Khu vực nào đóng vai trò chủ đạo cũng phải là sự chủ đạo tự thân, xuất phát từ sự lớn mạnh, phát triển của chính doanh nghiệp đó, không phải là sự áp đặt duy ý chí.
LTS: Chúng ta đang rốt ráo xây dựng đề án tái cấu trúc kinh tế. Một số người có kinh nghiệp cho rằng đây là thời điểm vàng để tái cấu trúc các doanh nghiệp. Theo TS Phạm Minh Trí, thực chất của việc tái cấu trúc DN trong thời gian tới chính là cổ phần hóa triệt để DNNN, sàng lọc các DN nói chung thông qua cạnh tranh sòng phẳng. Để có những góc nhìn đa chiều về vai trò chủ đạo của doanh nghiệp, Tuần Việt Nam xin giới thiệu bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả.
Xem lại vai trò chủ đạo
Trước hết, chúng ta thừa nhận mô hình kinh tế trong các giai đoạn sắp tới là mô hình kinh tế thị trường hiện đại, theo xu hướng kinh tế tri thức, lấy tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam và là đặc trưng của mô hình này. Nếu ai không thừa nhận thực chất mô hình này là kinh tế thị trường hiện đại mà chỉ nói là mô hình kinh tế tổng quát tức là lẩn tránh thực tế và chân lý hiện nay.
Nền kinh tế của tất cả các nước trên thế giới ngày nay, bất kể chế độ chính trị đều là kinh tế thị trường, chỉ khác nhau ở mức độ phát triển và trình độ quản lý, điều hành, năng lực cạnh tranh.
Được nhà nước bảo lãnh vay vốn nước ngoài, thế nhưng, hiện nay, Vinashin đang đứng trước cảnh nợ nần khó trả.
DN nói chung là chủ thể của kinh tế thị trường, tạo nên hoạt động của thị trường, lấy lợi nhuận làm động lực, chịu sự chi phối của quy luật cạnh tranh và các quy luật kinh tế khác.
Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trên thị trường không có DN nào là DN chủ đạo, dẫn dắt thị trường, dù đó là DNNN hay tập đoàn siêu quốc gia nào. Thực tiễn quá trình đổi mới cũng đã chứng minh: các DNNN chưa làm được vai trò chủ đạo, dẫn dắt như mong muốn.
Chúng ta đã có chủ trương sáng suốt và đúng đắn: cổ phần hóa 100% DNNN. Tuy nhiên, việc triển khai chủ trương này vẫn ì ạch, khó khăn như cỗ xe thủ công leo dốc, nhất là khi đụng đến các tập đoàn và tổng công ty nhà nước, đụng đến vai trò chủ đạo của DNNN.
Chính vì vậy, tái cấu trúc nền kinh tế là thời điểm để chúng ta xem xét lại một cách nghiêm túc vai trò chủ đạo của một khu vực doanh nghiệp.
Giờ đây, nếu chúng ta thực sự cầu thị, nhìn thẳng vào sư thật là, cũng vì được áp đặt vai trò chủ đạo nên nhiều doanh nghiệp được hưởng lợi từ bao cấp vốn rẻ, không phải chịu tác động của cạnh tranh, thiếu cán bộ quản lý giỏi, nên kinh doanh kém hiệu quả. Và do nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chủ yếu là nhờ cái ô bảo hộ của nhà nước, DNNN không phải chịu áp lực cạnh tranh và không thi thố tài năng trong vai trò chủ đạo, dẫn dắt nền kinh tế, nhất là trong cơn bão táp lạm phát, khủng hoảng kinh tế, tài chính trên thế giới, lạm phát và suy giảm trong nước.
Hỗ trợ DN, trong đó có các DNNN vượt qua khủng hoảng bằng các gói kích thích kinh tế, nhà nước và nhân dân cũng rất kỳ vọng vào trách nhiệm xã hội của DN trong khó khăn chung của đất nước. Thế nhưng, chúng ta không thể hài lòng với kết quả hoạt động của DNNN trong thời gian qua.
DNNN đã chiếm 50% tổng vốn đầu tư từ ngân sách, nhưng chỉ đóng góp 40% GDP, 29% thu thuế nội địa, trong khi chiếm 60% dư nợ tín dụng và 70% tổng dư nợ quốc gia.
