Tiến sĩ Nguyễn Tường Bách là chuyên gia trong lĩnh vực quản lý dự án công nghiệp, đồng thời là tác giả, dịch giả của nhiều bộ sách về Phật giáo. Sau hơn 40 năm sống ở nước ngoài, nay ông quay về sống và làm việc tại Tp HCM. Chúng tôi xin giới thiệu cuộc trò chuyện cùng ông.
Có những nghiên cứu nói rằng có một số phần trăm rất cao người Việt cảm nhận mình hạnh phúc. Anh có tin điều đó không?
Tôi cũng có nghe nói như vậy nhưng không biết mức độ khách quan của nó ra sao. Nhưng tôi cũng thừa nhận rằng người Việt rất lạc quan, nhiều người nước ngoài cũng nói như thế.
Anh có thể lý giải tại sao một nước mà mức thu nhập còn thấp nhưng dân chúng lại lạc quan?
Có nhiều cách giải thích. Tại đây, khi bị cúp điện và sau đó đèn sáng lên tôi thấy rất hạnh phúc,, cả xóm ồ lên mừng rỡ. Bên kia nếu bạn lái xe hơi ẩu một chút, bạn sẽ bắt gặp những khuôn mặt vô cùng giận dữ. Tôi ở bên kia 40 năm đôi lúc không hiểu tại sao họ lại làm to chuyện như thế. Có thể họ quá quen với kỷ luật và tiện nghi. Té ra quá kỷ luật cũng làm ta đau khổ.
Anh lái xe gắn máy, anh không phiền vì sự kẹt xe và đi lại ẩu tại Việt Nam sao?
Có chứ. Đó là cái nạn hiện nay. Nhưng ta cũng có thể nhìn cách khác. Trong dòng xe ta có thể tìm thấy sự kiên nhẫn và thông cảm vô tận của người lái xe với nhau. Thỉnh thoảng tôi cũng đi ẩu nhưng chưa có ai nguyền rủa tôi cả.
Thế thì hạnh phúc là gì, là môi trường sống, là tiện nghi, là quan hệ giữa người với người, là cách nhìn?
Tất cả những thứ đó. Đã có nhiều người nói về hạnh phúc, bóc lịch mỗi ngày, ta hay đọc vài câu danh ngôn về hạnh phúc là gì.
Anh sống 40 năm ở nước ngoài, biết rõ hai nền văn hóa khác nhau, hẳn là có một chút tổng kết chứ?
Điều kiện tiên quyết của hạnh phúc dĩ nhiên là có ăn, có mặc và sức khỏe không đến nỗi tồi tệ. Sau đó là làm được gì mà thâm tâm mình muốn.
Thâm tâm muốn làm?
Thường thường con người làm cái gì đó vì trách nhiệm gia đình, vì mưu sinh, vì áp lực xã hội chứ chưa chắc mình muốn làm. Lấy thí dụ làm hai ba công việc như một số người là tại vì áp lực xã hội, vì muốn mình cũng không thua kém ai.
Theo như anh nói thì hầu như ai cũng làm việc vì những động cơ kia, mấy ai làm được điều thâm tâm mong muốn làm?
Thì vì như thế nên ai cũng than khổ. Dĩ nhiên có người thực hiện đúng điều mình yêu thích trong công việc hàng ngày của mình.
Nhưng anh có chắc là nếu làm đúng công việc mà mình yêu thích thì mính sẽ hạnh phúc?
Còn phải biết lượng sức mình. Có câu nói rất hay: “Chúc bạn đủ sức mạnh để làm những điều bạn có khả năng làm được, chúc bạn đủ sáng suốt để biết những gì mình không làm được”. Vì nếu không biết lượng sức mình thì càng làm càng… mất hạnh phúc.
Theo anh, trong xã hội nghề nào thì làm được nhiều điều mình muốn làm?
Tùy mỗi người. Làm kinh tế, làm khoa học, làm nghệ thuật, đi dạy học, thậm chí thợ thủ công…đều có thể tìm trong nghề nghiệp của mình niềm vui và say mê trong cuộc sống. Ông hàng xóm sát nhà tôi bên Đức tuy là kỹ sư trưởng phòng một công ty đa quốc gia nhưng con trai ông ấy nhất định theo nghề thợ mộc và ông ấy vui vẻ chấp nhận.
Ta hãy nói rõ thêm về niềm vui của doanh nhân, niêm vui làm kinh tế. Niềm vui của nhà kinh tế nằm ở đâu, theo anh?
Niềm vui lớn lắm. Làm kinh tế ta hiểu những vấn đề vĩ mô của xã hội, điều động hàng chục, hàng trăm con người, chuyển vậ những khối tiền lớn, tiếp xúc với các thành phần chủ chốt trong xã hội. Nếu tiếp xúc với nước ngoài, ta đi thẳng vào thành phần xuất sắc của thế giới. Nhưng quan trọng nhất là khi làm kinh tế, ta tác động trực tiếp đến số phận của hàng trăm, thậm chí hàng nghìn gia đình.
