìn mới về chiến lược phát triển cho 10 năm tới. Hiện tại, chúng ta đang có môi trường kinh doanh với nhiều cơ hội, mức tăng trưởng khá cao, nhưng lợi thế cạnh tranh rõ nhất cũng chỉ là lương nhân công rẻ. Lợi thế này sẽ mất, nhất là khi nền kinh tế cần nguồn nhân lực có kỹ năng và trình độ chuyên nghiệp cao hơn. Đồng thời, với sức ép cạnh tranh toàn cầu như bây giờ, những cánh cửa mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp đang làm ăn tại VN cũng hẹp dần. Chúng ta cần một định hướng mới để xác định lại lợi thế và tạo ra lợi thế mới cho mình; nếu không sẽ bị các nền kinh tế láng giềng lấn lướt. Trung quốc đang phát triển rất nhanh và Có chiến lược rõ ràng. VN cũng cần xây dựng chiến lược kinh tế rõ ràng để cộng đồng doanh nghiệp có thể xác định được chiến lược riêng của họ trong đó.
Tôi lo ngại nhất là tình trạng tham nhũng ở VN. Đó sẽ là yếu tố làm yếu đi sức cạnh tranh, nhất là nguồn lực trong phát triển cơ sở hạ tầng. Một phần của cơ sở hạ tầng tại VN đã được cải thiện, nhưng cần nhiều và nhanh hơn nữa. Tôi thấy VN có tinh thần sẵn sàng thay đổi nên vẫn lạc quan và hy vọng vào một tương lai tươi sáng.
Ông Triệu Tôn Phong - Tổng giám đốc Công ty MSV: Lâu nay, nhiều người chúng ta ngộ nhận
Những gì được nói hôm nay không mới, nhưng cũng rất đáng lưu ý đối với doanh nghiệp VN. Lâu nay, đúng là nhiều doanh nghiệp VN ngộ nhận về chiến lược. Những slogan, mục tiêu hoặc một bộ hồ sơ của doanh nghiệp không thể là chiến lược như họ từng nghĩ. Điều này không có gì khó hiểu, vì xuất phát điểm của các doanh nhân VN rất khác nhau. Có khi khởi nghiệp với quy mô rất nhỏ, mục tiêu mong muốn chỉ là làm ăn được thì nói chuyện chiến lược hơi khó. Rồi môi trường cho phép phát triển lên, học hỏi chỗ này chữ kia, mỗi nơi một ít, rồi gặp thời, làm ăn tốt và thế là người ta cứ ngộ nhận như thế là đã làm đúng. Cho đến lúc đối diện với những khó khăn như bây giờ, lúng túng trong quản trị và phát triển doanh nghiệp, nhiều người mới nhìn lại và suy nghĩ. Sau giai đoạn này, tôi nghĩ tư duy của doanh nghiệp VN sẽ khác, nhưng để có tập quán tư duy chiến lược thực sự thì còn tùy. Nguồn:
Doanh nhân Sài Gòn Số lượt đọc:
356
-
Cập nhật lần cuối:
09/12/2008 04:59:27 PM |