Khổ như… "ông hoàng", "bà chúa"

Yêu nghề, sống chết với nghề nhưng cũng “cay” nghề lắm! Đó là tâm sự của những nghệ sĩ lao tâm khổ tứ, vắt cạn sức mình với những vai diễn trên sân khấu chèo, tuồng. Những “ông hoàng, bà chúa” trong sân khấu, khi trở về với cuộc sống thường nhật đầy lo toan, vất vả, lại lay lắt như những con thuyền nan giữa muôn trùng sóng gió.

Diễn viên hạng 3, đời sống... khó xếp hạng

Nhớ lại những tháng ngày lăn lộn với nghề, trong tâm trí ông Nguyễn Khắc Duyên, Phó Giám đốc phụ trách nghệ thuật của Nhà hát Tuồng Việt Nam vẫn hằn in những kí ức cơ cực. Ông bảo: “Nhắc lại không khỏi rùng mình. Anh em nghệ sỹ, ai đã từng kinh qua những ngày đó đều không thể quên được. Thời đó khó khăn chung, ai cũng nghèo, ăn còn phải bữa đắp bữa đuổi, lấy đâu ra tiền mua vé xem diễn kịch. Hoạ may lâu lâu một số địa phương có ngày lễ, ngày hội, mời nhà hát về diễn thì anh chị em mới “tươi” lên được một chút. Khi ra đi vẻ mặt ai cũng háo hức, nhưng trong tâm trí, ai cũng cầu cho trời đừng mưa, mong cho buổi diễn tốt đẹp, để ngày mai có đồng tiền ra chợ mua cho con chút ít thức ăn mặn, lâu nay chúng kham khổ quá rồi”.

Mất bao công sức dựng vở, luyện tập, nhưng không có đất diễn, đồng lương thấp, đã đẩy cuộc sống của người nghệ sĩ vốn đã nghèo lại thêm phần bĩ cực. Không thể sống được bằng nghề, nhiều người đã phải đi làm thêm để kiếm tiền nuôi sống bản thân, gia đình. Ban đêm, trên sân khấu họ là những “ông hoàng”, “bà chúa” nhưng ban ngày, có “ông hoàng” chạy xe ôm, có “bà chúa” dọn hàng nước, bán ốc, bán hàng rong. Kể ra nghe thật xót xa, đắng đót(!).

Bây giờ, cuộc sống của người nghệ sỹ đã có phần đỡ hơn, nhưng những vất vả của cuộc mưu sinh vẫn còn hằn sâu trên khuôn mặt họ. Mọi chi tiêu, sinh hoạt hằng ngày cho bản thân, gia đình của các diễn viên đều trông chờ vào đồng lương còi cọc.

Hiện nay hơn 90% diễn viên của các nhà hát tuồng, chèo đều là diễn viên hạng 3. Với những nghệ sỹ có thâm niên hàng chục năm trong nghề, kịch trần thì bậc lương của diễn viên hạng 3 cũng chỉ được hệ số 4,06 lương cơ bản. Còn đội ngũ diễn viên hợp đồng thời vụ, diễn viên mới vào nghề chỉ được trả 700.000 đến 1 triệu đồng một tháng. Mặc dù ngoài tiền lương, diễn viên ở các nhà hát tuồng, chèo còn được hưởng phần trăm độc hại, phần trăm thanh sắc và tiền trợ cấp mỗi buổi tập là 10 - 20.000 đồng, nhưng họ phải thắt lưng buộc bụng mới đủ chi tiêu trong tháng.

Anh Lê Xuân Diệu, một “cây” chèo có thâm niên của Nhà hát Chèo cho biết, hai vợ chồng anh đều là diễn viên, tiền lương hàng tháng cộng lại chỉ được hơn 3 triệu đồng. Con gái anh đang học tiểu học, mỗi tháng chi tiêu tiền học phí và các khoản phụ khác phục vụ học tập cho cháu, cũng ngót nửa số đó. Nửa còn lại chia đều ra 30 ngày cho 5 nhân khẩu - một phép tính đơn giản của học sinh tiểu học nhưng lại là một bài toán khó của gia đình nghệ sỹ.