Thế thì niềm vui phải chăng nằm ở chỗ có uy lực?
“Uy lực” là một cách nhìn. Hiển nhiên là có kẻ tìm uy lực trong kinh tế, kinh doanh, tiền bạc. Cái vui của kinh tế theo tôi là quy mô tác động của nó. Có lẽ không có ngành nào trong xã hội mà sự tác động đến từng gia đình lớn lao và trực tiếp như kinh tế.
Nhưng cái rủi ro cũng lớn, nhiều kẻ đã thân bại danh liệt?
Đúng thôi. Thì cũng như mọi thứ khác, chỗ nào có vinh quang thì cũng có rủi ro. Cưỡi ngọn sóng lớn mà…
Theo anh, cái rủi ro của doanh nhân nằm ở chỗ nào?
Như trên đã nói, một lỗi lầm căn bản của doanh nhân là không biết tự lượng sức mình. Cái này bên Tây, bên Mỹ cũng như bên mình.
Sức là sức gì? Sức tiền bạc, sức tài năng hay sức gì?
Vốn liếng, khả năng chuyên môn, nội lực. Thêm một cái mà người ta hay đánh giá sai là cơ may của mình trong một thị trường đấy sự cạnh tranh. Nhiều khi cơ may rất thấp mà cứ tưởng là cao. Tại châu Âu có những khóa học huấn luyện cho những ai sắp sửa mở công ty riêng. Trong đó, người ta khuyên phải biết đánh giá cơ may của mình một cách khách quan bằng nhiều thông tin.
Có người hay nhầm tưởng giữa mơ ước và thực tế?
Đúng thế. Câu nói này cũng có một chiều sâu về triết học và nhận thức luận.
Ngoài những điều vừa kể, theo anh, doanh nhân còn cần gì nữa?
Còn cần một điều mà người ta gọi là “đạo lý kinh doanh”.
Điều này thì cũng đã nhiều người nói tới. Theo anh thì giữa quyền lợi riêng và quyền lợi chung, chỗ nào tương đồng, chỗ nào mâu thuẫn?
Thiên hạ mênh mông, nếu ta biết cống hiến sức làm việc thì sẽ có vị trí và tài sản cho ta, thực ra không có mâu thuẫn gì. Không sống bằng sự lừa dối, không buôn bán chất độc hại, thu hoạch lợi nhuận có chừng mực, để cho người khác sống được, đó là đạo lý kinh doanh.
Nhưng khi tất cả mọi người đều cố ních đầy túi tham, liệu cái chủ trương này còn khả dĩ?
Thì trường sẽ sụp đổ nếu thiếu đạo lý, hãy xem hệ thống tài chính thế giới hiện nay. Lý do chính là nhiều nhà đầu tư tài chính đã quá tham lợi nhuận. Nay nhiều chính phủ đã nhập cuộc để phần nào điều tiết giữa lợi nhuận của họ và lợi ích của xã hội. Cái bong bóng nhà đất tại Việt nam bị xì hơi vì ai cũng muốn vơ vét thật nhanh.
Có một thí dụ khác, tích cực hơn về “đạo lý kinh doanh” không?
Các công ty lâu đời trên thế giwois nhất là các công ty công nghệ, tồn tại hàng trăm năm thường là nhờ sáng lập viên của họ đều là những con người xuất thân rất nghèo nàn và muốn cống hiến khả năng và niềm say mê kỹ thuật của mình cho sự phát triển xã hội. Bạn có thể thấy điều này ở châu Âu, Mỹ và Nhật, Hàn Quốc.
Ở Việt Nam thì sao?
Tôi ít thông tin nên không dám nói gì về Việt Nam. Nhưng tôi nghĩ rằng ai đi vào kinh doanh nhằm chụp lợi, không chóng thì chầy sẽ thất bại. Phải có một tầm nhìn xây dựng, thân thiện vói con người, cộng đồng, môi trường, kết hợp với lợi ích chính đáng riêng thì Việt Nam cũng là một bầu trời mênh mông, ai cũng có chỗ cho mình cả.
Anh cũng là doanh nhân, xin hỏi anh có tìm một chỗ cho anh không?
Thời kỳ doanh nhân của tôi đã qua…
Còn bây giờ?
Bây giờ tôi đi dạy học.
Hy vọng đó là “điều thâm tâm anh muốn làm”. Xin cảm ơn anh về buổi trò chuyện này. Nguồn:
Thời báo Kinh tế Sài Gòn Số lượt đọc:
322
-
Cập nhật lần cuối:
07/10/2009 10:26:37 AM |