Xa xỉ có thực sự cần thiết không? Câu trả lời sẽ tùy thuộc vào người được hỏi. Như một nhà thơ người Ý đã từng nói “Mọi vật trên đời này từ khi sinh ra đã được coi là xa xỉ”, điều này càng làm cho câu hỏi về ý nghĩa của sự xa xỉ trở nên khó trả lời.
"Xa xỉ giống như máy điều hòa nhiệt độ, là thứ khiến đế chế La Mã sụp đỗ. Vì họ phải đóng cửa sồ để mở điều hòa nên đã không thể nghe thấy tiếng quân thù đang đến", theo nhà văn Mỹ Garrison Kellor.
"Sự xa xỉ và những sự tiện nghi tương tự khác không chỉ là một phần không thể thiếu của cuộc sống mà nó còn là những động lực cho sự phát triển của con người" – theo nhà thơ, nhà văn và nhà triết học Mỹ Henry David Thoreau.
Qua 2 câu nói trên chúng ta có thể thấy rõ sự đối ngược trong các quan điểm về “xa xỉ”. Một bên cho rằng xa xỉ là không cần thiết và thậm chí còn là nguyên nhân phá vỡ hạnh phúc của con người. Bên kia thì lại đưa ra điều hoàn hoàn trái ngược đó là xa xỉ giúp mang lại hạnh phúc cho con người. Vậy tại sao lại có sự trái ngược về quan điểm như vậy? Liệu có câu trả lời nào dung hòa cho cả 2 quan điểm không? Câu trả lời là "Không".
Yếu tố xã hội
Không phải ai cũng có thể sống xa xỉ. Thậm chí các cường quốc kinh tế trên thế giới cũng mất hàng thế kỷ để được vị thế như ngày hôm nay. Mãi cho đến khi phát hiện ra Thế giới Mới, châu Âu mới thực sự trở thành một lục địa lớn mạnh nhất thế giới nhờ sự đầu tư các nơi đổ xô về. Trong thời kỳ đó, của cải chủ yếu dành cho một số tầng lớp trong xã hội như các lãnh chúa phong kiến, các gia đình quý tộc, giáo hội và các tầng lớp còn lại thì gần như không có gì trong tay. Đây là sự khác biệt giữa "có" và không có".
Ngày nay, những hoàn cảnh tương tự chúng ta cũng có thể nhìn thấy ở khắp nơi. Có những người không bao giờ có thể mua được những thứ mà một số người khác có thể mua được dễ dàng, điều này dẫn đến cả những cái nhìn khác biệt về giá trị đạo đức.
Nhưng có thực sự những người có địa vị thấp hơn trong xã hội sống với những thứ kém giá trị hơn?
 Hãy thử làm một động tác đơn giản đó là nhìn lại những thứ mình đang mang trên người: áo hoặc quần của bạn có cúc áo hoặc khóa kéo không? Có thể bạn cho rằng đó là thứ đương nhiên phải có dành cho quần áo. Nhưng bạn có biết rằng hai vật này là một trong những phát minh xuất sắc vào thời điểm chúng ra đời? Nếu không có chúng, có lẽ bây giờ chúng ta vẫn phải mất hàng giờ để cài quần áo bằng những giải rút hoặc những móc khóa to bè thô thiển. Ở châu Âu, khóa kéo sau đó được hãng thời trang nổi tiếng Hermes cho hàng loạt sản phẩm túi xách và vali của mình.Vậy điều này nói lên điều gì: xã hội phát triển vì nhu cầu của con người càng ngày càng cao?
Yếu tố tâm lý
"Chúng ta ăn để sống chứ không phải sống để ăn" là một câu ngạn ngữ nồi tiếng trong kinh thánh nhắc nhở các con chiên phải biết tỏ ra mực thước trong việc ăn uống. Vì vậy, rất nhiều người sẽ tỏ ra khó chịu đối với những người được gọi là "phàm ăn".