Nghệ sỹ ở... gầm cầu thang

Ở Nhà hát Tuồng và Nhà hát Chèo Việt Nam hiện có khoảng hơn 200 diễn viên, cán bộ, công nhân viên được bố trí sống trong khu tập thể của cơ quan. Đặc biệt, đội ngũ diễn viên lâu năm đã lập gia đình, hầu hết đều được chia phòng ở khu tập thể. Tuy nhiên diện tích sinh hoạt tại mỗi phòng chưa đầy 20m². Diện tích chật hẹp đó vừa là chỗ ăn, ngủ, bếp núc, nhà tắm, nhà vệ sinh của cả một gia đình. Vốn là khu tập thể được xây từ những năm 60 của thế kỷ trước đã xuống cấp, để sinh hoạt được, các gia đình đều phải cải tạo nâng cấp khá tốn kém mà sự chật chội, bức bối vẫn cứ đeo bám.

Theo ông Nguyễn Ngọc Kình, Trưởng phòng hành chính tổng hợp Nhà hát Chèo Việt Nam, hiện tại Nhà hát không có quyền cấp nhà cho cán bộ, diễn viên, nghệ sỹ như trước đây, nên với các diễn viên trẻ mới vào nghề, vấn đề về nhà ở thực sự nan giải. Ông Kình khẳng định, để tuyển và đào tạo được đội ngũ diễn viên trẻ không hề dễ dàng, nhưng cố gắng lắm thì mức lương mà Nhà hát trả cho các diễn viên hợp đồng thời vụ cũng chỉ là 700.000đ/tháng. Với số tiền đó nếu để anh chị em ra ngoài thuê nhà thì sống sao nổi, rồi họ cũng bỏ nghề hết. Vậy nên, hiện tại Nhà hát đành phải bố trí, sắp xếp cho diễn viên ở ngay trong cơ quan.

Được lãnh đạo hai nhà hát dẫn đi thực tế tại các căn hộ của diễn viên, nghệ sĩ, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng. Chuyện 2, 3 gia đình cùng chia nhau một căn phòng rộng chưa đến 20m² là điều có thực. Vừa đến chân cầu thang, biết có khách ghé thăm nhà, nghệ sỹ Phạm Văn Doanh, Đoàn phó Đoàn nghệ thuật 1 Nhà hát Chèo xởi lởi: “Nói trước để lúc lên các anh khỏi bất ngờ, rồi nghĩ nghệ sĩ chúng tôi sống không nghiêm túc. Phòng tôi có 3 gia đình cùng chung sống”. Với căn phòng rộng chưa đến 20m², 3 nghệ sĩ đã sống với nhau gần 18 năm trời. Nay 3 anh đều lập gia đình, có con, không còn cách nào khác bèn phải ngăn ra chia cho mỗi nhà một khoảng để sinh hoạt. 2 tấm ri đô, ngăn 3 cái giường, còn nhà tắm, nhà vệ sinh dùng chung. Căn phòng trông chẳng khác gì một phòng trọ sinh viên!

Hiện ở Nhà hát Chèo có đến mười mấy gia đình cùng chung sống với nhau như vậy. Ông Kình than thở: Mỗi chuyện bố trí nhà ở cho các diễn viên cũng đã đủ đau đầu. Cách đây chưa lâu, lãnh đạo nhà hát đã phải chấp thuận cho gia đình nghệ sỹ Duy Đông được sống ở... gầm cầu thang. Họ là diễn viên trẻ, mới cưới, vốn được bố trí cho ở chung với 2 gia đình khác nhưng bất tiện quá, vợ gần đến kỳ sinh nở nên vợ chồng anh Đông xin được quây gầm cầu thang ở nhà hát để có chỗ chui ra chui vào. Chị Lan, vợ anh Đông tâm sự: “Cuộc sống của 3 cặp vợ chồng vốn đã bất tiện mọi bề, nay tôi sinh con nhỏ nên đành phải xin các chú, các bác, cho sống ở đây. Tuy chật chội, bẩn thỉu nhưng được cái không phiền ai. Giờ ra ngoài thuê nhà, chắc chỉ có nước bỏ việc mất thôi”.

