“Đại gia” – ông là ai?

Phải là "đại gia", vì có vậy mới được ưu ái, ưu tiên số một, dại gì mà không bám vào bầu sữa của các “siêu đại gia, siêu quyền lực” – vì cơ chế và tư duy đó nên mới có chuyện, bằng bất cứ giá nào, nhà nhà người người chen nhau làm “đại gia”.

Trên Tuổi trẻ cuối tuần số ra ngày 27/01/2008 có bài phỏng vấn TS. Vũ Thành Tự Anh (phải nói là rất hay) với tựa đề “Phải công phá thành trì “chủ nghĩa tư bản thân hữu”. Trong đó, từ “đại gia” để trong ngoặc kép.

“Đại gia” là cái gì vậy? Vì sao tới nay từ này thường xuất hiện trong tiếng Việt và đang là câu cửa miệng quen thuộc ở đời thường? Nhà báo Như Hằng (người đặt câu hỏi) hay chính TS. Vũ Thành Tự Anh để nó trong ngoặc kép? Tôi vội lấy từ điển của cụ Đào Duy Anh ra tra thì thấy nó có hai nghĩa: “Đại gia: Nhà thế tộc - Nhà học giả trứ danh”. Riêng từ “Đại” lại có hai nghĩa: Một nghĩa là to, lớn, trái với từ tiểu và nghĩa còn lại là thay đổi, thay thế, dời.

Sự thâm nho đâu chỉ là chuyện chơi chữ khi từ này chứa hai “nhà”: nhà thế tộc và nhà học giả trứ danh. Trong đó, nhà thế tộc là nhà làm quan nhiều đời (trang 397). Những con người như Leonard de Vinci, Mikenlangelo hay Anbe Einstein… là thiên tài của nhân loại nhưng cũng không ai gọi họ là “Đại gia” vì họ chỉ được một vế (nhà học giả trứ danh).

Nói thế để thấy hai chữ "đại gia" to tát ngần nào.

Ta tạm thời bằng lòng với cách giải nghĩa kinh điển của cụ Đào Duy Anh, gác sang một bên để xem các “đại gia Việt” mà bài báo nhắc tới - ví dụ như EVN, Vietcombank… - với tinh thần cảnh báo hiểm họa của các tập đoàn con cưng của chính phủ Việt Nam hiện nay, hơn là biểu dương ủng hộ các tên tuổi thương hiệu lừng danh như Sony, Toyota, Honda của Nhật hay Samsung, Huyndai, LG của Hàn Quốc, Microsoft của Mỹ,…

Đây là những tập đoàn kinh tế tư bản tư nhân đã thành hình lâu dài, có khi vắt qua hai thế kỷ, như hình ảnh dễ hiểu TS. Vũ Thành Tự Anh ví von:

“Khi trồng tre, người ta không gom nhiều cây tre lại thành một khóm mà ban đầu chỉ trồng một vài cây, sau đó theo thời gian chúng tụ hội lại phát triển thành khóm…". Còn ở ta thì sao?

“Cũng giống như việc thành lập các tập đoàn ở ta (chỉ mô hình các tập đoàn nhà nước). Nó không xuất phát từ sức mạnh nội tại mà được hà hơi tiếp sức từ bên ngoài...”.

Cụ thể, chính phủ sẽ luôn sẵn sàng “giải cứu” các tập đoàn bằng cách bơm tiền vào, rót các hợp đồng béo bở, bắt các tập đoàn lép vế khác nhường cho các đại gia con cưng của mình.

Cả nước đang thiếu điện phải mua, nhập, trong khi đó đại gia EVN lại bành trướng sang các lĩnh vực khác như: chứng khoán, bất động sản... - các dự án "ngoại đạo" đối với EVN.

Phải là đại gia, vì có vậy mới được ưu ái, ưu tiên số một, dại gì mà không bám vào bầu sữa của các “siêu đại gia, siêu quyền lực” – thế nên mới có chuyện, bằng bất cứ giá nào, nhà nhà người người chen nhau làm “đại gia”.

Hậu quả nguy hiểm khôn lường của cơ chế “thân hữu tư bản” kiểu hoang dã làm "nảy nòi" ra một tầng lớp trọc phú coi trời bằng vung, coi khinh lao động, vô lương tâm, vô đạo đức, sùng bái đồng tiền, coi rẻ người nghèo, làm gương xấu cho lớp trẻ.

Trao đổi về từ “đại gia”, bỗng bật lên các tên tuổi quen thuộc như Bill Gates với danh ngôn thời đại “người giàu giỏi kiếm tiền (triệu phú), còn tỷ phú là làm cách mạng thay đổi số phận của cả một cộng đồng, tộc người”.

Theo tôi, Bill Gates không chỉ là một trong những người giàu nhất thế giới mà còn là triết gia thế kỷ 21 khi đưa ra khái niệm chưa có trong từ điển danh tiếng nào của thế kỷ đã qua là “chủ nghĩa tư bản sáng tạo” của người giàu và của cả người nghèo nữa, nơi không có địch - ta , không có thắng - thua, mà “cộng sinh” thay cho sinh tồn, mà tạo lập nên một không gian đại đồng trần gian thực sự.

Mỗi đại gia đều có một “đại ca” về ý tưởng, tư tưởng của một cá nhân hay nhóm cá nhân thuộc giới tinh hoa có sứ mệnh khai sáng, dẫn dắt cả một tộc người ở đỉnh cao của kim tự tháp Ai Cập.

Thời đại khoa học công nghệ tin học đòi hỏi khoa học ứng dụng với các nước vừa và nhỏ như Việt Nam.

Thế nhưng, EVN, Vietcombank, Tập đoàn dầu khí đóng, Vinashin,.. và các đại gia con cưng từ đâu sinh ra, hiện hữu thể trạng ra sao, có giá trị thật thế nào để có thể trả lời câu hỏi của bài báo nói trên đặt ra:

“Thử hỏi nếu EVN bị chính phủ “ăn hiếp”, lập tức các tập đoàn khác có lợi ích trực tiếp hoặc gián tiếp ở EVN chắc chắn sẽ xông vào bênh vực. Họ kết thành một cái bè quay trở lại chi phối chính sách nhà nước mạnh mẽ hơn”.

Và khi ấy các ông chủ lớn hiện nguyên hình là các đại ca trong băng nhóm xã hội đen chẳng khác gì trong phim võ hiệp bên Tầu…

Xã hội luôn chào đón các "đại gia", có vậy nước mới giàu, dân mới mạnh - nhưng đó phải là những đại gia lớn thực sự, có tầm và có tâm thực sự.