Tuy nhiên, câu nói này chỉ đúng vào thời điểm khi mà lương thực là thứ quý hiếm đối với tất cả mọi người. Khi đã có đầy đủ những nhu cầu thiết yếu: nhà ở, cơm ăn, áo mặc, thì ta sẽ thấy ý nghĩa của cuộc sống không chỉ đơn giản nằm ở những thứ đó.
Khái niệm "no đủ” không đơn giản chỉ là thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu. Rõ ràng trong cuộc sống còn nhiều điều khác hơn thế. Vì có những điều khác hơn thế nên ai cũng muốn được ở cạnh gia đình, bạn bè, ở cạnh những người có chung lối suy nghĩ cách ứng xử với mình. Và cũng vì có những điều khác hơn thế nên nếu được chuyển đến một căn phòng mới thì ai cũng sẽ bắt đầu trang trí với đủ các đồ vật được cho là bắt mắt nhất. Hướng tới cái tốt, cái đẹp chính là bản năng của con người. Và đôi khi cái đẹp còn được đánh đồng với sự giàu có và sang trọng. Bởi vậy, nhà thiết kế nổi tiếng Coco Channel đã từng nói công việc của bà là xóa bỏ sự xấu xí: 'Tôi yêu sự sang trọng. Sự sang trọng không phải nằm ở sự giàu có hay diêm dúa mà ở nơi không có sự thô tục. "Thô tục" là một từ dở nhất trong ngôn ngữ của loài người và tôi đang trong một cuộc chiến để đánh bại nó".
Một lần nữa, hãy thử nhìn lại chiếc áo bạn đang mặc. Nó có màu gì? Đó có phải là màu ưa thích của bạn không? Đây có phải là kiểu áo mà bạn thích nhất không? Nó có phù hợp với tính cách của bạn không?
Có thể nói chiếc áo phần nào phản ánh được con người bạn: lối sống, tâm trạng, hình ảnh và kể cả khát vọng. Nói cách khác, cách ăn mặc thể hiện con người mà bạn muốn người khác nhìn nhận. Giống như diva Madonna đã từng nói "Tôi luôn nghĩ rằng mình nên được đối xử như một ngôi sao".
Con người cần ăn để sống. Nhưng tại sao người ta sẽ muốn chọn một nhà hàng sang trọng cho một cuộc hẹn quan trọng? Có nhiều câu trả lời cho câu hỏi này: đó là nơi các cặp tình nhân thường xuyên lui tới, rất lãng mạn, trang trí bắt mắt, đồ ăn ngon hoặc chỉ đơn giản là người đó muốn chứng tỏ khả năng tài chính của mình.
Tóm lại, giàu có và xa xỉ chính là sự thỏa mãn tất cả các nhu cầu của con người, vốn là một thực thể phức tạp và rắc rối.
Yếu tố kinh tế
Vào thế kỷ 19, những hàng hóa xa xỉ chỉ chuyên được bán cho giới quý tộc và một số tầng lớp giàu có khác. Charles Frederick Worth, nhà thiết kế thời trang đầu tiên trên thế giới là người thường xuyên lui tới các cung điện, chuyên thiết kế trang phục cho giới quý tộc và hoàng gia Pháp. Sau khi Cách mạng Công nghiệp nổ ra, mọi chuyện thay đổi. Các nhãn hiệu cao cấp giờ đây luôn luôn sẵn sàng phục vụ cho bất cứ ai có đủ khả năng chitrả. Sẽ không lâu nữa, chúng ta có thể thấy sản phẩm của Gucci được bày bán ở những vùng ngoại thành Hà Nội hoặc thành phố Hồ Chí Minh mà không phải lo bị lừa mua hàng giả bởi sẽ có những con mắt sành hàng hiệu ở khắp mọi nơi. Hai năm sau khi Seven for All Humanity, một hãng đồ jeans của Mỹ đưa ra mẫu quần jeans bạc màu, gần như cả thế giới đã đua theo mốt mới này. Và ngày nay thậm chí để tìm một chiếc quần jean bình thường còn khó hơn một chiếc quần jean bạc màu cũ kỹ. Xu hướng sẽ trở thành nhu cầu.