Cùng chung cảnh ngộ với các diễn viên chèo là các diễn viên Nhà hát Tuồng. 6 căn phòng tầng 2 khu tập thể diễn viên là nơi sinh sống của 12 gia đình. Chật chội, bí bách, bất tiện, đó là tình cảnh chung của họ, nhưng chẳng ai có điều kiện để thay đổi nó.

“Chân ngoài” dài hơn “chân trong”

Tuy gần đây, cuộc sống của các nghệ sĩ tuồng, chèo đã được cải thiện nhiều nhưng để bám trụ được với nghề, vừa đảm bảo được cuộc sống gia đình, nhiều nghệ sĩ vẫn phải đi làm thêm. Nếu như cách đây 7-8 năm, cuộc sống của hầu hết các nghệ sĩ đều rơi vào khủng hoảng, nhiều nghệ sĩ đã phải làm xe ôm, hay mở quán nước, bán ốc, bán hàng rong để kiếm thêm tiền nuôi sống gia đình thì nay, họ đã có thể sống và làm thêm bằng nghệ thuật.

Diễn viên Nhà hát Chèo “đắt hàng” với các buổi hát hầu đồng. Mỗi buổi theo chân “thánh” như vậy, họ được trả từ 500.000 đến 1 triệu đồng, khoản thu cao gấp hàng chục lần một đêm diễn ở nhà hát. Những nghệ sỹ có chất giọng tốt, có tên tuổi trong làng chèo thì chạy sô quanh năm, đặc biệt là các mùa lễ hội. Các diễn viên Nhà hát Tuồng lại “mặn duyên” với các sô diễn múa lân, múa rồng, phục vụ các buổi khai trương, tổng kết hay trống hội ở những buổi biểu diễn nghệ thuật hay các chương trình truyền hình.

Hiện nay, Nhà hát Tuồng có 4 nhóm nghệ sỹ chuyên làm các dịch vụ biểu diễn lớn nhỏ. Từ khi các nhóm hình thành, ký kết hợp đồng, thu nhập của anh chị em diễn viên có phần khấm khá hơn. Dù vậy, đây cũng là điều mà lãnh đạo các nhà hát lo lắng.

Ông Kình cho biết: “Khi biết anh chị em đi làm ngoài, lãnh đạo nhà hát rất tạo điều kiện, tuy nhiên có nhiều diễn viên do mải đi làm ngoài mà chểnh mảng dần công việc của nhà hát. Nhiều lúc đến các buổi tập hoặc buổi diễn, không ít các diễn viên lấy lý do này nọ xin nghỉ, nhưng thực ra là để đi làm ngoài vì thu nhập cao hơn hẳn”. Cái việc “chân ngoài” dài hơn “chân trong” nhiều khi không chỉ “giết chết” khả năng sáng tạo của người nghệ sỹ, mà còn tách dần họ ra khỏi con đường giữ gìn và tái hiện văn hóa dân tộc. Có lẽ đó mới là điều đáng lo nhất và của không chỉ lãnh đạo các đơn vị này!

Chia tay các nghệ sỹ khi ngoài kia đèn đường đã đỏ, trên màn hình ti vi sắp bắt đầu chương trình live show của một ca sỹ nhạc trẻ, khiến chúng tôi nhớ lại câu nói của một nghệ sỹ chèo: “Nhìn các ca sỹ trẻ sống sung túc bằng chính nghề của mình, chúng tôi thèm lắm chứ”. Cái “thèm” thật giản dị nhưng không biết có trở thành hiện thực với họ hay không?

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang

Ý kiến của bạn:

  Về đầu trang