Như vậy, cũng có thể khái quát sơ bộ như sau: DNNN làm ra 40% tổng sản phẩm xã hội, nhưng cũng đồng thời cũng gây ra một khối nợ lớn (70%) cho nhà nước phải trả trong nhiều năm
Còn vai trò chủ đạo, dẫn dắt nền kinh tế thì hầu như vắng bóng, thậm chí đôi khi còn yêu sách tăng giá, giảm thuế, cấm nhập khẩu những mặt hàng có tính cạnh tranh có lợi cho xã hội và người tiêu dùng, yêu sách đòi được độc quyền, một mình một chợ, bất chấp những cam kết của nhà nước mở cửa thị trường hàng hóa và dịch vụ với nước ngoài.
Đây là lúc chúng ta phải thực sự cầu thị và nghiêm túc xem xét lại vai trò chủ đạo và sự tồn tại của DNNN, xem xét lại vai trò công cụ của DNNN trong việc điều hành, quản lý vĩ mô, định hướng phát triển của nhà nước.
Phải cổ phần hoá triệt để
Thực tiễn của quá trình đổi mới trong thời gian qua, nhà nước điều hành, quản lý vĩ mô, định hướng phát triển chỉ có thể bằng cơ chế, pháp luật và các biện pháp kinh tế thông qua chiến lược, chương trình mục tiêu, đề án, dự án, kế hoạch ngắn và dài hạn, nhiều hơn trông cậy vào vai trò chủ đạo, dẫn dắt của DNNN mà chúng ta gán cho họ. Đó là thực tiễn và cũng là chân lý. Nên chăng, chúng ta sớm cất gánh nặng DNNN cho Nhà nước và cho chính các DN này, càng sớm càng tốt.
Báo cáo mới nhất về các tập đoàn kinh tế, tổng cty cho hay, 25% các DN này
có lợi nhuận dưới 5%. Ảnh VNN
Trong quản lý, điều hành vĩ mô, không thể lấy DNNN, dù là tập đoàn hay tổng công ty nào làm công cụ dẫn dắt, thông qua cơ chế bao cấp hay độc quyền dưới bất kỳ hình thức nào. Một khu vực kinh tế muốn đóng vai trò chủ đạo phải xuất phát từ sức mạnh tự thân, sự phát triển và lớn mạnh bên trong của mỗi DN, không thể áp đặt chủ quan, duy ý chí.
Kinh nghiệm không thành công của một số nước trong việc thành lập một số công ty nhà nước trong một số lĩnh vực như: khai thác than ở Anh, sản xuất thép, khai thác dầu mỏ ở một số nước đang phát triển ở châu Á, về sau phải chuyển sang tư nhân hóa do kém hiệu quả và tham nhũng đã chứng minh điều đó.
Độc quyền là xóa bỏ cạnh tranh. Khi không có cạnh tranh lành mạnh, hợp pháp thì tất yếu sinh ra trì trệ, không hiệu quả vì người ta không cần so sánh chọn lọc, không cần cạnh tranh để làm ra sản phẩm tốt hơn, hiệu quả hơn.
Thực chất của việc tái cấu trúc DN trong thời gian tới chính là cổ phần hóa triệt để DNNN, sàng lọc các DN nói chung thông qua cạnh tranh trong sản xuất, kinh doanh, dịch vụ để tồn tại, phát triển. Nhà nước có chiến lược, chính sách hổ trợ để phát triển DN vừa và nhỏ, tiến đến hình thành các tập đoàn kinh tế hùng mạnh, đủ sức đương đầu, cạnh tranh thắng lợi trên thương trường bằng sức mạnh của bản thân, chứ không phải nhờ vào đặc quyền, đặc lợi, cơ chế bao cấp. Khi đó kinh tế thị trường của ta mới thực sự là kinh tế thị trường đúng nghĩa của nó, là kinh tế dân doanh trong xã hội dân sự hiện đại.
Nhà nước điều hành, định hướng phát triển thông qua chiến lược, chương trình mục tiêu đề án, dự án, chính sách, cơ chế, pháp luật, chứ không nhất thiết lấy DNNN làm công cụ dẫn dắt, chủ đạo. Số lượt đọc:
164
-
Cập nhật lần cuối:
16/11/2009 01:44:43 PM |