Nếu không có nhu cầu về sự xa xỉ, thì sẽ không có nhiều sự lựa chọn, theo như một câu nói hóm hỉnh nổi tiếng của nhà công nghiệp Henry Ford "khách hàng có thể chọn bất cứ màu gì mà họ muốn, miễn sao đó là màu đen". Mọi người sẽ ăn mặc giống nhau, để kiểu tóc giống nhau, lái xe giống nhau và ăn được ăn cũng giống nhau.
Nhưng nếu như có nhiều sự lựa chọn, chúng ta sẽ có thể lựa chọn cách ăn mặc phù hợp với sở thích màu sắc và phong cách của riêng mình. Chúng ta có thể mua được nhiều thứ hơn so với nhu cầu thực tế cần phải mua. Và điều này chính là sự xa xỉ mà nhà triết học Charles Montesquieu đã phát biểu là nhờ có nó mà công thương nghiệp phát triển và nhà nước được lợi từ đó.
Yếu tố đạo đức
Có lẽ lý do chủ yếu vì sao có nhiều mâu thuẫn trong quan điểm về sự xa xỉ chính là yếu tố đạo đức. Những người sống giàu có xa xỉ thường bị coi là "những kẻ hợm của" theo như thiên chúa giáo vì đạo này khuyến khích con người sống một cuộc sống giản dị. Tuy nhiên, như đã đề cập ở trên, con người muốn sống theo cộng đồng của mình, nhưng đồng thời cũng muốn được nổi bật hơn so với người khác.
Một tranh cãi khác về vấn đề đạo đức đó là: trong khi trên thế giới vẫn có những nơi tràn ngập sự đói khổ thì liệu những người được sống trong sự giàu có xa xỉ có cảm thấy áy náy? Một mặt, suy nghĩ này giúp cho con người hiểu rõ mục đích sống của mình hơn. Nhưng mặt khác, cũng có thể nói rằng sự bất công và mâu thuẫn này chính là động lực cho sự phát triển. Trung Quốc và cả Việt Nam cách đây vài thập kỷ vẫn được coi là những nước siêu nghèo trên thế giới. Nhưng cùng với những cuộc cải cách kinh tế cộng với nhu cầu về mức sống đang ngày càng tăng, người dân Việt Nam và Trung Quốc cũng đã có thể tận hưởng những gì mà những người khác trên thế giới này đã được tận hưởng - như một phần thưởng cho thành công của họ.
Những quan niệm sai lầm về "xa xỉ"
Quan niệm về xa xỉ vì vậy mà rất dễ gây hiểu nhầm. Trên thực tế, thậm chí nhà khoa học nổi tiếng Benjamin Franklin còn có lần phát biếu rằng "Nghèo khó muốn ít, xa xỉ muốn nhiều, tham lam muốn tất" cho thấy rằng xa xỉ, ở một mức độ nào đó, cũng chính là tham lam. Nhưng nếu như chúng ta giải thích rằng xa xỉ thể hiện ước muốn được tạo ra một sự khác biệt, được hưởng thụ cái tốt, cái đẹp và để thỏa mãn nhu cầu của bản thân thì đó lại là một lẽ tự nhiên của con người.
Doug Larson, vận động viên điền kinh người Anh, người đạt huy chương vàng Olympic tại Paris năm 1924 đã từng nói "Thiết thực là khi ta có một chiếc điện thoại, xa xỉ là khi có 2 chiếc, sang trọng là khi có 3 chiếc và sẽ là thiên đường nếu không có chiếc nào cả". Câu nói đó hoàn toàn đúng, nhưng chỉ khi đặt vào bối cảnh khi con người còn phải sống trong hang động, hàng ngày phải vào rừng đuổi theo những con thú hoang để kiếm ăn. Nhưng ngày nay, chúng ta có thể mua được một ký thịt tươi ngon ngay tại một cửa hàng gần nhà, có thể trang trí ngôi nhà theo cách ta thích và mua bảo hiềm thân thể cho chính mình.
Cuộc sống đang ngày càng đi lên.
Nguồn:
Hàng hiệu Số lượt đọc:
402
-
Cập nhật lần cuối:
18/12/2008 03:46:40 PM |